Kamerlid Anja Vanrobaeys (Vooruit)

Mondelinge vragen

De 10 meest recente vragen gesteld door Anja Vanrobaeys in de plenaire vergaderingen.

• Vraag: Het recht op sociale bescherming voor busbegeleiders tijdens schoolvakanties

  veiligheid, justitie en defensie

  Het recht op sociale bescherming voor busbegeleiders tijdens schoolvakanties
  

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 16 juli 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Anja Vanrobaeys wijst op de onzekerheid bij buschauffeurs en -begeleiders in het buitengewoon onderwijs, die door wisselende contracten en tegenstrijdige RVA-beslissingen (zoals weigering van zomeruitkeringen en dreigende terugvorderingen) zonder inkomen dreigen te vallen, terwijl zij essentiële zorg dragen voor kwetsbare kinderen. David Clarinval benadrukt dat de werkloosheidsregels theoretisch uitkeringen toelaten bij contracten van tien maanden, maar dat de concrete toepassing afhangt van individuele arbeidsomstandigheden en dat uitbetalingsinstellingen zoals vakbonden verantwoordelijk zijn voor correcte informatie, zonder in te gaan op de organisatorische problemen achter de contracten. Vanrobaeys bekritiseert dat de verantwoordelijkheid voor een goed statuut tussen federale en regionale overheden wordt doorgeschoven en dringt aan op uniforme regels en een structurele oplossing, nu buschauffeurs zoals Patricia zelfs afhaken ondanks hun cruciale rol. Clarinval duidt de kwestie niet als een reglementair maar als een organisatorisch probleem, zonder concrete toezeggingen voor overleg of statuutverbetering.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, op de laatste schooldag stond ik samen met busbegeleiders en buschauffeurs op de parking van de Blaarmeersen in Gent. Kinderen uit het buitengewoon onderwijs stappen daar elke ochtend over van de ene bus op de andere om de ritten korter te maken. Patricia, die al tientallen jaren buschauffeur is, vertelde mij: "Ik doe dit met heel mijn hart, maar de onzekerheid wordt veel te groot. Vroeger kreeg ik een uitkering tijdens de zomervakantie, maar de RVA in Gent weigert die nu, terwijl mijn collega's in Antwerpen daar geen problemen mee ervaren. De RVA dreigt er zelfs mee mijn uitkeringen van de vorige zomers terug te vorderen. Vroeger hadden we bovendien een contract van tien maanden, maar nu krijgen we vijf kortlopende contracten, van vakantie tot vakantie. We dreigen daardoor elke schoolvakantie zonder inkomen te vallen, want tijdelijke werkloosheid mag niet."

  Collega's, voor veel kinderen in het buitengewoon onderwijs zijn die busbegeleiders en buschauffeurs vertrouwde gezichten 's ochtends bij het vertrek naar school en 's avonds op weg naar huis. Dat is een enorme verantwoordelijkheid. De zomervakantie is al begonnen en die buschauffeurs leven nog altijd in onzekerheid.

  Mijnheer de minister, wanneer komt er eindelijk een duidelijke toepassing van de regels, zodat buschauffeurs ten minste weten waar ze aan toe zijn? Zult u op korte termijn overleggen met de regio's, zodat de hervorming van het leerlingenvervoer niet alleen leidt tot kortere busritten, maar ook tot meer zekerheid voor de mensen die elke dag voor die kinderen zorgen?

  David Clarinval:

  Mevrouw Vanrobaeys, de werkloosheidsreglementering bepaalt dat wie werkt in bijvoorbeeld een onderwijsinstelling of in het kader van activiteiten die daaraan verbonden zijn de gebruikelijke periodes van inactiviteit, zoals schoolvakanties, mag dekken met tijdelijke of volledige werkloosheidsuitkeringen.

  Een werkloosheidsuitkering is geen vakantiegeld. Dit verbod geldt echter niet wanneer de arbeidsovereenkomst eindigt en de arbeidsonderbreking meer dan 30 dagen duurt. Werknemers zoals buschauffeurs die beschikken over een contract van tien maanden kunnen dus, voor zover zij aan alle andere reglementaire voorwaarden voldoen, aanspraak maken op uitkeringen als volledig werklozen tijdens de zomervakantie. Dat betekent voldoende arbeidsdagen gepresteerd hebben en aan de reglementaire voorwaarden voldoen.

  De concrete toepassing hangt uiteraard af van de individuele situatie van de werknemer, namelijk of hij voltijds dan wel deeltijds werkt, hoeveel uren hij werkt, of hij vrijwillig deeltijds werkt, dan wel het behoud van zijn rechten heeft gevraagd, of hij al dan niet een inkomensgarantie-uitkering ontvangt. Het is de rol van de uitbetalingsinstellingen, waaronder de vakbonden, om de werknemer op basis van zijn concrete situatie te informeren over zijn recht op uitkeringen en over de te vervullen stappen.

  Anderzijds stelt zich de ruimere vraag naar de organisatie van dit soort tewerkstelling in en rond het onderwijs. Dat is echter geen kwestie van de werkloosheidsreglementering, maar heeft betrekking op de manier waarop diensten worden georganiseerd, toegewezen en gefinancierd.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, voor Vooruit is het eenvoudig, goed leerlingenvervoer gaat over kortere busritten en over nieuwe routes, maar dat begint ook met de mensen die elke dag met een gerust hart hun werk moeten kunnen doen. De regels zijn duidelijk, maar ze moeten overal uniform worden toegepast. Die buschauffeurs moeten ook een goed statuut krijgen. Patricia heeft ander werk gevonden, terwijl ze echt wel broodnodig is. In Vlaanderen zorgt Vooruit voor een goed statuut voor de busbegeleiders, maar voor de buschauffeurs verwijst de Vlaams minister van Onderwijs naar u. Dat is elkaar telkens opnieuw de zwartepiet toespelen. Zoek een oplossing voor die mensen, zet u rond de tafel. Wie elke dag zo'n verantwoordelijkheid heeft en zorgt voor die kinderen, die verdient zekerheid, respect, maar vooral een goed statuut.

• Vraag: Het gebrek aan inspanningen van bedrijven om een collectief re-integratiebeleid uit te werken

  Vraag: De re-integratie van langdurig zieken

  economie en werk

  Het gebrek aan inspanningen van bedrijven om een collectief re-integratiebeleid uit te werken
  De re-integratie van langdurig zieken
  Bedrijfsmatige tekortkomingen in collectieve re-integratie van langdurig zieken summaryExplanation

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 9 juli 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Anja Vanrobaeys en Nahima Lanjri bekritiseren dat slechts 12% van de bedrijven een verplicht collectief re-integratiebeleid uitvoert, waardoor langdurig zieke werknemers zoals kankerpatiënten vaak zonder ondersteuning vallen, wat hun herstel en werkhervatting bemoeilijkt. Zij pleiten voor een menselijkere, op maat gemaakte aanpak met minder administratie en meer flexibiliteit, waarbij werkgevers actiever betrokken worden en preventie centraal staat, met kritiek op standaardprocedures die te star en inefficiënt zouden zijn. David Clarinval bevestigt dat de naleving van de verplichting toeneemt en kondigt strengere handhaving, versnelde re-integratietrajecten vanaf dag één (in plaats van na drie maanden) en uitgebreide ondersteuning aan, zoals hervormingen in het welzijnsbeleid, verplichte evaluaties na acht weken ziekte en sancties voor werkgevers die nalaten een traject op te starten. Hij benadrukt ook de rol van arbeidsartsen en het Terug-naar-werkfonds, dat vanaf 2026 breder inzetbaar wordt. Vanrobaeys dringt aan op versnelling en mentaliteitsverandering bij werkgevers, met hervorming van preventiediensten om het huidige tempo – dat volgens haar pas in 2055 tot volledige naleving zou leiden – drastisch te verhogen. Lanjri voegt daaraan toe dat preventie en maatwerk essentieel zijn, met voorstellen zoals flexibelere preventieonderzoeken en verlengde re-integratietermijnen waar nodig, om herhalende uitval te voorkomen.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, iets minder dan de helft van de bedrijven kan werknemers geen aangepast werk aanbieden. Iemand met kanker die na een slepende of langdurige behandeling, of als deel van het herstel, weer aan het werk wil, botst op het werk op muren: geen ondersteuning, geen flexibiliteit en geen aangepast werk. Dat is ongelooflijk schrijnend.

  Een sterk re-integratiebeleid is dan ook echt belangrijk. Er zijn bedrijven die aantonen dat het wel kan. In een artikel in de krant vanmorgen ging het over Dirk die bij Remondis in Reet werkt. Hij kon na zijn kankerdiagnose stap voor stap weer aan de slag. Eerst werkte hij 20 %. Vandaag werkt hij halftijds, met aangepaste taken en de mogelijkheid tot thuiswerk. Dat gaat niet vanzelf. De werkgever heeft een plan, luistert naar de werknemer en neemt ook de collega's mee aan boord. Zo gaan ze samen op zoek naar oplossingen voor wat nog wel kan. Dirk getuigde vanmorgen in de krant dat dat tot zijn herstel heeft bijgedragen.

  Mijnheer de minister, Dirk is niet alleen. Daarom zijn bedrijven ook al vier jaar verplicht om een collectief re-integratieplan op te stellen. Toch voldoet vandaag maar 12 % van de ondernemingen aan die verplichting.

  Mijnheer de minister, mijn vraag is vrij eenvoudig. Hoe gaat u ervoor zorgen dat veel meer ondernemingen het voorbeeld van Remondis volgen, zodat succesvolle re-integratie niet de uitzondering blijft, maar de regel wordt?

  Nahima Lanjri:

  Collega's, mijnheer de minister, langdurig zieken zijn niet alleen cijfers. We hebben het in de eerste plaats over mensen. Mensen die zodra ze genezen zijn opnieuw aan de slag willen gaan, het liefst ook bij hun eigen werkgever, omdat ze weten wat ze kunnen en wat ze waard zijn.

  Alleen loopt dat in de praktijk niet altijd zo. Zo ken ik Linda uit Leuven, die acht maanden ziek is geweest. Toen ze opnieuw aan de slag wilde gaan bij haar werkgever, een grote bank, bleek dat niemand haar in die acht maanden had gecontacteerd en dat ze aan haar lot was overgelaten. Hoe wilt u dat iemand zoals Linda zich dan vlot re-integreert?

  Werkgevers zijn verplicht een collectief re-integratiebeleid uit te werken dat erop gericht is uitval te vermijden en te zorgen voor kwalitatief en werkbaar werk. Alleen schiet die preventie in de praktijk vaak tekort.

  Soms worden mensen ziek en vallen ze uit. Als dat gebeurt, moeten we er alles aan doen om hun opnieuw de kans te geven aan het werk te gaan, met een traject op maat. Dat vraagt tijd, moeite en menselijkheid; geen standaardprocedures of checklists die moeten worden afgevinkt, maar maatwerk.

  Vandaag is dat veel te complex en te administratief. Slechts 12 % van de bedrijven slaagt erin zo'n plan voor te leggen. Vier op de tien zeggen dat het niet lukt. Dat is niet altijd onterecht. Een bakker met maar één medewerker kan natuurlijk geen aangepaste uren of ander werk aanbieden.

  Daarom roep ik u op, mijnheer de minister, om voor een menselijke aanpak te zorgen. Denk niet vanuit uniforme kokers. Zorg ervoor dat werknemers en werkgevers samen die re-integratie echt kunnen doen slagen.

  Daarom is mijn vraag aan u: wat wilt u nog doen om preventie een centrale plaats te geven op de werkvloer en ervoor te zorgen dat re-integratie echt lukt door sneller en vooral menselijker te re-integreren?

  David Clarinval:

  Mevrouw Vanrobaeys, mevrouw Lanjri, het klopt inderdaad dat het aantal werkgevers dat formeel een collectief re-integratiebeleid heeft, momenteel beperkt is. We zien echter jaar na jaar een stijging van het aantal bedrijven dat die aanpak hanteert. Via de inspectiediensten zal ik de verplichting voor de werkgever om een collectief re-integratiebeleid te voeren, beter laten handhaven.

  Zoals u bovendien weet, vormt het beleid rond langdurig arbeidsongeschikten een belangrijke werf van deze regering. Samen met minister Vandenbroucke werk ik een heel pakket maatregelen uit om een betere terugkeer naar werk van langdurig zieken mogelijk te maken. Binnen die grote werf ben ik meer bepaald verantwoordelijk voor het preventieve luik, met name de begeleiding binnen de bedrijven. Ik kan u al meegeven dat de aanpassingen van de codex over het welzijn op het werk het sinds 1 januari 2026 mogelijk maken om de re-integratietrajecten te optimaliseren. Daarbij geven we de werkgevers bijkomende tools.

  De arbeidsarts moet actie ondernemen voor elke werknemer die minstens één maand afwezig is wegens ziekte om de re-integratie op het werk te bevorderen. Na acht weken zal de werkgever het arbeidspotentieel moeten laten evalueren door de externe preventiedienst, om zo snel mogelijk een re-integratietraject op te starten.

  Daarnaast is een snellere reactie door de werkgever mogelijk. In plaats van de huidige verplichte wachttijd van drie maanden zullen werkgevers de mogelijkheid hebben om formeel of informeel een re-integratietraject op te starten vanaf de eerste dag van de arbeidsongeschiktheid, mits de werknemer daarmee akkoord gaat. In het kader van de vierde golf gaan we daarin verder en zetten we sterk in op preventie binnen bedrijven, om afwezigheden te vermijden.

  Specifiek binnen mijn bevoegdheidsdomein kan ik de volgende maatregelen onderstrepen. We wensen een efficiëntere en kwaliteitsvollere opvolging van de werknemers te verzekeren, dankzij een hervorming van het preventieve gezondheidstoezicht en van de rol van de arbeidsarts en de preventiediensten. We steunen werkgevers bij de uitvoering van de risicoanalyse, zodat zij de nodige actie kunnen ondernemen. OiRA, het online risicoanalyse-instrument, zal nog worden uitgebreid.

  De werking van het Terug-naar-werkfonds zal in 2026 ook worden geëvalueerd. We breiden de doelgroep uit tot iedereen die minstens zes maanden als arbeidsongeschikte is erkend. We indexeren ook het bedrag van de voucher voor de betaling van de dienstverlener.

  We streven er ook naar dat de voucher via de werkgever kan worden opgevraagd. Op die wijze kan gerichte ondersteuning binnen het bedrijf worden gefaciliteerd.

  Werkgevers spelen natuurlijk eveneens een cruciale rol om de kansen op werkhervatting te verhogen. Het is mijns inziens ook in het belang van de werkgever om in te zetten op preventie en re-integratie.

  Naast de uitbreiding van de ondersteuning voor werkgevers nemen we dan ook responsabiliserende maatregelen. Ik verwijs naar de solidariteitsbijdrage voor werkgevers met arbeidsongeschikte werknemers, de sanctie voor werkgevers met twintig of meer werknemers die geen re-integratietraject hebben opgestart na zes maanden arbeidsongeschiktheid en de verplichting om in het arbeidsreglement een afspraak rond het afwezigheidsbeleid op te nemen, zodat werkgevers contact houden met zieke werknemers.

  De re-integratie van langdurig zieken op de werkvloer is een doelstelling die alleen kan worden bereikt als alle actoren zich ten volle daarvoor inzetten.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik ben het met u eens. Een re-integratiebeleid moet werkbaar zijn, maar ook menselijk en op maat. Werkgevers spelen daarin een cruciale rol, want de gemakkelijkste weg is langdurig zieke werknemers aan hun lot overlaten. Daarom moet de overheid hen beschermen, wat nu gebeurt met het verplichte collectieve re-integratiebeleid.

  Aan dit tempo duurt het echter nog tot 2055 voor alle bedrijven daarmee klaar zijn. Mijnheer de minister, pak dat aan, zit samen met de werkgevers, zet in op een mentaliteitsverandering, hervorm het gezondheidstoezicht en moderniseer de externe preventiediensten. Dat is bijzonder belangrijk. Mensen die langdurig ziek zijn geweest, hebben alle kansen en perspectief op werk nodig. Dat helpt echt bij hun herstel.

  Nahima Lanjri:

  Mijnheer de minister, u zult het met mij eens zijn dat voorkomen altijd beter is dan genezen. Dat geldt ook hier. Preventie staat centraal, zowel voor de werkgever als voor de werknemer. De werkgever speelt daarin een centrale rol door te zorgen voor werkbaar en kwalitatief werk. Een andere belangrijke suggestie is om af te stappen van de klassieke preventieve onderzoeken die de preventiediensten jaarlijks moeten uitvoeren. Niet iedereen heeft een half uur nodig. Bij de ene zal dat vijf minuten duren, bij de andere misschien een uur. Sommige mensen kunnen onmiddellijk worden doorverwezen naar bijvoorbeeld een ergonoom. Dat zal veel meer opleveren dan bij iedereen gewoon een lijst af te vinken en vast te stellen dat die persoon gezond is. Zorg ook voor meer maatwerk bij re-integratie. Ik heb vanmorgen toevallig nog samengezeten met een externe preventiedienst. Daar zei men dat het informele traject van zes maanden soms net iets te kort is. Zorg dus voor uitzonderingen. Pak de oorzaken van de uitval aan, zodat u vermijdt dat mensen opnieuw uitvallen.

• Vraag: De fiscale gevolgen van het einde van de rulings voor maaltijdkoeriers

  economie en werk

  De fiscale gevolgen van het einde van de rulings voor maaltijdkoeriers
  

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  

  op 25 juni 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Anja Vanrobaeys bekritiseert dat maaltijdplatforms als Uber Eats en Deliveroo het peer-to-peerstatuut misbruiken om koeriers als zelfstandigen te laten werken, terwijl Takeaway hen wel als werknemers in dienst neemt met sociale rechten, wat volgens haar tot oneerlijke concurrentie leidt die de koeriers benadeelt. Minister Jan Jambon bevestigt dat fiscale rulings voor peer-to-peer zijn stopgezet, maar benadrukt dat de belasting van inkomsten afhangt van individuele omstandigheden en sociale kwalificatie, waarvoor minister Vandenbroucke bevoegd is, en dat het bestaande 20%-tarief voor erkende platformen blijft gelden. Vanrobaeys stelt dat de huidige aanpak multinationals bevoordeelt die regels ontwijken ten koste van koeriers en eist dat alle maaltijdbezorgers als werknemers worden erkend, met een duidelijke keuze van de overheid om hen te beschermen in plaats van de platformen. Jambon wijst op de afhankelijkheid van arbeidsrechtelijke beslissingen, zonder concrete toezeggingen te doen over het afdwingen van werknemersstatuut.

  Anja Vanrobaeys:

  Bienvenue Jules, Jean, Eric et Jonas .

  Mijnheer de minister, dat zijn vier maaltijdkoeriers van bij Takeaway. Buiten is het bakken en braden, maar al die maaltijdkoeriers brengen op hun fiets nog altijd eten aan huis. Takeaway heeft er echter voor gekozen hen als werknemers in dienst te nemen, met een arbeidsovereenkomst, met sociale bescherming, met werknemersrechten.

  Dat zou de normaalste zaak van de wereld moeten zijn, maar dat is het niet, want de concurrenten, Uber Eats en Deliveroo, hebben jarenlang het peer-to-peersysteem misbruikt, dat eigenlijk bedoeld is voor vriendendiensten, bijvoorbeeld het gras maaien of boodschappen doen voor de buurvrouw.

  Daardoor komen bedrijven als Takeaway onder druk te staan. Die druk voelen die maaltijdkoeriers als eersten. Vroeger kregen ze een bedrijfsfiets, nu moeten ze hun eigen fiets gebruiken. Vroeger waren er hubs waar ze konden schuilen of iets fris drinken, nu verdwijnen die. De concurrentie is moordend.

  Gelukkig, mijnheer de minister, zijn de rulings inzake peer-to-peer afgelopen. Ik vind het echt een stap vooruit dat dit achterpoortje gesloten is. De maaltijdkoeriers rekenen echter op een sterke overheid die hun bescherming afdwingt. Hun platformen staan nog altijd op de lijst van erkende deelplatformen.

  Vandaar mijn vragen, mijnheer de minister. Bent u bereid om duidelijk te stellen dat het peer-to-peerstatuut voor maaltijdbezorging niet langer aanvaard wordt en te garanderen dat de gevolgen daarvan niet worden afgewenteld op de maaltijdkoeriers?

  Jan Jambon:

  Mevrouw Vanrobaeys, de Dienst Voorafgaande Beslissingen in fiscale zaken heeft mij inderdaad bevestigd dat de rulings zijn stopgezet. De fiscale situatie van zowel de platformen als de koeriers, in het bijzonder de fiscale kwalificatie van hun inkomsten, moet worden beoordeeld rekening houdend met de specifieke omstandigheden van elk afzonderlijk geval en met de beoordeling van de rechtspraak op sociaal vlak.

  De sociale kwalificatie van die inkomsten – hoewel dat niet onder mijn bevoegdheid valt, maar onder die van minister Vandenbroucke – evenals de evolutie van de wetgeving in het kader van de genoemde Europese richtlijn, zijn eveneens criteria waarmee rekening wordt gehouden bij de beoordeling.

  Er bestaat al sinds 20 december 2020 een fiscaal stelsel waarbij inkomsten uit de deeleconomie worden belast aan 20 % na aftrek van een kostenforfait van 50 %. Dat blijft bestaan. In dat geval moet het gaan om erkende digitale deeleconomieplatformen. Het niet langer afleveren van een ruling zal er dus niet automatisch toe leiden dat die inkomsten worden belast als beroepsinkomsten aan de progressieve tarieven. Zoals ik al zei, hangt dat af van arbeidsrechtelijke beslissingen. In die zin kan de fiscale behandeling afhankelijk zijn van sociaalrechtelijke beslissingen.

  Voorzitter:

  Dank u wel, mijnheer de minister.

  Mevrouw Vanrobaeys, we waren een beetje blind aan het varen, maar u bent binnen uw twee minuten gebleven.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik vind het eigenlijk wel straf. Als men de regels respecteert, gaat men ten onder, zoals Takeaway.com. Als men de regels omzeilt, wint men op de kap van de fietskoeriers. Nu zegt u eigenlijk dat we daarmee verdergaan. Het zijn niet de multinationals die opnieuw de prijs betalen, maar wel de fietskoeriers die verder kunnen worden uitgebuit, die zonder enige bescherming op straat moeten blijven fietsen en die telkens opnieuw naar de rechtbank moeten trekken om hun rechten af te dwingen. Eerlijk gezegd, voor mij ça suffit . Vooruit is daar zeer duidelijk over: alle maaltijdkoeriers moeten werknemers zijn. Mijnheer de minister, de keuze is echt aan u. Wie beschermt u vandaag eigenlijk: Jonas, Erik, Jules en Jean of de platformen die telkens opnieuw valsspelen?

• Vraag: De pensioensplit

  Vraag: De pensioensplit

  Vraag: De pensioensplit

  Vraag: De pensioensplit

  economie en werk

  De pensioensplit
  De pensioensplit
  De pensioensplit
  De pensioensplit
  Pensioensplitsing summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  

  op 18 juni 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Nahima Lanjri (cd&v) en Anja Vanrobaeys (Vooruit) pleiten voor een automatische pensioensplit om de pensioenkloof bij scheiding te dichten, omdat vrouwen die zorgtaken opnemen nu vaak met een armoedepensioen achterblijven, terwijl het regeerakkoord slechts een vrijblijvende oplossing voorziet. Robin Tonniau (PTB) bekritiseert de split als een "brute besparing" die ongelijkheid herverdeelt en vrouwen onder de armoedegrens duwt, vooral door afschaffing van het echtscheidingspensioen, en wijt de problematiek aan eerdere "vrouwonvriendelijke" N-VA-hervormingen. Minister Jan Jambon bevestigt dat de split pas in 2026 komt, na aanpak van gemengde loopbanen, en benadrukt dat het om een aanmoediging via huwelijkscontracten gaat, terwijl oppositie en regeringspartijen als cd&v een verplichte, automatische regeling eisen om alle vrouwen te beschermen. Critici zoals Tonniau vragen om transparantie over de besparingsimpact, terwijl Eva Demesmaeker (N-VA) de focus legt op eigen verantwoordelijkheid binnen gezinnen en bescherming enkel bij scheiding.

  Nahima Lanjri:

  Mijnheer de voorzitter, mijnheer de minister, collega's, in heel veel gezinnen gaat een van de twee partners, zodra er kinderen zijn, minder werken om voor de kinderen te zorgen. Meestal is dat nog steeds de vrouw. Ook al gaat het om een keuze van het koppel in het belang van de kinderen, de gevolgen ervan draagt men niet samen: wie zorgt en minder uren uit gaat werken, krijgt later natuurlijk minder pensioen, doorgaans een kwart minder. Dat is pijnlijk, maar het wordt nog pijnlijker, als er dan een echtscheiding komt en de vrouw er tegen haar pensioen alleen voor staat. Dan krijgt zij een pensioen van twee keer niets. Dat is onrechtvaardig. Waarom zou de zorg die een vrouw heeft gegeven, waardoor zij minder buitenshuis kon werken, minder waard zijn dan het werk van de man die voltijds is blijven werken? Waarom kan ook die vrouw niet genieten van een deftig pensioen?

  Daarom hebben we als cd&v altijd gepleit voor een pensioensplit. Het principe is heel eenvoudig. De pensioenrechten die de partners gedurende de jaren dat ze samenwonen, opbouwen, worden gesplitst, zowel voor het wettelijk als voor het aanvullend pensioen, of men nu samenblijft, dan wel scheidt. In landen zoals Canada doet men dat al jaren. In het regeerakkoord voorzien we alleen een vrijblijvende split. Dat is absoluut onvoldoende. Erop vertrouwen dat men daarover maar afspraken bij de notaris laat vastleggen, is niet genoeg. Wat met de vrouwen die geen huwelijkscontract hebben? De meerderheid heeft geen huwelijkscontract of samenlevingscontract. Wat met vrouwen die met hun echtgenoot samenblijven en te horen krijgen dat ze, als ze geld uitgeven, dat doen op kosten van de man, omdat ze afhankelijk zijn van zijn pensioen? Veel vrouwen ervaren dat als onrechtvaardig.

  Wanneer komt u met de pensioensplit naar het Parlement? Zult u ervoor zorgen dat die echt werkt?

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de voorzitter, mijnheer de minister, collega's, thuis zorgen voor de kinderen terwijl de partner carrière maakt, dat is van de school naar de hobby's crossen, eten maken, de was en de plas doen, kortom alle ballen tegelijk in de lucht houden voor het gezin.

  Natuurlijk maakt men die keuze met twee, met dien verstande dat vooral vrouwen de zorgtaken in het gezin op zich nemen, maar wat als de relatie op de klippen loopt? Dan betaalt de vrouw daarvoor de prijs in haar pensioen. Doordat zij de boel thuis draaiend houdt, bouwt zij immers minder pensioen op, terwijl haar man meestal carrière maakt, dankzij het werk dat zijn vrouw thuis doet en daardoor een goed pensioen kan opbouwen.

  Vooruit vindt dat onaanvaardbaar. Voor ons kan het niet dat een vrouw die jarenlang thuis de boel draaiend houdt, na een scheiding wordt afgestraft in haar pensioen. Daarom hebben we tijdens de regeringsonderhandelingen keihard gestreden om de pensioensplit in het regeerakkoord in te schrijven. Dat berust op een helder principe: als men de taken in het gezin op een bepaalde manier verdeelt, moet dat later ook in het pensioen tot uiting komen, zodat vrouwen die zorgtaken opnemen, ook na een relatiebreuk beschermd zijn.

  Mijnheer de minister, het regeerakkoord voorziet in de pensioensplit. Tegen wanneer mogen we een eerste voorstel verwachten? Zal de pensioensplit automatisch worden uitgevoerd?

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, we moeten eens praten over uw pensioensplit, het laatste idee om te besparen op de pensioenen. De mensen thuis denken misschien dat u uw pensioen zult splitsen, dat u uw pensioenbonus in tweeën zult hakken en dat u de helft aan de mensen zult geven. Dat is het echter niet: u wilt de pensioenen van de werkende mensen splitsen.

  De regering heeft nog maar pas de meest vrouwonvriendelijke pensioenhervorming ooit doorgevoerd. De N-VA krijgt daardoor klappen in de peilingen en wil nu haar imago wat oppoetsen door te doen alsof ze de pensioenen van vrouwen zal redden.

  Wat betekent de pensioensplit concreet? Jef krijgt een pensioen van 1.700 euro netto. Maria moet het stellen met ocharme 1.300 euro per maand. Na uw split krijgen zij elk 1.500 euro. Daarmee zitten ze allebei onder de armoededrempel in België. U zult de ongelijkheid niet wegwerken, u zult die gewoon herverdelen. De pensioensplit is een brute besparing, want om die in te voeren, moet u natuurlijk ook het echtscheidingspensioen afschaffen. Dat echtscheidingspensioen zorgt ervoor dat het pensioen van zowel Jef als van Maria bij een scheiding vandaag boven de armoededrempel uitkomt, alletwee.

  Het is eigenlijk heel simpel. U duwt vrouwen die deeltijds hebben gewerkt, met de pensioenmalus de armoede in en u zegt aan de man dat het zijn fout is. Het is echter niet de schuld van de man dat het pensioen van zijn vrouw te laag is. Dat is uw schuld, dat is uw verantwoordelijkheid, mijnheer Jambon.

  Hoeveel zult u besparen door de afschaffing van het echtscheidingspensioen en de invoering van de pensioensplit?

  Eva Demesmaeker:

  Mijnheer de voorzitter, mijnheer de minister, collega’s, we hebben zware debatten, tot zelfs in de nacht, over de pensioenhervorming achter de rug. Daarin hadden we het af en toe over de houdbaarheid van het systeem, maar nog veel vaker over de genderkloof. Ondanks dat we herhaaldelijk uitlegden en aantoonden dat vrouwen voortaan veel hogere pensioenrechten opbouwen dan in het verleden, blijft het pensioen van vrouwen iets lager dan dat van mannen.

  Dat komt niet door de hervorming, maar vooral door de keuzes die in het gezin gemaakt worden. Natuurlijk is het in eerste instantie onze bedoeling dat die keuzes niet gemaakt moeten worden, dat vrouwen niet hoeven te kiezen om thuis te blijven, dat we de arbeidsmarkt flexibel genoeg maken en dat er voldoende kinderopvang is, zodat werk en gezin volledig gecombineerd kunnen worden.

  Als er dan toch voor gekozen wordt om thuis te blijven om de kinderen naar school te brengen en af te halen of om zorgtaken op zich te nemen, dan vinden wij het maar fair dat die keuzes later ook gedragen worden door datzelfde gezin. Immers, in onze ogen is er geen probleem wanneer partners gelukkig samenblijven – dan worden de liefde en het geld gedeeld –, maar natuurlijk wordt het pas echt problematisch wanneer er een scheiding volgt, want dan is degene die zich heeft opgeofferd om thuis te blijven voor de kinderen in het nadeel, aangezien die pensioenrechten mist.

  Daarom is het fair dat daarvoor een oplossing komt. Wij hebben de pensioensplit ook in het regeerakkoord opgenomen.

  Mijn vraag aan u is heel eenvoudig. Wij hebben de pensioenhervorming nu achter de rug. Wanneer komt de pensioensplit eraan?

  Jan Jambon:

  Wij hebben in het regeerakkoord inderdaad afgesproken dat ik in de loop van 2026 – daarmee beantwoord ik meteen de vraag naar de timing – met een voorstel kom. Drie van de vier vraagstellers zijn heel actieve leden van de commissie voor Pensioenen en zullen zich mijn toelichting in commissie herinneren dat wij eerst de gemengde loopbanen met de minimumpensioenen aanpakken. Vervolgens zal ik – 2026 zal nog niet voorbij zijn – samen met de minister van Justitie en de minister van Middenstand, Zelfstandigen en Kmo’s met maatregelen komen om de pensioensplit aan te moedigen door in het huwelijkscontract of het wettelijk samenlevingscontract een regeling op te nemen voor de verdeling van pensioenen in geval van een echtscheiding.

  Net zoals bij andere afspraken engageer ik mij ertoe de afspraken uit het regeerakkoord uit te voeren.

  Ik stel vast dat men van alle zijden, ook van regeringspartijen, nog andere voorstellen bepleit. Dat kan; dat is gewettigd. Die voorstellen moeten op de tafel van de regering komen. Daarna zullen wij bekijken over welke voorstellen wij een consensus kunnen vinden en zal ik met maatregelen naar het Parlement komen.

  Op de vraag wanneer wij dat zullen doen, antwoord ik dus dat wij eerst het probleem van de gemengde loopbanen oplossen. Daarna komen wij met de pensioensplit.

  Nahima Lanjri:

  Dank u wel, mijnheer de minister. In het regeerakkoord staat inzake de pensioensplit, waar cd&v ook voor gepleit heeft, dat we die gaan aanmoedigen. Dat is juist het probleem. Dat is onvoldoende. Daarin stond cd&v echter alleen. Intussen zijn de geesten wel gerijpt. Dat is goed.

  We hebben in de commissie van de experts, onder meer Devolder en Hendricks, gehoord dat de vrijwilligheid niets zal opleveren. Dat zeggen wij ook al heel lang. Dat wordt ook bewezen door het voorbeeld van Canada. Wij willen dat elke vrouw erop vooruitgaat en dus moet elke vrouw een fatsoenlijk pensioen krijgen. En nee, mijnheer Tonniau, het is niet de bedoeling mensen onder de armoedegrens te duwen. Dat gaan we niet doen, dat zullen we niet tolereren.

  Het moet meer zijn dan enkel een huwelijkscontract afsluiten bij de notaris. Volgens de cijfers heeft immers maar 31 % van de gehuwden een huwelijkscontract en van de samenwonenden 0,6 %. Daarmee zullen we het dus niet redden. Dan lossen we het alleen maar op voor de (…)

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, bedankt voor uw antwoord. Ik kijk uiteraard uit naar het resultaat.

  Maar, beste collega’s van de N-VA, voor ons verdient eerlijk gezegd iedereen die zorgtaken opneemt een eerlijk deel van het pensioen. Dat mag niet afhangen van het feit of men een sterke advocaat kan betalen om de kleine lettertjes van een huwelijkscontract in te vullen of van het feit of men een rechtszaak kan betalen. Dat eerlijke deel van het pensioen moet automatisch toegekend worden aan iedereen die zorgtaken verleent.

  Zo’n wetsvoorstel heb ik al voor Vivaldi ingediend. Het kan vandaag al. De overheid heeft al die gegevens. Het is perfect mogelijk. Waarom zouden we dan in godsnaam mensen op kosten jagen?

  Voor Vooruit is het glashelder: wie zorgt voor het gezin, meestal de vrouwen, moet automatisch beschermd worden, zonder ingewikkelde procedures, zonder (…)

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, u hebt geantwoord over het tijdspad en op de vragen van mijn collega's, maar u hebt niet geantwoord op mijn vraag hoeveel de invoering van de pensioensplit kost. Het staat in de begroting. De invoering van de pensioensplit is een besparing, want u schaft natuurlijk ook het echtscheidingspensioen af. Daarover zegt u niets. Komaan, N-VA!

  Het echtscheidingspensioen bestaat voor mensen die scheiden. Het dient om het pensioen van het slachtoffer van de scheiding met het laagste pensioen op te trekken. U verwijst naar de verantwoordelijkheid en de keuzes die gemaakt worden binnen een gezin. Veel gezinnen hebben vandaag evenwel geen keuze. Als kinderopvang te duur is, heeft een gezin geen keuze. Als de Vlaamse overheid bespaart op het leerlingenvervoer in het buitengewoon onderwijs en die bus gewoon afschaft, dan heeft een gezin geen keuze, dan moet er iemand thuisblijven om voor de kinderen te zorgen.

  U flexibiliseert de arbeidsmarkt. U bespaart op alle mogelijke openbare diensten, Vlaams en federaal, het kan niet op. En dan het lef hebben om te zeggen dat de schuld bij de mensen ligt (…)

  Eva Demesmaeker:

  Dank u wel voor het antwoord, mijnheer de minister. Ik heb inderdaad wel wat variaties gehoord en dat mag ook, denk ik. We komen er samen wel uit. Misschien is er ook wel een verschil in visie. Ik hoor sommige collega's ervoor pleiten dat de maatschappij het gat vult. Die visie deel ik helemaal niet. En als het de bedoeling is om in een huwelijk in te breken in goed gemaakte afspraken, dan deel ik die visie ook niet. Wat wel absoluut belangrijk is, is dat wanneer binnen een gezin bepaalde keuzes zijn gemaakt en het daarna fout loopt, de partner absoluut beschermd wordt. Die bescherming moet de norm worden, zowel voor wettelijk samenwonenden als voor gehuwden. Daar zijn we het volgens mij over eens. Het zullen nog boeiende commissievergaderingen worden. Ik kijk ernaar uit om er samen werk van te maken.

• Vraag: Het jobverlies in onze maakindustrie

  Vraag: De 1 meivieringen en de aanvallen van de arizonacoalitie op de werknemers

  Vraag: De taskforce voor Volvo Car Gent

  Vraag: De toekomst van de maakindustrie en de taskforce voor Volvo Car Gent

  Vraag: De Belgische maakindustrie

  Vraag: De modernisering van de arbeid, met de uitbuiting van de werknemers

  Vraag: De 1 meivieringen en het jobverlies in de maakindustrie

  Het jobverlies in onze maakindustrie
  De 1 meivieringen en de aanvallen van de arizonacoalitie op de werknemers
  De taskforce voor Volvo Car Gent
  De toekomst van de maakindustrie en de taskforce voor Volvo Car Gent
  De Belgische maakindustrie
  De modernisering van de arbeid, met de uitbuiting van de werknemers
  De 1 meivieringen en het jobverlies in de maakindustrie
  De toekomst van de Belgische maakindustrie, arbeidsmodernisering en werknemersrechten summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Bart De Wever (Eerste minister)
  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 30 april 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De discussie draait om de toekomst van de Belgische industrie en arbeidsmarkt, met Volvo Gent en Nike Laakdal als pijnpunten waar duizenden jobs op de helling staan. Critici (o.a. PS, Vooruit, PVDA) bekritiseren de regering-De Wever voor verzwakte arbeidsrechten (uitbreiding nachtwerk, flexibele contracten, lagere werkloosheidsuitkeringen) en verlies aan koopkracht, terwijl ze bedrijven bevoordelen met belastingverlagingen en subsidies—zonder garantie op jobbehoud. De regering (N-VA, MR) verdedigt haar competitiviteitsplan (loonkostenverlaging, energiekortingen, taskforces voor Volvo/Nike) als noodzakelijk om industrie te behouden, maar ontkent dat sociale afbouw de oplossing is; De Wever benadrukt discrete bedrijfsdialogen en langetermijninvesteringen (bv. e-mobiliteit), terwijl Clarinval wijst op 1 miljard euro loonkostenverlaging en hervormingen zoals flexi-jobs. Kernconflict: Welvaartcreatie vs. sociale bescherming—moet België concurreren via lagere lasten (regering) of sociale normen versterken (oppositie) om jobs en koopkracht te redden?

  Lieve Truyman:

  Mijnheer de premier, mijnheer de minister, sinds jaren vormt de industrie in ons land een fundament voor onze welvaart en werkgelegenheid. Geopolitiek zitten wij echter in woelig water. Dat vertaalt zich jammer genoeg in een onstabiele economie, die steeds grotere uitdagingen met zich brengt, met name veel te dure energie, torenhoge loonlasten en een gigantische regeldruk. Investeringen blijven uit en ons concurrentievermogen daalt. Ons fundament dreigt te barsten. Dat horen wij in het hele economische landschap, van de auto-industrie tot de chemie- en farmasector.

  De industrie ligt u na aan het hart, maar de erfenis is niet min. De arizonaregering pakt het anders aan. Mijnheer de premier, in februari 2026 bracht u in Antwerpen en in Alden Biesen de Europese leiders samen om de competitiviteit van onze industrie te bespreken. U gaat geen moeilijke uitdagingen uit de weg. U gaat in gesprek met Engie om het nucleaire park opnieuw over te nemen. Er is ook een taskforce opgericht rond Volvo Cars Gent om de toekomst van de site en de jobs van meer dan 6.000 werknemers te verzekeren. U en uw regering kijken dus niet de kat uit de boom.

  De arizonaregering gaat proactief te werk en biedt opnieuw opportuniteiten. Wij zijn het erover eens dat onze productiviteit omhoog moet. Alleen op die manier kunnen wij werkzekerheid bieden en jobs behouden. Daarop moet de focus liggen op de Dag van de Arbeid.

  Ik heb slechts één vraag. Welvaart is de ruggengraat van onze samenleving. Hoe krijgen wij onze welvaartcreatie opnieuw op kruissnelheid?

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le premier ministre, monsieur le ministre à la veille du 1 er mai, que le MR s'apprête à fêter à Blegny-Mine, je vous ai préparé un petit briefing. Il sera peut-être utile aussi pour M. le premier ministre, qui y fera peut-être une apparition surprise.

  Le charbonnage a été ouvert en 1779. On y travaillait 12 heures par jour, même la nuit, sauf le dimanche et les jours fériés. Évidemment, ces jours n'étaient pas rémunérés, ni les jours de non-travail ni les jours de maladie. Les enfants descendaient à la base dans la mine dès huit ans. Puis l'âge minimum a été progressivement relevé à 10 ans, puis à 12 ans, puis à 15 ans, puis à 18 ans seulement en 1983. C'est récent.

  Le travail de nuit dans la mine a été interdit pour les jeunes dès 1889, puis dans tous les secteurs dans les années 70.

  Les travailleurs se sont organisés, ils se sont battus pour défendre leurs droits, pour avoir le droit de grève, pour la journée de huit heures, pour des congés payés, pour des primes de nuit; bref, pour pouvoir protéger leurs droits et dégager du temps pour eux. Dans ce Parlement, des générations de ministres, de parlementaires, se sont succédé pour faire ce travail de synthèse entre les besoins et les intérêts de différents groupes présents dans la société, et trouver un équilibre.

  Mais aujourd'hui, force est de constater qu'il n'y a qu'un certain patronat qui obtienne voix au chapitre dans votre travail. Le travail de nuit est réintroduit dans tous les secteurs, le travail du dimanche revient, l'assurance chômage est également réduite, l'augmentation du temps de travail est généralisé, et on assiste à la multiplication de différentes formes de travail précaires.

  À la veille du 1 er mai, alors qu'une manifestation nationale d'ampleur se prépare, que les mouvements sociaux se déclenchent chez Aldi, chez bpost, chez les pilotes d'avions, dans les écoles, réalisez-vous que les travailleurs et les travailleuses n'ont pas voté pour ce programme? (…)

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de premier, mijnheer de minister, Joran woont net zoals ik in Aalst en werkt bij Volvo. De voorbije week stond hij om vier uur ’s ochtends op, klaar voor de werkdag, net zoals zijn collega’s. Op de radio hoorde hij zijn baas vertellen dat er een probleem is met Volvo Gent. Alle alarmbellen gingen af. Volvo is immers meer dan een autofabriek. Het is de levenslijn voor Joran, voor zijn 6.500 collega’s en voor de duizenden gezinnen bij de toeleveranciers, die afhankelijk zijn van wat daar van de band rolt. Als die band stopt met draaien, weten we wat er gebeurt. We hebben dat gezien bij Renault Vilvoorde, Opel Antwerpen, Ford Genk en Audi Brussel. Dat zijn sociale drama’s, levenslange littekens.

  Vandaag gaat het om meer dan een bedrijfsbeslissing. Onze industrie staat onder druk door een internationale handelsoorlog, importtarieven, de oorlog in Iran en stijgende energieprijzen. Dat sijpelt door naar de werkvloer in Gent. Onze werknemers dreigen opnieuw de prijs te betalen voor de waanzin van Trump. Volvo Gent is net wat België nodig heeft: vakmanschap, kennis en innovatie. We moeten er alles aan doen om de laatste autofabriek in België te behouden.

  Hoe zult u ervoor zorgen dat vandaag niet het einde van een tijdperk wordt, maar het begin van een sterk en innovatief industriebeleid, zodat de industrie in België blijft, met goede jobs?

  Robin Tonniau:

  Mijnheer De Wever, morgen zal ik 1 mei vieren in Gent, aan de Zuid en onder de schaapstal. Ik zal daar naar strijdbare speeches luisteren en de Internationale zingen met kameraden, maar ik zal daar ook een pintje drinken met mijn oud-collega’s van Volvo en met syndicalisten van Volvo en de toeleveringsbedrijven.

  Ik heb daar zelf zeven jaar gewerkt, bodies gekapt, vloeren gelast, kofferrubbers gemonteerd en pedalen gestoken, allemaal werk dat ik met mijn twee handen heb uitgevoerd. Ik heb vroege en late shifts en de vaste nacht gedaan. Vorig jaar hebben ze bij Volvo Cars Gent alleen al 212.000 auto’s gebouwd. Kunt u zich dat voorstellen? Die werknemers bekopen dat met hun gezondheid. Dat is hard werk, zowel fysiek als mentaal, en die arbeiders verdienen niet te veel. Ze hebben al loon ingeleverd, ze werken al langer en hun pauzes zijn al ingekort.

  Mijnheer De Wever, u moet eens opzoeken hoeveel winst Volvo Cars Gent de jongste jaren heeft geboekt dankzij het werk van die arbeiders en hoe weinig van die winst terugvloeit naar de arbeiders zelf. Wat heeft Volvo immers gedaan? Het heeft al die winsten vanuit Gent gebruikt om een nieuwe fabriek te bouwen in Slovakije. Nu die fabriek in Slovakije bijna klaar is, zegt Volvo dat het met een groot probleem van overproductie zit.

  Mijnheer De Wever, iedereen had dat hier zien aankomen. Die winsten uit Gent hadden in Gent geïnvesteerd moeten worden, in nieuwe technologie, zoals die megacasting.

  Mijnheer de premier, wat is uw visie op onze maakindustrie? Hoe zult u de tewerkstelling bij Volvo Cars Gent veiligstellen?

  Tine Gielis:

  Heren ministers, gisteren ging een schokgolf door Laakdal en de Kempen toen Nike aankondigde dat 325 jobs op de helling staan, boven op de 411 jobs waarvan eerder al werd aangegeven dat ze bedreigd zijn. Nike is met een tewerkstelling van bijna 5.000 mensen een enorm belangrijke werkgever in onze streek. Die aankondiging betekent helaas dat er vanmorgen in honderden gezinnen stiltes zijn gevallen aan de ontbijttafel en dat vele honderden werknemers een slapeloze nacht achter de rug hebben en zich bijzonder onzeker voelen over wat de toekomst voor hen zal betekenen.

  Als burgemeester van Laakdal raakt die situatie me persoonlijk erg en heb ik tal van bezorgde berichten ontvangen. Ik ben zelf in gesprek met de directie en hoor zowel van hen als van de vakbonden dat ze alle kansen willen geven aan het sociaal overleg. Het is bijzonder belangrijk dat ieders stem wordt gehoord en dat er samen wordt nagedacht over de toekomst van dat mooie bedrijf. Ik hoop dan ook dat er snel duidelijkheid komt voor alle betrokkenen.

  Dat nieuws komt echter in een periode van grote economische onzekerheid in verschillende sectoren. De voorbije weken hebben we het al gehad over de chemiesector en ook de toekomst van Volvo Gent staat vandaag hoog op de politieke agenda.

  Heren ministers, voor cd&v is het duidelijk: we mogen de maakindustrie en de logistieke sector in dit land niet loslaten. We moeten blijven inzetten op maximaal jobbehoud. Mijn vraag aan u beiden is dan ook of u bereid bent om dat dossier van zeer nabij op te volgen. Dank u wel.

  Sophie Thémont:

  Monsieur le premier ministre, monsieur le ministre, demain, ce sera le 1 er mai. Les travailleurs vont littéralement crouler sous le poids des cadeaux gouvernementaux. Nous ne savons, du reste, par où commencer parce que nous n'avons que l'embarras du choix.

  Vous promettez un double saut d'index, alors que les prix explosent et qu'on annonce une inflation de 4 %. Cadeau! Vous généralisez le travail de nuit et vous supprimez les primes entre 20 et 23 h pour tous les secteurs de la distribution, entraînant des pertes jusqu'à 500 euros par mois. Cadeau! Vous réintroduisez la période d'essai et vous limitez le préavis afin qu'on puisse licencier encore plus facilement. Encore un cadeau! Vous réduisez la durée minimum du contrat de travail, trois heures par semaine, de sorte que les travailleurs n'auront plus qu'à cumuler les petits contrats et s'épuiser sans aucune sécurité de revenu. Cadeau! Vous encouragez les heures supplémentaires sans sursalaire ni cotisations sociales. Cadeau! Vous autorisez l'ouverture des commerces sept jours sur sept, si bien que les travailleurs n'auront plus de vie. Encore une cadeau! Vous instaurez un malus pension et vous durcissez les conditions de carrière: travailler plus longtemps pour gagner moins. Cadeau! Vous ne prenez plus en compte la pénibilité des métiers pour la pension. Et je rappelle quand même que nous serons encore le seul pays d'Europe dans ce cas. Donc, se tuer au travail et travailler plus longtemps, c'est encore un cadeau!

  Messieurs les ministres, c'est donc cela, votre modernisation du travail, vos récompenses accordées aux travailleurs. Ma question est très simple: qu'allez-vous encore leur offrir dans les prochains mois?

  Kurt Moons:

  Heren ministers, morgen is het 1 mei, de Dag van de Arbeid, een dag die het Vlaams Belang vanuit de traditie van ons volksnationalisme al jaar en dag viert, met aandacht voor de koopkracht, de waardigheid en de zelfontplooiing van de werkende Vlaming. We zien echter telkens opnieuw hetzelfde. Degenen die zich het luidst opwerpen als verdedigers van de werkende mens, vergeten diezelfde werkende mens zodra ze aan de beleidsknoppen zitten.

  Ook de regering-De Wever heeft voor de werkende mens vooral één boodschap: u mag werken, u mag betalen en u mag vooral niet te veel terugverwachten. Met de programmawet haalt u via de centenindex en een reeks nieuwe belastingen opnieuw geld uit de zakken van de vijf miljoen werkenden in dit land, die vorige week trouwens al werden afgescheept met een bijzonder beperkte energiesteun. Tegelijk kreunen onze bedrijven onder torenhoge loon- en energiekosten. Volvo Gent, waar 6.500 jobs op de helling staan, is daarvan een pijnlijk voorbeeld. Intussen zitten we met de grootste faillissementsgolf in jaren.

  Ik vraag mij af wat een Volvo taskforce vol ministers baat, als u aan de basis niets anders doet dan extra belastingen verzinnen. Wat baat het om nachtarbeid extra te belasten, terwijl net die bedrijven nachtarbeid nodig hebben om competitief te blijven? Wat baat het om de indexering van werknemers via de centenindex af te romen en naar extra sociale bijdragen door te sluizen?

  Mijnheer de minister, een welvarende bevolking bestaat slechts dankzij sterke, productieve bedrijven die jobs creëren, investeren en hun personeel degelijk kunnen vergoeden. Ik heb hierover twee vragen. Wanneer maakt u eindelijk werk van een ernstig, regionaal aangepast arbeidsmarktbeleid dat de koopkracht van de burger echt kan beschermen? Wanneer gaat u eindelijk snoeien in de overheidsuitgaven, in plaats van telkens opnieuw te graaien in de portefeuille van de hardwerkende burger?

  Bart De Wever:

  Chers collègues, je vous remercie pour vos questions. Le ministre de l’Économie et de l’Emploi, mon ami David, y répondra dans un instant de manière plus détaillée et approfondie.

  Je me limiterai aux questions concernant la task force et aux considérations générales. Je peux confirmer qu’au début de cette année, une task force a été créée sous ma direction afin d’engager un dialogue stratégique et structurel avec Volvo Cars.

  Avec son usine de Gand, Volvo est l’un des plus grands employeurs industriels de notre pays et également le dernier constructeur automobile. La création de cette task force n’a pas été motivée par un danger immédiat, mais vise plutôt à anticiper des préoccupations plus larges concernant l’avenir de l’industrie en Europe, en particulier l’industrie automobile.

  Gelet op de bekende uitdagingen van onze industrie leek het me verstandig om met zo’n cruciale speler een open dialoog permanent gaande te houden met het oog op de lange termijn, eerder dan pas te beginnen spreken als het te laat is, zoals dat in het verleden vaak gebeurd is. We voeren ook gesprekken over maatregelen op de korte termijn, voor alle duidelijkheid. Die stellen ons in staat de problemen op de lange termijn beter in te schatten en de problemen op korte termijn goed op de radar te krijgen.

  We willen vooral ook – het is eigenlijk een positief verhaal – het economische klimaat op de best mogelijke manier faciliteren, toekomstige investeringen aanmoedigen en werk maken van een breder ecosysteem voor de elektrischewagensector. Daar hebben we wel wat troeven voor. We hebben een strategische ligging. We hebben een ontsluiting via de haven van Gent. Er is onze logistieke kennis ter zake en de kunde van onze arbeidskrachten. Dit zijn daartoe gigantische hefbomen.

  We moeten echter toegeven dat we ook zwakheden hebben. Het zou interessant zijn om daar heel diep op in te gaan, specifiek voor de betrokken fabriek en de betrokken sector, maar dat kan nu niet. Zo’n dialoog voert men in vertrouwen en dat vertrouwen is gebaseerd op discretie.

  Ik ontvang heel veel bedrijven. Voor mij had dit niet in de openbaarheid moeten komen. Er lopen heel veel permanente dialogen met bedrijven in de Wetstraat nr. 16. Men kan er dus op rekenen dat de discretie in nr. 16 altijd gegarandeerd is en gerespecteerd wordt. Dit is nu naar buiten gekomen, maar ik zou hier niet graag verantwoording afleggen over alle bedrijven en alle dialogen die we voeren. Ik begrijp de vragen, maar u moet ook mijn positie begrijpen.

  Wat de opmerking over Nike in Laakdal betreft, de onderhandelingen tussen de vakbonden en de directie zijn lopende. Dat hebt u aangehaald. Het is logisch dat we afwachten of ze resultaat opleveren, maar weet wel dat mijn deur openstaat. Ik heb de directie van Nike al ontvangen, enkele maanden geleden. Ik voelde eerlijk gezegd de bui toen al een beetje hangen. Ik heb toen ook gezegd dat mijn deur voor hen openstaat, om problemen te helpen opvolgen. Die deur blijft openstaan, voor alle duidelijkheid.

  Ik wil afsluiten met een antwoord op de algemene beschouwingen, of op het betoog dat sommigen hier hebben gevoerd. Het lijstje horrormaatregelen waarmee de regering volgens de PS bezig is, klopt niet. Ik meen dat we in feite, los van de leugenachtige dingen die verteld zijn, bezig zijn aan een lijst hervormingen die werken meer logisch en lonend maken. Dan is het aan de andere kant natuurlijk ook belangrijk om ervoor te willen zorgen dat er voldoende werkgelegenheid is die welwillende mensen in staat stelt een goede job te vinden. In die zin vind ik de verwijten uit de extreemlinkse hoek toch wel enigszins ironisch, zeker als 1 mei daarbij wordt betrokken, met allerlei slogans die oproepen tot massale stakingen.

  Sommigen menen blijkbaar nog altijd dat dit land aantrekkelijk wordt voor industriële en andere werkgevers als wij ons tot de stakingskampioen van Europa blijven kronen, wat wij zijn. De economische realiteit is volgens mij anders.

  Dans l’intérêt des travailleurs, ce gouvernement s’efforce de mener une politique qui maintient le moteur de l’emploi en marche, tout en incitant chacun à continuer à le faire tourner. Cet équilibre n’est pas toujours évident, mais avec cette large coalition, je suis convaincu qu’avec de la bonne volonté, nous pouvons continuer à trouver le juste équilibre.

  David Clarinval:

  Chers collègues, la situation de Volvo Car Gent – et plus généralement celle de toute l’industrie européenne – est au cœur de l’action du gouvernement. Elle nous interpelle également car elle touche à l’emploi, à notre tissu économique et à notre capacité à produire en Europe.

  La task force mise en place autour de Volvo Car Gent illustre l’engagement du gouvernement à préserver l’avenir du secteur automobile en recherchant, avec les acteurs concernés, des solutions pour renforcer sa compétitivité dans un contexte international exigeant. Cette démarche s’inscrit dans une stratégie plus large visant à soutenir durablement l’industrie en agissant à la fois sur les coûts, l’innovation, la formation et l’adaptation du marché du travail.

  Face à ces défis, le gouvernement agit avec détermination. Plusieurs mesures importantes ont déjà été engagées. Nous avons décidé de réduire d’un milliard d’euros les coûts salariaux afin de redonner de l’oxygène à nos entreprises et de renforcer leur capacité à investir et à créer de l’emploi.

  Wij hebben ook een energienorm ingevoerd die is aangepast aan elektro-intensieve industrieën om een competitief kader te garanderen ten aanzien van onze Europese buren. Gelijklopend wordt de arbeidsmarkt hervormd om die flexibeler, aantrekkelijker en beter aangepast te maken aan de huidige economische realiteit, iets waarover wij gisteren nog hebben gedebatteerd.

  Madame Thémont, à la longue liste que vous avez citée, vous pouvez ajouter le fait que nous avons décidé, ce matin, de transmettre au Parlement la réforme ambitieuse des flexi-jobs. Elle pourra ainsi être votée rapidement car elle est attendue.

  Met het competitiviteitsplan 2025-2030 geven we de industriële heropleving duidelijk een centrale plaats in onze economische strategie. Het werk moet doorgaan. De uitdagingen zijn talrijk en vergen standvastigheid, dialoog en ambitie.

  Al die werven moeten samen één doelstelling verwezenlijken: de competitiviteit van onze industrie duurzaam herstellen en onze arbeidsmarkt verbeteren. In aanloop naar 1 mei, het Feest van de Arbeid, is het essentieel eraan te herinneren dat het beleid van de regering erop gericht is de werkgelegenheid te beschermen en te versterken, onze werknemers te ondersteunen en een solide industriële toekomst voor ons land te garanderen. In die geest zullen we blijven handelen, met verantwoordelijkheid en vastberadenheid.

  Lieve Truyman:

  De houding en de daadkrachtige acties van de arizonaregering tonen aan dat u de urgentie voelt. ( Rumoer op de banken van de Vlaams Belangfractie ) Collega’s van het Vlaams Belang, de werknemers van Volvo lachen niet met uw houding.

  Onze troeven zijn bekend. We hebben in ons land de kennis en de innovatiekracht. Met onze havens beschikken we ook over een geografisch toegankelijke ligging, een belangrijke poort naar Europa en de wereld. Voor duizenden gezinnen en werknemers is de bezorgdheid over werkzekerheid en over een toekomstperspectief niet theoretisch, maar concreet. Ik heb er alle vertrouwen in. Blijf die belangen met overtuiging verdedigen, voor onze jobs en voor onze welvaart.

  Sarah Schlitz:

  Je vous remercie, monsieur le ministre, pour vos réponses.

  Premièrement, aujourd’hui, c'est un leurre de continuer à prétendre que le travail coûte trop cher, car, d’une part nous avons résorbé notre handicap salarial et, d’autre part, la fiscalité élevée est compensée par des milliards de subsides versés aux plus grandes entreprises.

  Deuxièmement, dans un marché néolibéral globalisé tel qu’il fonctionne aujourd’hui, nous ne pouvons pas gagner au jeu de l’affaiblissement des normes sociales et des conditions de travail. Nous devons au contraire assumer notre responsabilité de pays occidental en relevant les standards. Nous devons faire en sorte que nous ne nous retrouvions plus – comme c’est le cas aujourd’hui – avec des enfants de neuf ans travaillant dans des ateliers qui fabriquent des jeans pour Shein, pour 80 centimes par jour. Là, nous disposons de leviers pour agir. Nous ne gagnerons pas, nous ne créerons pas d’emplois en jouant ce jeu du nivellement par le bas. Ce n’est souhaitable pour personne, ni ici, ni ailleurs.

  Anja Vanrobaeys:

  Heren ministers, bedankt voor uw antwoord. De kwestie gaat inderdaad ruimer dan Volvo Car Gent. Eigenlijk luidt de fundamentele vraag of we in België nog zelf dingen zullen maken dan wel enkel nog zullen invoeren, en worden we afhankelijk van wereldleiders die elke dag van koers veranderen. Het Vlaams Belang toetert hier wel veel, maar is wel al jaren bevriend met Trump, die onze welvaart bedreigt. Waarover gaat het hier in de eerste plaats? Het gaat over zovele mannen en vrouwen die in vroege en late ploegendienst werken en onze band laten draaien. Zij zijn de motor van onze economie.

  Morgen is het 1 mei, de Dag van de Arbeid. Voor Vooruit is het duidelijk. Een sterk industriebeleid is een sociaal beleid. Investeren in onze fabrieken beschermt onze gezinnen, onze koopkracht en onze toekomst. Daarvoor neemt Vooruit zijn verantwoordelijkheid. Daarvoor zal Vooruit altijd strijden, niet alleen morgen op 1 mei, maar elke dag opnieuw.

  Robin Tonniau:

  Vooreerst herinner ik de heer Moens van het Vlaams Belang eraan dat 1 mei geen feestdag is van de Vlaamse nationalisten. Het is een feestdag van de arbeiders. Op 1 mei zingen we de Internationale. Op 1 mei zingen we antifascistische liederen. Het is onze feestdag. Het is de feestdag van de socialisten, een strijddag. Het is een strijddag voor tijd, voor loon en voor goede werkomstandigheden, voor alle arbeiders wereldwijd.

  Mijnheer De Wever, wat Volvo Car Gent betreft, als we willen dat elektrificatie werkt, als we willen dat er een afzet is voor die wagens in ons land, moeten we dat plannen. Waar is het plan? Waar zijn de laadpalen? Waar is de infrastructuur? Bovendien zijn de wagens die verkocht worden, veel te duur. We moeten dat eigenlijk (…)

  Tine Gielis:

  Mijnheer de premier, ik onthoud dus vooral dat uw deur openstaat, ook voor Nike. Dat stemt mij alleszins tevreden, want het is en blijft onze rol en opdracht als overheid en beleidsmakers om de juiste omstandigheden te creëren waarin bedrijven, in welke sector dan ook, kunnen groeien en bloeien. Daar worden we inderdaad allemaal beter van.

  Het thema van dit debat is weerom een eyeopener. We moeten elkaar hierin kennen en net daarom is sociaal overleg zo belangrijk. Overheid, werkgevers en werknemers hebben een gedeeld belang. We moeten zorgen voor bloeiende bedrijven die kwalitatieve jobs in onze regio opleveren. Laten we daar samen voor blijven gaan.

  Sophie Thémont:

  Je trouve, monsieur Clarinval, votre humour déplacé. Vous m'avez en effet rappelé que j'avais oublié la flexibilité dans ma liste. Vous connaissez le nombre de faillites, qui atteint un record actuellement: 3 048 entreprises ont déposé le bilan au premier trimestre 2026, et 34 238 emplois ont été perdus en 2025!

  Toutes vos réformes de modernisation du travail, comme vous dites, c'est un chèque en blanc pour l'exploitation sans limite des travailleurs. La démolition pure et dure des acquis sociaux. Et, en plus, vous êtes incapable de préserver l'emploi. On vient de parler de Volvo, mais je peux aussi vous parler des fonderies liégeoises, où 140 emplois ont été perdus chez Marichal Ketin. Alors, oui, nous continuerons ici à nous battre et à défendre les travailleurs et les travailleuses!

  Kurt Moons:

  Mijnheer de minister, een echt regionaal arbeidsmarktbeleid, met financiële verantwoordelijkheid voor de gewesten, dat zou pas verandering brengen voor de hardwerkende burgers in dit land. Dat staat echter niet in het regeerakkoord en werd ook niet geëist door de N-VA. Wat wel in dat akkoord staat, is duidelijk, namelijk extra accijnzen, extra belastingen en speciaal voor Volvo en Nike een verhoging van de lasten op ploegenarbeid en nachtwerk. Daarbovenop komt nog de centenindex.

  De regering-De Wever is geen hervormingsregering, maar een belastingregering. Ze beweert dat het geld op is maar er zit nog genoeg vet op de soep. Denk aan de migratiefactuur, aan het leefloon voor niet-Belgen en aan het uitblijven van een aparte sociale zekerheid voor migranten, zoals die in Denemarken werd gerealiseerd, met socialisten trouwens. De Vlamingen zijn de meest gepluimde kippen van Europa. Zij zijn het beu te moeten opdraaien voor een asociaal beleid dat werkenden belast en profiteurs ontziet.

  Wanneer komt eindelijk de hoogstnodige ommezwaai?

  Voorzitter:

  Ik bevrijd de premier van zijn opdracht hier in de plenaire vergadering. De heer Clarinval moet echter nog even blijven.

• Vraag: De herdenking 10 jaar na de terreuraanslagen en de bejegening van de slachtoffers

  Vraag: De terugvordering van uitkeringen van terreurslachtoffers door de FPD

  Vraag: De terugvordering van uitkeringen van terreurslachtoffers door de FPD tien jaar na de aanslagen

  Vraag: De schadeloosstelling van de slachtoffers van de terreuraanslagen

  veiligheid, justitie en defensie

  De herdenking 10 jaar na de terreuraanslagen en de bejegening van de slachtoffers
  De terugvordering van uitkeringen van terreurslachtoffers door de FPD
  De terugvordering van uitkeringen van terreurslachtoffers door de FPD tien jaar na de aanslagen
  De schadeloosstelling van de slachtoffers van de terreuraanslagen
  Herdenking, schadeloosstelling en terugvordering van uitkeringen terreurslachtoffers summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Theo Francken (Minister van Defensie)
  

  op 19 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Tien jaar na de aanslagen op Zaventem en Maalbeek bekritiseren slachtoffers en parlementsleden dat de staat hen "in de steek liet", ondanks beloftes uit de parlementaire onderzoekscommissie waarvan slechts zeven van de 46 aanbevelingen zijn uitgevoerd, terwijl 30 onuitgevoerd bleven. Slachtoffers ontvingen recent ten onrechte terugvorderingsbrieven voor herstelpensioenen (14 gevallen bevestigd als administratieve fout door minister Francken), wat volgens hen "een tweede victimisatie" betekent, terwijl ze al jaren wachten op concrete steun zoals een Frans-geïnspireerd compensatiefonds en een uniek loket. Francken erkent de "schandelijke" vertragingen, belooft herstel van de fouten en snellere afhandeling dankzij extra personeel en betere samenwerking tussen diensten, maar slachtoffers zoals Walter (via Life for Brussels) eisen daden in plaats van "woorden en excuses", met name voor psychologische zorg, juridische erkenning van trauma’s en financiële zekerheid. Tijdens de aanstaande herdenking blijft de spanning hoog, met kritiek dat ceremoniële stilte en medeleven niet volstaan zolang systeemfouten en bureaucratische obstakels het herstel blijvend blokkeren.

  Koen Metsu:

  Mijnheer de minister, tien jaar geleden werden we allemaal geconfronteerd met de meest brutale terreurdaad die onze generaties tot op heden hebben gekend. IS-terroristen viseerden toen onze nationale luchthaven en een metrostation op een steenworp van hier, met als enig doel om zo veel mogelijk lukrake slachtoffers te maken. 33 doden, meer dan 300 gewonden en dan heb ik het nog niet over de hulpverleners, de families, de kennissen en de geliefden die allemaal rechtstreeks of onrechtstreeks ook getroffen werden.

  Vanmorgen was ik op een bijeenkomst van Life for Brussels, de vereniging die het lot van de terreurslachtoffers behartigt. Daar hebben ze een zin herhaald van enkele jaren geleden: l'État nous a abandonnés , de Staat heeft ons in de steek gelaten.

  Ze kwamen ook nog eens terug op de parlementaire onderzoekscommissie. Die was fantastisch, geweldig. De adviezen die toen werden geformuleerd, waren het heilmiddel. Waarom is het evenwel zo moeilijk om die in de praktijk om te zetten?

  Die minuut stilte zoals daarnet is belangrijk, want we moeten er altijd zijn voor elkaar. Ik moet echter zeggen dat de slachtoffers wachten op daden. Ze wachten tien jaar na datum niet alleen op woorden. Beeldt u zich in dat u 3.650 keer wakker wordt en u zich telkens afvraagt of u vandaag een dossier in een dossierkast zult blijven, of dat u opnieuw mens zult worden en u stilaan aan uw herstel zult kunnen beginnen denken.

  Enkele slachtoffers kregen enkele weken geleden een brief in de bus met een terugvordering van het herstelpensioen. Terwijl ze dachten dat die brief misschien een lichtpunt was aan het einde van de tunnel, moesten ze door een administratieve fout geld terugbetalen aan de staat.

  Mijnheer de minister, kunt u dat ophelderen? (…)

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, 22 maart 2016 staat voor eeuwig in mijn geheugen gegrift. Ik was op weg naar het werk toen ik met de metro aankwam in Schuman en achter mij de knal in Maalbeek hoorde. Voor mijn collega's en mijzelf was het de hele dag bang afwachten of iedereen hier wel veilig zou aankomen. Die angst is echter niets vergeleken met wat de slachtoffers in Zaventem en Maalbeek meemaakten. Dat waren ook mensen die op weg waren naar hun werk, school of familie of die misschien op vakantie waren. Hun leven was in één seconde weg of werd onherroepelijk veranderd.

  Deze week hebben we in het Parlement hun verhalen gehoord, verhalen van pijn, verdriet, maar ook van enorme veerkracht. Naast die veerkracht hoorde ik echter ook iets anders, namelijk diepe teleurstelling. Al tien jaar worden zij van het kastje naar de muur gestuurd. Daarbovenop krijgen ze nu brieven dat ze 10.000 tot zelfs 100.000 euro van hun herstelpensioen moeten terugbetalen. Dat herstelpensioen is een erkenning van het leed van mensen met zware letsels, van mensen die hun geliefde verloren, van mensen voor wie er een leven vóór en een leven na 22 maart 2016 is.

  Mijnheer de minister, de Pensioendienst erkent dat er fouten zijn gemaakt, maar voor de slachtoffers zorgen die fouten voor onterechte paniek en angst, terwijl zij rust en respect nodig hebben. Wat is er fout gelopen? Hoe kan het dat slachtoffers dergelijke brieven krijgen? Wat zult u daaraan doen? Garandeert u dat die fouten rechtgezet en nooit meer gemaakt zullen worden?

  Pierre Jadoul:

  Monsieur le ministre, la Belgique se souvient, dix ans plus tard, des attentats du 22 mars. Une commission d’enquête parlementaire avait été mise en place très rapidement: 4 rapports, 900 pages, avec 46 recommandations prioritaires adoptées dans un délai d’un an et demi.

  Malheureusement, à entendre les victimes, le constat est cruel. Sept de ces recommandations ont été concrétisées, neuf ont été mises sur le métier sans aboutir, et trente sont restées lettres mortes. L’ASBL Life for Brussels – en charge d'accompagner les victimes dans le dédale des démarches, procédures et expertises – dénonce le gouffre entre les promesses écrites et la réalité du terrain, qui rend le rituel des commémorations amer. Elle poursuit en affirmant qu’il est en effet contradictoire, voire insupportable, d’honorer les victimes lors de cérémonies officielles et de les abandonner le reste de l’année face à un système qui les asphyxie.

  Monsieur le ministre, en matière d’asphyxie, le Service fédéral des Pensions (SFP) a fait très fort. Pour reprendre un vocable utilisé dans le cadre des débats budgétaires que nous avons eus ces dernières 36 heures, une médaille doit certainement lui être délivrée. Comment le SFP a-t-il pu en venir à émettre des lettres tendant à obtenir le remboursement de montants de la part de ces victimes?

  Monsieur le ministre, sommes-nous bien d’accord que ces courriers du SFP constituent une erreur? Il a présenté ses excuses, mais pouvez-vous confirmer à notre Assemblée qu’il s’agit effectivement d’une erreur? S’agissait-il d’un revirement d’appréciation du SFP ou d’un réveil tardif de celui-ci? Partagez-vous la conviction que ces courriers doivent être considérés comme non avenus, et le confirmez-vous expressément?

  Roberto D'Amico:

  Monsieur le ministre, ce dimanche, nous commémorons les dix ans des attentats de Bruxelles. Je voudrais commencer par témoigner toute ma solidarité et mon empathie envers les victimes, leurs familles, les premiers secours et les intervenants, les travailleurs de l'aéroport, ceux de la STIB et toutes ces personnes pour qui la vie est un parcours du combattant depuis ce 22 mars 2016.

  Je sors de la conférence de presse de Life for Brussels où j'ai rencontré notamment Walter, une victime, quelqu'un d'épuisé moralement et psychologiquement. Il m'a dit textuellement qu'il en avait marre des promesses et qu'après dix ans, il fallait passer aux actes.

  On vient d'apprendre que le Service fédéral des Pensions présente ses excuses pour avoir illégalement demandé des remboursements d'allocations aux victimes. Encore heureux, c'est la moindre des choses!

  Par ailleurs, de nombreuses recommandations de la commission d'enquête doivent encore être mises en place, notamment un fonds pour l'indemnisation, un statut spécial pour les enfants comme en France, des aides dans les frais des médecins experts, le subventionnement des associations d'aides aux victimes qui pallient les manquements de l'État et n'oublions surtout pas les premiers intervenants.

  Le sentiment qu'éprouvent de nombreuses victimes, c'est que l'État les a abandonnées. Monsieur le ministre, je sais que vous avez reçu récemment les associations de victimes. Elles se sont senties écoutées; c'est en tout cas ce qu'elles m'ont dit.

  Dans votre accord de gouvernement, vous aviez indiqué que vous alliez mettre en place un fonds d'indemnisation pour venir en aide aux victimes du terrorisme, comme en France. Mais cela fait déjà dix ans que les victimes attendent. Allez-vous enfin agir? Ou l'État belge attendra-t-il encore dix ans?

  Theo Francken:

  Mijnheer de voorzitter, geachte Kamerleden, deze week is het tien jaar geleden dat ons land werd getroffen door de aanslagen in Maalbeek en Zaventem. Voor velen blijft dat een dag die niet voorbijgaat. Het is een dag die families uit elkaar heeft gerukt en levens blijvend heeft veranderd. Tien jaar laten voelen we zeker in Brussel en Vlaams-Brabant, maar eigenlijk in heel het land, in heel Europa zelfs, nog steeds die pijn. Het is een litteken dat blijft, ook en misschien wel vooral een litteken op onze democratie.

  Net daarom komt het extra hard aan wanneer slachtoffers vandaag geconfronteerd worden met administratieve fouten of onduidelijkheden in de uitvoering van hun rechten. Dat is niet wat zij mogen verwachten van de overheid. Dat is ook niet hoe wij ermee willen omgaan, laat me daarover heel duidelijk zijn.

  J'ai pris connaissance de demandes de remboursement de pensions de dédommagement dans un nombre limité de dossiers de victimes des attentats du 22 mars. Le Service fédéral des Pensions m'a confirmé qu'il avait commis une erreur et que, dans 14 dossiers, les lettres demandant un remboursement avaient été envoyées à tort. C'est une grave erreur.

  Ik wil daarover geen misverstand laten bestaan. Het is nooit de bedoeling geweest dat reeds uitbetaalde herstelpensioenen op die manier zouden worden teruggevorderd. Het systeem is immers duidelijk. Het gaat om een residuaire vergoeding, waarbij andere vergoedingen in rekening worden gebracht, om dubbele compensatie te vermijden. Maar dat moet correct, zorgvuldig en vooral menselijk gebeuren.

  Hier is informatie over aftrekbare bedragen in sommige dossiers te laat doorgestroomd. Daardoor zijn verkeerde administratieve conclusies getrokken en foutieve brieven verstuurd. Dat is intussen erkend door de pensioenadministratie zelf, zoals u vanochtend hebt kunnen lezen.

  L'important est que cette situation sera rectifiée. Les 14 personnes concernées ont été ou en seront informées personnellement. Lorsque des montants ont été indûment retenus ou réclamés, cela sera corrigé et les sommes seront remboursées. En outre, les 43 dossiers supplémentaires pour lesquels une confusion était possible feront l'objet d'une nouvelle communication claire, afin qu'il ne reste aucun doute.

  Ik zet graag in de verf wat er de afgelopen maanden wel al is gebeurd. Dit jaar zijn er drie extra medewerkers gestart bij de administratie om de dossiers sneller te behandelen en de bestaande achterstand weg te werken. De digitale ondersteuning via de gegevensbank T.E.R. wordt verder uitgebouwd, zodat gegevens tussen diensten sneller en veiliger kunnen worden uitgewisseld. Defensie levert daarvoor drie extra medewerkers. Dat komt erop neer dat Defensie zes medewerkers op haar kosten bij de pensioendienst heeft gezet om de dossiers sneller te kunnen afhandelen.

  Er werd wetgevend ingegrepen, zodat de commissies die de dossiers behandelen, opnieuw rechtsgeldig kunnen worden samengesteld. De commissies werden samengesteld uit onder andere slachtoffers van oorlog of terreuraanslagen, maar de regeling was een verschrikkelijk kluwen. Op een bepaald moment konden de commissies zelfs niet meer rechtsgeldig samenkomen, omdat ze niet meer rechtsgeldig waren samengesteld en kon er dus geen enkel beroep worden behandeld. Dat probleem is ondertussen opgelost. We hebben ons niet beperkt tot kleine technische aanpassingen, maar hebben het systeem, dat jarenlang onder druk stond, hersteld.

  Parallèlement, nous avons renforcé les contacts entre le Service fédéral des Pensions, Medex et la Défense, précisément pour éviter autant que possible ce genre d'erreur à l'avenir, et pour mieux aligner les procédures.

  Overigens staan mijn kabinet en ikzelf in contact met de slachtofferorganisaties; ik kon recent nog lang met vertegenwoordigers ervan spreken. We proberen de signalen uit het veld snel op te pikken en het beleid bij te sturen waar nodig. Tien jaar na de aanslagen dragen veel mensen nog altijd de gevolgen van wat hen toen is overkomen. Als overheid hebben we de plicht om ervoor te zorgen dat de betrokkenen correct, snel en met respect worden behandeld. Wanneer er fouten gebeuren, moeten we die niet verbergen, maar erkennen en rechtzetten.

  Het klopt dat er na tien jaar nog veel te veel dossiers hangende zijn. Dat is een schande. Als oppositielid heb ik daar veel kritiek op gehad, net als andere collega’s. Ik probeer dat nu recht te zetten. We hebben al heel wat ingrepen gedaan. Ik rapporteer daar ook geregeld over in de commissie. Dat heb ik enkele weken geleden nog gedaan bij de bespreking van de beleidsnota. Ik zal dat blijven opvolgen, want voor mij, des te meer als vertegenwoordiger van Vlaams-Brabant blijven de aanslagen littekens voor de luchthavengemeenschap en voor de gemeenschap rond het metronet. Mijn persoonlijke gesprekken intussen met veel van de slachtoffers raken mij tot in de kern van mijn ziel.

  En tant que ministre, je suis impliqué dans ce dossier et je me suis engagé dès le début à rattraper le retard et à améliorer les procédures.

  De voorbije jaren zijn duidelijke stappen gezet ter versterking van de betrokken administraties en ter verbetering van hun onderlinge samenwerking.

  Koen Metsu:

  Mijnheer de minister, dat is een forse verklaring en wij zijn daar ook wel klaar voor.

  Voor mij is het absoluut geen detail dat Medex, onze medisch gerechtsdeskundige, heel vaak oog heeft voor het feit dat slachtoffers bijvoorbeeld prothesen nodig hebben, maar vergeet dat slachtoffers een trauma te verwerken hebben. Zo konden we vanochtend nog leren uit het onderhoud met Life for Brussels vanochtend, waar enkele parlementsleden bij aanwezig waren. Trauma’s en PTSD worden al te vaak onderschat. Ik dank u omdat u daaraan herinnert. Hoe gek kan het zijn dat slachtoffers van terreurdaden vandaag zelf rechtszaken moeten starten, omdat ze al een decennium lang op rechtvaardigheid wachten.

  Morgen is er de herdenking. Ik kan u vertellen dat ze heel pittig wordt, want de slachtoffers komen spreken. Hun getuigenis kruipt onder uw huid en u vergeet u die uw hele leven niet. Dat kan ik u vertellen. Ik ben heel dankbaar dat u morgen ook komt spreken, dat wij en de slachtoffers elkaar in de ogen kijken en dat wij elkaar eindelijk kunnen omarmen.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik dank u voor uw antwoord.

  U erkent de fout en zult ze rechtzetten. Het is niet de manier waarop wij met slachtoffers willen omgaan, maar het is spijtig genoeg gebeurd. Ik hoop dat de fout zo snel mogelijk wordt rechtgezet, want de slachtoffers maken het ergst denkbare mee. Daar hoef ik u niet van te overtuigen. Zij moeten net kunnen rekenen op een sterke, zorgzame overheid, die hen beschermt. Eigenlijk worden zij een tweede keer slachtoffer, deze keer van een overheid, die hen zou moeten beschermen, en dat zou niet mogen gebeuren.

  Ik heb daarnet van de minister van Justitie gehoord dat er ook een uniek loket komt. Ik verneem van u dat u stappen zet. Ik hoop dat we eindelijk beland zijn bij een keerpunt waarbij men werk maakt van alle aanbevelingen van de onderzoekscommissie, zodat de slachtoffers niet langer zelf hun weg hoeven te zoeken en kunnen rekenen op de zorg en de ondersteuning, waarop zij recht hebben.

  Pierre Jadoul:

  Monsieur le ministre, je vous remercie pour la clarté de votre réponse. Nous pouvons être rassurés par l’écho que vous nous donnez. L’erreur est humaine et la reconnaître est important, même si nous aurions évidemment préféré qu’elle ne se produise pas dans ce type de situation. Le moment est venu – et je me réjouis de la présence de la ministre de la Justice dans nos débats – de sortir de la logorrhée dont cette enceinte a encore été le théâtre – le mot est choisi à dessein – au cours des discussions budgétaires des dernières 36 heures, et de faire preuve de respect à l’égard des victimes et de leurs proches. Il s’agit également de faire preuve d’une cohérence efficace dans le traitement des dossiers qui les concernent. J’ose croire que le gouvernement en fera une priorité dans les semaines et les mois à venir.

  Roberto D'Amico:

  Monsieur le ministre, je me réjouis d’entendre que le SPF reconnaît son erreur. Toutefois, pour avoir échangé avec Walther tout à l’heure, je peux vous dire que lorsqu’il a reçu cette lettre, il n’en dormait plus. Il est déjà une victime – victime des attentats – et cette situation a ravivé ses souffrances. L’erreur est aujourd’hui reconnue, mais il existe d’autres difficultés, notamment du côté des assurances. Celles-ci cherchent à boucler et bâcler les dossiers – ce sont les termes mêmes des victimes. Plusieurs d’entre elles m’ont indiqué souhaiter la mise en place d’un guichet unique ainsi que d’un fonds d’indemnisation. Je vous avais déjà interrogé à ce sujet, notamment à propos d'un calendrier, pour pouvoir apporter des réponses à ces victimes.

• Vraag: De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen

  Vraag: De impact van de pensioenhervorming op vrouwen, die zich wel zullen aanpassen en meer werken

  Vraag: De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen

  Vraag: De pensioenhervorming en de uitspraken over vrouwen

  Vraag: De pensioenhervorming

  Vraag: Het akkoord over de pensioenhervorming

  Vraag: De pensioenhervorming

  Vraag: De pensioenhervorming

  economie en werk

  De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen
  De impact van de pensioenhervorming op vrouwen, die zich wel zullen aanpassen en meer werken
  De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen
  De pensioenhervorming en de uitspraken over vrouwen
  De pensioenhervorming
  Het akkoord over de pensioenhervorming
  De pensioenhervorming
  De pensioenhervorming
  Pensioenhervorming, uitspraken minister en impact op vrouwen summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De pensioenhervorming van minister Jan Jambon wordt massaal bekritiseerd als antivrouwelijk, omdat ze vooral vrouwen raakt die vaker deeltijds werken of onbetaalde zorgtaken opnemen, terwijl Jambon ontkent dat de hervorming vrouwen doelbewust benadeelt. Critici – waaronder Vanbesien, Dedonder, Pas en De Witte – benadrukken dat de hervorming retroactief is, verworven rechten schendt en vrouwen straft voor structurele maatschappelijke ongelijkheden (loonkloof, gebrek aan kinderopvang), terwijl Jambon stelt dat zorgperiodes wel degelijk meetellen en slechts 23% van de vervroegde pensioengangers een malus krijgt, waarvan vrouwen door ziekte-gelijkstelling zelfs minder hard getroffen zouden worden. Voorstanders zoals Ronse (N-VA) verdedigen de hervorming als noodzakelijk voor betaalbaarheid en wijzen op de unieke mogelijkheid om met deeltijds werk toch vervroegd pensioen te nemen, maar oppositiepartijen eisen concrete maatregelen (pensioensplitsing, familiekrediet, betere kinderopvang) om de kloof te dichten. De discussie escaleert in beschuldigingen van desinformatie (Jambon wijt "fake news" aan de VRT, oppositie eist transparantie via mypension.be) en polarisatie over wie verantwoordelijk is voor de pensioenkloof: individuele aanpassing (regering) of systeemhervorming (oppositie).

  Dieter Vanbesien:

  Vrouwen zullen zich moeten aanpassen aan de nieuwe pensioenregels. Mijnheer de minister, in dat ene zinnetje zitten zo veel foute dingen dat ik niet weet waar ik moet beginnen. Daarom begin ik met een uitspraak van uw premier, Bart De Wever: ʺ Mijn vrouw is 15 jaar thuisgebleven om mijn vier kinderen een warme thuisomgeving te bieden, iets wat ik niet kon. Ik zal dus nooit aanvaarden dat politici op haar werk spuwen en beweren dat ze zou hebben geprofiteerd. ʺ Dat is exact wat u nu doet, mijnheer de minister. U spuwt op het werk van de vrouw van de eerste minister. U en uw fractieleider hechten geen enkele waarde aan niet-betaalde arbeid. U ziet niet in dat niet-betaalde arbeid integraal deel uitmaakt van de reële economie.

  Eigenlijk zouden alle mannen en vrouwen die niet-betaalde taken op zich nemen, eens een week moeten staken en die taken laten liggen. Ja, dat gaat voornamelijk over vrouwen. Wat zou er gebeuren? De economie ligt op haar gat. Mijnheer de minister, uw kleinkinderen geraken niet op school. Uw onderbroeken worden niet gewassen. Als u ’s avonds thuiskomt, zult u zich moeten wenden tot de meeneemchinees. Een oma die soep maakt voor haar kleinkinderen, een vrijwilliger die soep maakt voor een vereniging van daklozen en een kok die soep maakt in een restaurant, die drie mensen doen exact hetzelfde, maar voor u is er maar een, welke arbeid levert. Voor u is alleen de kok productief en de enige welke een bijdrage levert. Dat is een totaal verkeerd wereldbeeld, want zonder die twee anderen stort onze maatschappij in elkaar. Ook zij moeten dus gewaardeerd worden voor de taken die ze opnemen. Het gaat er niet over dat zij daarvoor betaald moeten worden. Het gaat erover dat zij niet mogen worden gestraft. Dat is de essentie van uw uitspraak.

  Mijnheer de minister, bent u het met mij eens dat al die niet-betaalde taken moeten worden gewaardeerd in plaats van afgestraft?

  Ludivine Dedonder:

  "Tirez votre plan, débrouillez-vous!" C'est ce que vous dites à celles et ceux à qui vous voulez imposer votre malus pension. À toutes celles et ceux – une femme sur deux et un homme sur quatre – qui vont perdre de 200 à 300 euros par mois. Comment s'adapte-t-on, lorsqu'on est en milieu ou en fin de carrière? Pouvez-vous m'expliquer comment on fait marche arrière?

  Vous dites aux femmes de changer de mentalité, de s'adapter pour ne pas avoir une pension minable. Vous nous prenez pour qui, nous les femmes? Pour des fainéantes, c'est ça? Vous êtes méprisant et hors sol. Vous inversez les rôles en termes de responsabilités.

  Pour celles qui doivent prendre un temps partiel pour élever leur enfant, c'est à vous de créer assez de places en crèche et en milieu extra-scolaire accessibles financièrement. Sinon, en attendant, où déposent-elles leur enfant? À votre cabinet, peut-être? Celles qui ne se voient pas offrir de temps plein, que doivent-elles faire? Braquer leur patron? Non! C'est à vous de responsabiliser et d'inciter les employeurs! C'est à vous d'arrêter avec les alternatives de type "flexi" qui vont à l'encontre de contrats stables et pleins. Celles qui gagnent en moyenne 20 % de moins que les hommes – moins de salaire, moins de pension – doivent-elles prendre leur manager en otage pour modifier leur fiche de paye? Non, c'est à vous de lutter efficacement contre l'écart salarial. J'imagine que les femmes doivent aussi arrêter de tomber malade, parce que dans ce cas aussi, c'est certainement leur choix.

  Je vais vous apprendre quelque chose, monsieur le ministre, à savoir qu'une femme s'adapte chaque jour de sa vie. Et ce n'est pas aux femmes de s'adapter à votre réforme injuste et inhumaine. C'est votre réforme qui doit s'adapter aux réalités quotidiennes des femmes.

  Barbara Pas:

  Mijnheer de minister, of misschien moet ik zeggen mijnheer de kamelendrijver, met uw btw-gebroddel, met uw meerwaardebelastinggeknoei en nu met uw pensioengepruts zorgt u immers in uw eentje voor een hele karavaan aan stinkende kamelen.

  Met enige vertraging – dat zijn we ondertussen al gewoon – mochten we vanochtend dan toch uw wetteksten met betrekking tot uw pensioenhervorming ontvangen. Die zijn asociaal en treffen vrouwen disproportioneel. Vrouwen zijn de grootste dupe van uw veelbesproken pensioenmalus, omdat ze vaker onbetaalde zorgtaken op zich nemen. Kamelen spuwen, maar u spuwt op de vrouwen. Daags na Internationale Vrouwendag deed u er nog een lompe uitspraak bovenop: vrouwen zullen zich moeten aanpassen aan de nieuwe pensioenregels. De regering-De Wever wil dus dat men gedrag wijzigt, alsof er altijd uit luxe deeltijds gewerkt wordt.

  Mijnheer de kamelendrijver, u voert de maatregel retroactief in. Kunt u mij eens uitleggen hoe zij die zorg hebben gedragen voor een gezin, op het einde van de rit hun gedrag nog kunnen wijzigen? Hoe kan een vrouw die nu aan de vooravond van haar pensioen staat, haar loopbaan nog terugspoelen? Hoe kan iemand van eind 40, begin 50 die loopbaankeuzes heeft gemaakt op basis van oude spelregels, nu nog bijsturen? Velen staan al te ver in hun loopbaan om dat nog aan te passen.

  U straft achteraf. Verworven rechten tellen niet voor de regering-De Wever. Dat is contractbreuk en dat is onaanvaardbaar.

  Mijnheer de minister, ik heb dus een heel eenvoudige vraag voor u, omdat er geen parfum bestaat dat de geur van zulke stinkende kamelen kan maskeren. Zult u uw huiswerk opnieuw doen? Zult u die stinkende kameel terug de woestijn in sturen?

  Alexia Bertrand:

  Mijnheer de minister, we hebben altijd gezegd dat we uw pensioenhervorming wilden steunen, omdat het een stap in de juiste richting is om ervoor te zorgen dat de volgende generatie ook een pensioen van de overheid krijgt, maar u maakt het ons wel heel moeilijk. Wat bent u maandag immers komen vertellen over de vrouwen? Dat ze zich moeten aanpassen, alsof alle vrouwen gewoon meer moeten werken.

  Geef toe dat het weinig respectvol is en een lompe uitspraak. Ik weet niet of u het beseft, maar op die manier treft u alle vrouwen in hun zijn, mijnheer de minister. Het is een emotioneel debat. Dat weet u toch. Het is gevoelig, en terecht, want het gaat over de toekomst van de mensen. Het gaat over hun oude dag.

  De voorbije dagen heb ik heel veel telefoontjes gekregen van vrouwen die werk en gezin combineren. Zij zijn ongerust, maar vooral boos. Ze snappen niet wat u hebt beslist en dat begrijp ik. Zelfs mypension ligt tot eind 2027 plat en kan geen ramingen produceren. Dat is uw verantwoordelijkheid.

  Neen, het is niet de fout van de journalisten die het slecht uitleggen. Het is altijd hetzelfde met de meerderheid. Kijk naar de btw-brol. Kijk naar het meerwaardemonster. Kijk naar de centenindex. Ofwel is het taks, taks, taks, ofwel is het complex, complex, complex.

  Mijnheer de minister, u kent mij ondertussen. Ik ben constructief. Ik heb de vrouwen die mij hebben gebeld, proberen uit te leggen wat uw plannen waren. Ik wil het echter van u horen. Dat is uw taak. Leg het dus uit in mensentaal, kort en duidelijk. Is uw hervorming fair en juist voor vrouwen?

  Nahima Lanjri:

  Mijnheer de minister, 'aanpassen' is wel het woordje van de week. U kreeg een storm van kritiek over u heen toen u begin deze week zei dat u erop rekent dat vrouwen zich wel zullen aanpassen en langer zullen werken. Ik begrijp de verontwaardiging. Het komt weinig respectvol over naar vrouwen die vandaag al meer zorgtaken op zich nemen dan mannen en daardoor ook vaker deeltijds werken.

  We hebben u al geholpen om de pensioenhervorming rechtvaardiger te maken. Alle zorgverloven tellen nu mee voor het pensioen. Tijdelijke werkloosheid en ziekte ook. Er is een korfje met pechdagen dat men kan inzetten als men een jaar dagen tekortkomt. Er wordt ook gewerkt aan een oplossing voor mensen die halftijds werken, maar door atypische shiften toch net uit de boot vallen.

  Mijnheer de minister, er is nog meer goed nieuws. U kunt die pensioenkloof wel degelijk verder dichten en cd&v wil u daarbij opnieuw helpen. Er zijn drie concrete christendemocratische voorstellen die u kunt uitvoeren om vrouwen een beter pensioen te geven. Ten eerste, voer de pensioensplit in. Tel de pensioenen van beide partners op en deel die door twee. Zo heeft iedereen elk de helft.

  Ten tweede, zorg ervoor dat het aanvullend pensioen een pensioen wordt voor iedereen. Vandaag zijn vrouwen oververtegenwoordigd in sectoren zoals het onderwijs en de zorg, waar dat vaak niet het geval is.

  Ten derde, voer ons familiekrediet in. Als u zegt dat vrouwen zich moeten aanpassen, zal vooral de samenleving zich moeten aanpassen. We zullen ervoor moeten zorgen dat zorgtaken beter verdeeld worden tussen mannen en vrouwen. Dat kunnen we faciliteren met het familiekrediet, zodat de combinatie van werk en gezin beter mogelijk wordt.

  Mijnheer de minister, ik heb dus maar één vraag. Bent u bereid om vrouwen tegemoet te komen en onze voorstellen uit te werken?

  Kim De Witte:

  Mijnheer de minister, het feit dat uw hervorming vrouwen keihard raakt, is geen toeval. Dat is geen ongewenst neveneffect. Dat is een essentieel onderdeel van die hervorming. Uw eigen kabinet zegt dat zelf. Eén vrouw op drie wordt geraakt door de inperking van de gelijkgestelde periodes. Bijna vier vrouwen op tien worden geraakt door de verstrenging van het vervroegd pensioen en de malus. Verder zijn zes van de tien slachtoffers van de afschaffing van de welvaartsvastheid van het minimumpensioen vrouwen. Ook zevenenhalf op tien slachtoffers van de afschaffing van het echtscheidingspensioen zijn vrouwen. Negen op tien slachtoffers van de inperking van het overlevingspensioen zijn vrouwen.

  Mijnheer Jambon, uw hervorming hakt er keihard in bij vrouwen. Dat is geen mening of interpretatie, maar een feit, collega’s. U zegt dat vrouwen zich wel zullen aanpassen. Als ze in het verleden hebben gekozen om minder te werken, zullen ze nu wat meer moeten werken. Mijnheer Jambon, deeltijds werken was en is voor heel veel vrouwen geen keuze. Vrouwen kiezen er niet voor dat er een gebrek is aan kinderopvang. Ze kiezen er niet voor dat de ouderenzorg in ons land onbetaalbaar is. Vrouwen kiezen er niet voor dat ze minder loon krijgen voor hetzelfde werk. Dat is geen keuze.

  Op de grote betoging daarstraks kwam ik Beate tegen, een huishoudhulp van 55 jaar. U lacht daarmee, maar de huishoudhulpen in ons land zijn noodzakelijk. Ze is 55 jaar en heeft 36 jaar gewerkt. Ze was daar met een rollator, kapotgewerkt. Er zijn veel vrouwen kapotgewerkt, net zoals industriearbeiders, bouwvakkers en zorgkundigen. Mijnheer Jambon, ook voor hen is langer werken geen keuze. Zij moeten zich dus niet aanpassen, u moet uw hervorming aanpassen aan de realiteit van de werkende klasse in ons land.

  Axel Ronse:

  Minister, afgelopen week hebben heel veel vrouwen, mama's en oma's, mij gevraagd of ik minister Jambon kon bedanken, omdat hij ervoor zorgt dat hun kinderen en kleinkinderen nog een pensioen zullen hebben. ( Rumoer op de banken )

  Kunt u stil zijn? Ik ben de afgelopen week immers al genoeg onderbroken.

  Zij loven dat er eindelijk een minister is opgestaan die de ballen heeft om te zeggen dat de pensioenen onbetaalbaar zullen zijn en ze durft te hervormen, zodat hun kinderen ook een pensioen zullen hebben. Voltijds werkende mama's hebben mij gevraagd of ik aan de communisten, de groenen en de extreem-linksen wil zeggen dat een voltijds werkende mama een even goede mama is als een mama die deeltijds werkt. Ook deeltijds werkende mama's hebben mij gevraagd of ik de ministers Jambon, Vandenbroucke, Clarinval, Van Peteghem en Prévot en de arizonacoalitie kon bedanken, omdat ze ervoor zorgen dat we nog altijd een van de meest lieve pensioensystemen voor vrouwen hebben. Er is geen enkel land in de wereld waar men zelfs bij deeltijds werk nog altijd met vervroegd pensioen kan gaan. Men moet maar halftijds gewerkt hebben.

  U, mijnheer de minister, hebt ervoor gezorgd dat vrouwen nog altijd het perspectief hebben om, als ze dat wensen, goed voor de kinderen te zorgen en deeltijds te werken en vervroegd op pensioen te gaan. Ik heb ook mijn eigen mama aan de lijn gehad, die op haar 51 ste gescheiden is, die ervoor gekozen had om deeltijds te werken, die heeft gestudeerd voor makelaar en die tot haar 68 ste heeft gewerkt. Er is niemand in de wereld waarvoor ik meer respect heb. Zij heeft mij gezegd dat ze voor geen geld in de wereld de keren zou willen factureren dat ze mijn pampers heeft ververst en mij naar school heeft gestuurd, want dat ze dat met liefde heeft gedaan.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik heb gisteren de aftrap gegeven van mijn pensioentour in Aalst. Wat ik daar hoorde, was echt hallucinant. Sabine, die zorgverlof opnam voor haar kinderen, meende dat dit niet meetelde. Natalie, de cafébazin van Het Volkshuis, die ergens had horen waaien dat ze 700 euro pensioen minder zou krijgen, werkte gewoon. En Christel, die heel haar carrière kleuterjuf was en die bang is dat ze minder pensioen zal krijgen omdat ze nu zorgjuf is. Allemaal vrouwen, allemaal bang voor niets.

  Wat niet helpt, mijnheer de minister, zijn uw uitspraken maandag over vrouwen. Alsof deeltijds werk totaal niet zou meetellen voor de pensioenberekening. Wij van Vooruit hebben er mee voor gezorgd dat er meer deeltijds werk zal meetellen. Ik denk maar aan moederschapsverlof, ouderschapsverlof, geboorteverlof, mantelzorgverlof. Dat telt allemaal mee voor de pensioenberekening.

  Het minimumpensioen is door ons op 1.700 euro netto gebracht. We hebben het beschermd en versterkt. En ja, ook deeltijds werkende vrouwen met een uitkering kunnen dankzij ons rekenen op een fatsoenlijk pensioen. Laat het voor eens en altijd duidelijk zijn, die vrouwen moeten zich niet aanpassen. Die vrouwen doen hier de boel draaien, voor hun kinderen, voor hun ouders, voor mensen met een handicap.

  Mijnheer de minister, de beste remedie tegen fakenieuws, de beste remedie tegen onzekerheid, is duidelijke informatie. Ik begrijp dan ook niet dat precies nu mypension.be twee jaar zal worden platgelegd. Zeker voor mensen die vlak voor hun pensioen staan, is dat onbegrijpelijk. Mijn vraag is dan ook hoe u ervoor zult zorgen dat mensen die vlak voor hun pensioen staan voor deze belangrijke hervorming kunnen rekenen op duidelijke informatie.

  Voorzitter:

  Bij zoveel vragen krijgt de minister vijf minuten om te reageren.

  Jan Jambon:

  Collega’s, dank u wel voor jullie vragen. Ik ben echt blij – bijna iedere week, maar ik ben nu echt blij – dat die vragen aan mij er gekomen zijn. Ik wil vanop dit spreekgestoelte iets heel duidelijk rechtzetten.

  In de voorbije dagen kreeg ik veel kritiek voor een uitspraak over vrouwen, een uitspraak die ik niet heb gedaan. Ik heb nooit gezegd dat vrouwen meer moeten gaan werken. Ik heb nooit gezegd dat vrouwen hun gedrag moeten aanpassen. Nooit. Dat is wat de Vlaamse openbare omroep er ’s avonds van heeft gemaakt, waarna die karikatuur…

  (Rumoer)

  (Brouhaha)

  Waarna die karikatuur gretig werd overgenomen en verdraaid door de linkse oppositie.

  Collega’s, ik heb zeer veel begrip voor de zeer specifieke situatie waarin veel vrouwen zich bevinden. Zowel mijn moeder als mijn ex-vrouw als mijn vrouw zijn deeltijds of voltijds thuisgebleven om voor de kinderen te zorgen. Dat zijn vrouwen voor wie ik immense waardering en respect heb.

  Tout comme elles, de nombreuses femmes assument encore aujourd'hui une grande part des tâches de soins. Elles combinent leur emploi avec la prise en charge des enfants, des parents ou d'autres membres de la famille. Pour cela, je leur exprime mon profond respect.

  Ce qui me dérange tout autant, c'est l'affirmation erronée selon laquelle notre réforme toucherait massivement et intentionnellement les femmes. Or, si vous prenez la peine d'examiner les faits, vous constaterez que ce n'est pas le cas. Il est vraiment regrettable d'effrayer les citoyens sur la base de semi-vérités et de citations sorties de leur contexte.

  Mij wegzetten als een vrouwenhater als gevolg van ongehoord foute framing overschrijdt voor mij de grens van het aanvaardbare.

  (Applaus)

  Met de hand op het hart stel ik dat deze pensioenhervorming vrouwen absoluut niet viseert. Integendeel, net omdat we de realiteit kennen, houden we maximaal rekening met halftijdse loopbanen, de volledige gelijkstelling van zorgperiodes en loopbaanonderbrekingen uit het verleden. Pas wanneer iemand structureel nog minder dan halftijds werkt, nadat alle zorgverloven zijn benut, kan dat mogelijk gevolgen hebben. Dan geldt het algemene principe: wie meer bijdraagt, bouwt meer pensioen op.

  De persoon die mij de magische oplossing kan geven om de pensioenen betaalbaar te houden door mensen meer te geven en minder te laten werken, mag nu rechtstaan.

  Het debat focust vaak op de malus. Ook daar wil ik graag even de cijfers erbij nemen. De helft van de mensen werkt tot aan de wettelijke pensioenleeftijd. Voor hen speelt de malus helemaal niet. Laten we vervolgens kijken naar de andere helft, die ervoor kiest vervroegd met pensioen te gaan. We hebben een steekproef genomen van 50.000 mensen uit 2023. Van die groep wordt 77 % niet getroffen door de malus. De overige 23 % kan door een beetje langer te werken eveneens een malus vermijden. Dat is het eventuele gedragseffect.

  Ik wil nog iets rechtzetten: we gaan ervan uit dat mensen, zowel vrouwen als mannen, hun gedrag zullen aanpassen wanneer ze merken dat ze door enkele maanden langer te werken een hoger pensioenbedrag kunnen krijgen. Nog iets belangrijks: door de gelijkstelling van de ziekteperiodes worden 11 % extra vrouwen gevrijwaard van de malus. Dat is dubbel zoveel als bij de mannen.

  Laat me tot slot nog dit zeggen: in veel landen wordt het pensioen automatisch verminderd wanneer iemand vóór de wettelijke pensioenleeftijd stopt. Wij kiezen voor een milder systeem. Door de werkvoorwaarden kan men nog altijd met vervroegd pensioen gaan zonder malus. Dat is geen strafmechanisme. Het is een noodzakelijk evenwicht tussen solidariteit en verantwoordelijkheid. Willen we een pensioensysteem dat ook voor de volgende generatie nog betaalbaar is of blijven we de mensen wijsmaken dat ze meer pensioen kunnen krijgen terwijl ze minder werken? Ik kies voor eerlijkheid. De mensen hebben daar recht op.

  Dieter Vanbesien:

  Mijnheer Ronse, u zegt dat een voltijds werkende vrouw evenveel waard is als een halftijds werkende vrouw. Wel, mijnheer Ronse, het omgekeerde is ook waar. Volgens u is dat echter niet zo, want het zit in het DNA van uw partij en ondertussen in het DNA van de hele meerderheid. U kijkt neer op niet-betaalde taken. U zult die met terugwerkende kracht afstraffen en raakt dus aan verworven rechten.

  Daarbovenop vindt u dat iedereen die niet-betaalde taken uitvoert – en dat zijn vooral veel vrouwen –, zich moet aanpassen. Zij moeten zich plooien naar uw wereldbeeld. Mijnheer de minister, u hebt dat niet gezegd; het is waarschijnlijk dus een door artificiële intelligentie geconstrueerde deepfake van de openbare omroep, die we dan gezien en gehoord hebben.

  Mijnheer de minister, ik zal uw koude wereldbeeld, dat puur gericht is op cash en betaalde arbeid, nooit delen. Ik zal het blijven bestrijden. Die belofte maak ik u alvast.

  Ludivine Dedonder:

  Ce gouvernement n’aime pas les femmes. Nous le savions déjà. J’ai d’ailleurs eu l’occasion de le dire. Toutes vos mesures le démontrent. Ce malus pension touchera une femme sur deux. Ce n’est pas moi qui le dis, mais le Comité d' é tude sur le Vieillissement (CEV) ainsi que de nombreuses autres instances.

  Aujourd’hui, vous nous demandez de nous adapter face au travail, à la maladie, ou à la pension. Et demain, qu'allez-vous nous demander? D’adapter la longueur de nos jupes? D’adapter nos comportements en public? D’adapter nos revendications pour disposer de notre corps? Est-ce cela?

  Monsieur le ministre, vous ne connaissez pas bien la détermination des femmes. Je vais vous dire comment nous allons nous adapter: nous allons nous mettre en travers de votre route, comme aujourd’hui dans les rues de Bruxelles. Et demain, avec le Parti Socialiste, en déposant des contre-propositions, nous vous ferons reculer. Et si vous respectez réellement les femmes, modifiez vous-même votre réforme des pensions au Parlement!

  Barbara Pas:

  Iedere expert zegt dat met een werkzaamheidsgraad van 80 % de pensioenen perfect betaalbaar zijn. Vlaanderen haalt dat percentage nagenoeg. U vraagt die Vlamingen, niet de gelukszoekers die van over de hele wereld naar hier komen – daarvoor heeft de regering-De Wever belastinggeld genoeg –, om nog maar eens een extra inspanning te leveren om andermans putten te vullen. Uw plannen zijn anti-Vlaams en antivrouw.

  Hervormen, ja, maar niet met terugwerkende kracht. Afspraken die aan het begin van de rit met de burgers worden gemaakt, moeten worden gerespecteerd. Ze mogen niet retroactief worden bestraft, mijnheer de minister. De vrouwen zijn daar de grootste dupe van.

  U levert nog maar eens knoeiwerk af. Zelfs tien personal brand managers zullen dat niet meer kunnen rechttrekken. Mijnheer de minister, maak uw huiswerk opnieuw, zonder op de kap te zitten van de hardwerkende Vlaming en van de vrouwen in het bijzonder.

  Alexia Bertrand:

  Mijnheer de minister, ik had de collega’s verwittigd voor het antwoord dat het de fout is van de pers. Ik had graag gehad dat die een persoonlijk feit mocht inroepen. U hebt letterlijk gezegd: vrouwen zullen een aanpassing doen.

  Mag ik u een aantal goedbedoelde tips geven? Misschien moet u, ten eerste, meer KISS-en. U kent de KISS-methode: keep it short and simple . Uw hervorming is veel te complex.

  Ten tweede, zorg ervoor dat mypension snel weer ramingen geeft. Mensen willen weten wat de hervorming voor hen betekent. Ze willen geen theoretische uitleg.

  Ten derde, maak in de tussentijd een aantal simulaties. Wat betekent uw hervorming concreet voor vrouwen in verschillende situaties op het terrein?

  Tot slot, misschien moet u een personal brand manager aannemen, maar dan niet op kosten van het Parlement.

  Nahima Lanjri:

  Collega’s, met welles-nietesspelletjes en met heen-en-weerverwijten wordt geen enkele vrouw geholpen, niet zij die vandaag mee heeft betoogd en ook niet zij die thuis zit om voor de kinderen te zorgen.

  Waar het wel om draait, is zorgen voor concrete maatregelen om de pensioenen van vrouwen te verbeteren.

  Onze voorstellen zijn duidelijk, namelijk een aanvullend pensioen voor iedereen, ook voor die vrouwen, een familiekrediet zodat werk en gezin beter combineerbaar zijn en ten derde de pensioensplit.

  Wij willen zelfs verder gaan dan wat in het regeerakkoord is afgesproken. De pensioensplit moet er komen voor iedereen en moet automatisch zijn zodat het pensioen eerlijk wordt verdeeld tussen beide partners. Als partners immers samen de keuze hebben gemaakt dat de ene wat minder werkt om voor de kinderen te zorgen, moeten zij ook samen de gevolgen dragen.

  Daarom vragen wij u om die drie maatregelen uit te voeren. Onze concrete voorstellen liggen op tafel. Wij hebben ze ingediend als concrete wetsvoorstellen.

  Kim De Witte:

  Mijnheer de minister, een vrouw op drie die vandaag met pensioen gaan, heeft een pensioen onder de armoedegrens. Hoe komt dat? Dat komt omdat meer vrouwen deeltijds werken. Deeltijds werk wordt al afgestraft.

  Mijnheer Ronse, deeltijds werk is gelijk aan een deeltijds loon en dus aan een lager pensioen. Het klopt helemaal niet dat al die mensen evenveel pensioen krijgen. Daarom heeft een vrouw op drie die vandaag met pensioen gaan, al een pensioen onder de armoedegrens.

  Mijnheer de minister, de cijfers van uw eigen kabinet geven aan dat dat aantal nog zal toenemen. U stelt dat 23 % de malus krijgt. Hoeveel mensen binnen die groep zijn vrouwen? Dat zijn er vier keer zoveel.

  Collega’s, er zijn tal van vrouwen die de malus zullen krijgen en die nog minder pensioen zullen krijgen. Niet al die vrouwen kunnen langer werken. Zij hebben niet allemaal 30 jaar in het Parlement gezeten. (…)

  Axel Ronse:

  Het is een boeiend debat. Ik had het nooit gedacht, maar Groen en het Vlaams Belang zijn vandaag exact dezelfde partijen. Zij vinden dat een deeltijds werkende mama beter is dan een voltijds werkende mama. Dat vind ik schandalig, collega’s. Schandalig! U toont allebei even weinig...

  (Protest op de Vlaams Belangbanken.)

  Mijnheer de voorzitter, zet u de tijd stil?

  Voorzitter:

  Collega’s, collega’s…

  (Geroep vanuit de Vlaams Belangfractie.)

  Axel Ronse:

  Dat mag u tegen uzelf zeggen inderdaad.

  Kunnen we een beetje beschaafd zijn en naar elkaar luisteren?

  Voorzitter:

  Mag ik vragen om niet te roepen en te brullen vanuit de zaal? Er is één man die het woord heeft en er is geen discussie.

  Axel Ronse:

  Ik kan goed begrijpen dat u niet graag met Groen vergeleken wordt. Dat kan ik nog begrijpen, collega’s.

  Weet u wat u nog doet lijken op Groen? U zit allebei totaal niet in met de pensioenen van de nieuwe generatie. Deze minister, deze regering heeft hier de grootste pensioenhervorming ooit op tafel gelegd. Ze houdt rekening met vrouwen die effectief de keuze maken om deeltijds te werken. Halftijds werk kan perfect leiden tot vervroegd pensioen, zelfs zonder malus. U zou zich moeten schamen en moeten applaudisseren voor die pensioenhervorming!

  (Protest van de Vlaams Belangfractie.)

  Voorzitter:

  Collega’s, het gebeurt wel eens dat op de tribune dingen worden gezegd die andere fracties onwelgevallig zijn. Dat is de essentie van een politiek debat en dus geen reden om de spreker het onmogelijk te maken zijn discours verder te zetten.

  Ik hoop dat u allen mevrouw Vanrobaeys de volle minuut het woord gunt.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik heb gisteren heel wat ongeruste mensen ontmoet. Zij rekenen nu op duidelijke informatie op mypension, niet binnen twee jaar. Collega’s, die pensioenhervorming is nodig. Ze is complex en moeilijk. Wat ik echter niet pik, is dat mensen onnodig bang worden gemaakt. Wat ik ook niet pik, is dat er hier partijen zijn die zondag, op Internationale Vrouwendag, dat allemaal niet meer nodig vinden, maar hier vandaag wel hypocriet staan te doen. Vooruit maakt het verschil voor de pensioenen, ook voor vrouwen. Wij zullen dat blijven doen. Dank u wel.

• Vraag: Het CRB-rapport over de loonmarge in ons land

  Vraag: De loonnorm

  Vraag: De loonnorm

  Vraag: Het tussentijdse verslag van de CRB over de loonmarge

  Het CRB-rapport over de loonmarge in ons land
  De loonnorm
  De loonnorm
  Het tussentijdse verslag van de CRB over de loonmarge
  Loonmarge, loonnorm en CRB-rapporten in België summaryExplanation

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  Sarah Schlitz
  

  op 26 februari 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Anja Vanrobaeys (Vooruit) stelt op basis van een CRB-rapport dat Belgische werknemers minder loonsopslag kregen dan buurlanden en dat bedrijven historisch hoge winsten maken, terwijl de loonkostenhandicap volgens haar een mythe is; ze eist bruto loonsverhogingen nu. Axel Ronse (N-VA) bekritiseert dit en wijst op hogere Belgische loonkosten (48€/uur vs. 43,5€ in Frankrijk/Nederland), wat bedrijfsvertrek dreigt te veroorzaken, en pleit voor lagere belastingen en een "ontvette overheid". Minister Clarinval (MR) benadrukt dat België zijn loonkostencompetitiviteit herstelt maar nog steeds 10% duurder is dan buurlanden, en dat beslissingen over loonmarges voor 2027-2028 pas in februari 2027 genomen worden op basis van het definitieve CRB-rapport. Nathalie Muylle (CD&V) verdedigt de loonnormwet als succesvol en wil eventuele marge uitsluitend voor structurele loonsverhogingen, terwijl Robin Tonniau (PVDA) de loonblokkering als onrechtvaardig bestempelt en eist dat winsten naar werknemers vloeien in plaats van aandeelhouders. Sarah Schlitz (Ecolo) bekritiseert de regeringspartijen voor tegenstrijdige interpretaties van hetzelfde rapport en het ontbreken van een eenduidig beleid over winstherverdeling.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, collega’s, bijna wekelijks zeggen verschillende fracties hier dat werken meer moet lonen en we zorgen daar ook voor, maar toch hebben we vandaag de kans om die woorden in daden om te zetten. Er is immers gebleken dat de Belgische loonkosten helemaal niet hoger zijn dan die van de buurlanden. Dat blijkt uit een rapport van de CRB. De situatie is zelfs omgekeerd, want in België kregen werknemers minder opslag dan werknemers in Frankrijk, Duitsland en Nederland. Werkgevers zwaaien met wel een loonkostenhandicap, maar die blijkt vooral in hun voordeel te zijn.

  De raming van de CRB was eigenlijk zelfs voorzichtig, want als de bedrijfssubsidies en lastenverminderingen ook in rekening worden genomen, blijkt de marge nog groter. Tegelijkertijd stelt de Nationale Bank vast dat bepaalde bedrijven het historisch bijzonder goed doen.

  Met andere woorden, terwijl werknemers jarenlang moesten inboeten op hun loon in naam van de concurrentiekracht, houdt die concurrentiekracht stand en zijn de winstmarges groter dan ooit tevoren. Collega’s, als bedrijven het bijzonder goed doen, dan mag die winst niet alleen naar de aandeelhouders gaan, maar moet er ook een eerlijk deel terugvloeien naar hen die daarvoor elke dag keihard hun best doen, namelijk de werknemers.

  Mijnheer de minister, erkent u dat er op basis van die cijfers meer ruimte is voor loonstijgingen? Hoe zult u ervoor zorgen dat de werknemers effectief een eerlijk deel van de koek krijgen?

  Voorzitter:

  Ik geef het woord aan de heer Ronse.

  (Rumoer)

  Collega’s, dat u reageert op de woorden van de heer Ronse begrijp ik, maar dat u al reageert op zijn verschijning is misschien overdreven. Ik stel voor dat we hem minstens iets laten zeggen.

  Axel Ronse:

  Dank u voor al die fijne reacties op mijn verschijning, collega’s van de communistische partij. Ik zie u ook graag.

  Ik houd een quiz. Ik zie dat mevrouw Schlitz haar gsm in de hand heeft. Ik wil haar vragen om iets op te zoeken. Hoeveel kost één uur werk gemiddeld in België?

  Dat is 48 euro. Wat zijn de loonkosten voor een uur werk in Frankrijk? Dat is 43,5 euro en in Nederland is dat ook 43,5 euro.

  Wat zien we vandaag gebeuren? Bedrijven uit de chemische sector met duizenden werknemers in de regio Antwerpen, waarvan we dachten dat ze hier altijd zouden blijven, vertrekken, omdat ze moeten concurreren met bedrijven elders in de wereld, waar de energie veel goedkoper is en waar de loonkosten ook veel goedkoper zijn.

  Als wij, in vergelijking met buurlanden zoals Frankrijk, Nederland en Duitsland die ook hoge loonkosten hebben, nog altijd vier euro per uur duurder zijn, dan moeten we in de spiegel durven te kijken, want dan denk ik dat er vandaag weinig hoeraberichten te brengen zijn.

  Eerlijk gezegd zouden we hier allemaal, van links tot rechts, met een ei in onze broek moeten zitten over onze welvaart. Bedrijven zijn hier werkelijk aan het vertrekken.

  Vindt u het grappig dat bedrijven vertrekken? Mevrouw Eggermont, we wonen allebei in Kortrijk, dat is vlakbij Roubaix. Welnu, in Roubaix verkopen ze op dit moment mooie herenhuizen aan één euro, omdat de bedrijven er allemaal zijn vertrokken.

  Mijnheer de minister, mijn vraag aan u is vrij eenvoudig. Wat gaat u doen aan de loonkosten, zodat we nog competitief (…)

  Nathalie Muylle:

  Mijnheer de minister, in 1996 riep ene Jean-Luc Dehaene de zogenaamde loonnormwet van 1996 in het leven "om de stijging van de loonkosten structureel te beperken en het concurrentievermogen van onze bedrijven te beschermen ten aanzien van onze rechtstreekse buurlanden". In 2017 werd die wet bindend en imperatief gemaakt, omdat toen bleek dat, vooral door vrije loononderhandelingen, de loonhandicap ten opzichte van onze buurlanden intussen opnieuw tot meer dan 5 % was gestegen. Ik breng dat stuk geschiedenis in herinnering omdat iets voor mijn partij heel duidelijk is. Voor ons staat vast dat de Siamese tweeling van automatische loonindexering en loonmatiging werkt. Cd&v houdt daar dan ook aan vast.

  Dat het werkt, blijkt nogmaals uit het tussentijds rapport van de CRB. Dat rapport stelt dat na moeilijke jaren, met covid en de energiecrisis – en we weten allemaal dat we nog niet uit de gevarenzone zijn – de loonhandicap voor een stuk is weggewerkt en dat er misschien voorzichtig marge zou kunnen zijn in 2027. Dat toont aan dat die combinatie werkt.

  Voor ons is het dus heel belangrijk dat de marge – als die er is – naar loonsverhogingen gaat en niet naar koopkrachtpremies of Deborahpremies. Voor ons moet die marge naar extra loonsverhoging gaan, die de koopkracht van de mensen ondersteunt. Het is aan de sociale partners om, als die marge er volgend jaar is, de contouren te bepalen.

  Mijnheer de minister, hoe kijkt u naar het tussentijds rapport van de CRB?

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, er klopt iets niet in België. In het laatste verslag van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven lees ik dat de bruto winstmarges van de bedrijven historisch hoog zijn. Tegelijk lees ik dat de lonen van de werknemers in België 1,1 % minder snel stijgen dan in onze buurlanden. Met andere woorden, de zogenaamde loonkostenhandicap bestaat niet. Vandaag hebben we een loonkostenvoordeel.

  Hoe komt dat, mijnheer de minister? Al jarenlang blokkeert u onze lonen via de loonblokkeringswet. Dat betekent dat werknemers in bedrijven en sectoren die het zeer goed doen, zelf geen loononderhandelingen mogen opstarten. Ze hebben geen recht op collectieve loonsverhogingen. Hoe gek is dat? We hebben een regering die via een wet de lonen blokkeert van de mensen die werken. Ondertussen loopt de teller van de loonsubsidies en de kortingen op de sociale zekerheid voor de bedrijven in België wel op tot 16 miljard euro per jaar. Voor de werkende klasse is er een streng dieet, voor de aandeelhouders is er een all-you-can-eatbuffet op kosten van onze sociale zekerheid.

  Het is duidelijk, mijnheer de minister, er is marge genoeg voor bruto loonsverhogingen, niet voor eenmalige premietjes. Wij willen boter bij de vis: bruto loonsverhogingen. Dat is goed voor onze koopkracht, goed voor onze pensioenen, goed voor onze interne economie en goed voor onze sociale zekerheid.

  Mijnheer de minister, wat is uw reactie op het feit dat de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven zegt dat er in België marge is voor bruto loonsverhogingen?

  David Clarinval:

  Mijnheer de voorzitter, collega's, laat mij eerst in herinnering brengen dat het recente verslag van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven een tussentijds technisch verslag is dat de evolutie van de loonkostenhandicap en de macro-economische situatie analyseert. Het bepaalt de loonnorm absoluut niet. De loonmarge voor 2027-2028 zal worden besproken op basis van het definitief verslag van de CRB dat in februari 2027 wordt verwacht. Het is dan ook essentieel dat het tussentijds document niet op een oneigenlijke manier wordt gebruikt.

  Wat de inhoud betreft, kunnen we echter duidelijk verheugd zijn. België herstelt geleidelijk zijn loonkostencompetitiviteit. Dat is een positieve evolutie voor onze ondernemingen en alle werknemers in ons land. De CRB herinnert er in hetzelfde verslag evenwel aan dat er nog steeds een historische structurele handicap blijft bestaan. Onze uurloonkosten liggen nog steeds ongeveer 10 % hoger dan die van Duitsland, Frankrijk en Nederland. Die realiteit kan niet worden genegeerd als we ons willen vergelijken met onze buurlanden.

  De publicatie van het verslag heeft tal van commentaren en analyses uitgelokt, vaak uiteenlopend en zelfs tegenstrijdig. De loonstijgingen voor 2025-2026 zijn al vastgelegd in het laatste IPA. Het debat over de marge 2027-2028 zal in februari 2027 van start gaan, op basis van het definitief verslag van de CRB, waarin ook andere parameters geanalyseerd zullen worden, in overeenstemming met de wet van 1996.

  Daarnaast heeft de regering de sociale partners een duidelijke opdracht gegeven, namelijk het mechanisme van de automatische indexering en de werking van de wet van 1996 evalueren. De resultaten van die werkzaamheden worden tegen het einde van 2026 verwacht. Het is binnen dat gestructureerd kader en op basis van volledige analyses dat toekomstige beslissingen moeten worden genomen.

  Wat mij betreft, blijf ik als minister van Werk en van Economie zeer aandachtig toezien op de evolutie van de beheersing van onze loonkosten, die de competitiviteit van onze ondernemingen en daarmee het behoud van de werkgelegenheid, waarborgt. Daarom moeten onze hervormingen – inderdaad, mijnheer Ronse – verder versterkt worden: meer activering, verlaging van de sociale bijdragen en meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt.

  Onze lijn blijft duidelijk en consequent, namelijk een evenwicht tussen koopkracht en competitiviteit, met respect voor het wettelijke kader. Zo waarborgen we zowel de welvaart van onze ondernemingen en de stevigheid van de werkgelegenheid als de duurzame bescherming van de werknemers.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik vond uw antwoord heel helder. De beschikbare loonmarge ligt vast voor 2027 en 2028.

  De manier waarop de loonnorm wordt berekend, vind ik wel een beetje een rommeltje. U spreekt over de historische loonhandicap. Ik zeg dat de subsidies en de lastenverlagingen ook meegerekend moeten worden. Dan komt men tot andere resultaten.

  U kunt niet ontkennen dat er bedrijven zijn die enorme winsten maken. Wij vinden dus dat die marge gebruikt moet worden voor bruto loonsverhogingen.

  Tegen cd&v wil ik wel zeggen dat die winsten er vandaag al zijn. Vandaar dat wij van Vooruit zeggen dat degenen die elke dag keihard werken, die mee bakken aan de koek, geen kruimels verdienen. Ze verdienen, ook vandaag, een eerlijk deel. Vandaar dat ik een wetsvoorstel zal indienen voor een koopkrachtpremie in 2026, zodat die werknemers – en daarvoor vecht Vooruit elke dag– (…)

  Axel Ronse:

  Collega’s, ik meende dat ik hier al veel onzin had horen vertellen, maar ik heb hier net een communist horen stellen dat onze lonen goedkoper zijn dan in onze buurlanden.

  Mijnheer Tonniau, onze lonen kosten gemiddeld 48 euro per uur na aftrek van subsidies en dies meer. Doe de factcheck. Als wij hier vooral jobs willen vernietigen en niks meer willen overhouden, moeten we aan die loonkosten vooral niks doen.

  Wat juist is, is dat onze overheid veel te gulzig is. We leven in een land met een dikke, vette, vieze overheid die veel te veel geld afroomt van mensen die werken. Wat moet gebeuren, is het tegenovergestelde van wat sinds Verhofstadt is gedaan. We moeten de overheid ontvetten, ervoor zorgen dat mensen netto meer verdienen, de belastingvrije som optrekken en de werkbonus versterken. Dat is wat we zullen doen. Op die manier zullen we onze toekomst creëren.

  Nathalie Muylle:

  Collega’s, we moeten een beetje serieus zijn.

  Mijnheer de minister, u spreekt over respect voor het wettelijke kader. U kunt niet een beetje voor het ene zijn en niet voor het andere. We hebben jarenlang loonmatiging toegepast omdat onze bedrijven dat nodig hadden. We hadden immers een loonhandicap weg te werken en we hebben die ook weggewerkt. Waarmee we bezig zijn, is evenwel nog heel precair.

  Daartegenover vinden wij duidelijk dat, als er marge is, die ook gegeven moet worden. Voor ons moet die marge ook naar naar hogere lonen gaan, die ervoor zorgen dat mensen later ook een hoger pensioen hebben en onze sociale zekerheid wordt beschermd. Het werkt in twee richtingen.

  Collega’s, laten we, niet in 2026, maar voor 2027 en 2028 bekijken welke marge er is. Laten we ook aan de sociale partners vragen dat zij daarin hun verantwoordelijkheid nemen (…)

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, de loonkosten worden niet berekend door twee uurlonen met elkaar te vergelijken. Met moet daarbij ook rekening houden met loonsubsidies en bijvoorbeeld productiviteitswinst. Daarover spreekt men nooit. Men heeft het wel telkens over de kosten van arbeiders, terwijl net zij de rijkdom en alles wat we in dit land hebben produceren.

  Hoe kunt u als liberaal voorstander zijn van een loonblokkeringswet, dus tegen vrije loononderhandelingen? Daarmee fnuikt u een verhoging van de koopkracht van de werkende mensen, die u zogezegd wilt belonen. U blijft hun lonen blokkeren. Het is altijd hetzelfde: de werkende klasse doen dokken, via lagere lonen, via hogere btw, door de indexdiefstal en door een lager pensioen. De werkende klasse (…)

  Persoonlijk feit

  Fait personnel

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le président, nous avons constaté, en début de séance, que le premier ministre était trop souvent absent. Maintenant, il n’y a même plus de majorité. En effet, en comparant la manière dont les différentes personnes lisent un même rapport, nous avons l’impression qu’elles ont lu des documents différents, avec des objectifs totalement divergents. Cela rappelle à quel point nous avons besoin de la présence du premier ministre pour parler d’une seule voix, au nom de son gouvernement, de l’usage que nous faisons des bénéfices records engrangés par les entreprises et de la manière dont les promesses de campagne relatives à l’augmentation des salaires sont tenues.

  Aujourd’hui, on prétend nous expliquer dans une novlangue qu'en raison de la compétitivité et d’autres notions complexes, on va continuer à plafonner et à niveler par le bas les salaires, alors même que des bénéfices records sont engrangés.

  Il est indispensable d'avoir la présence du premier ministre dans ces murs.

  Axel Ronse:

  Ik dacht dat mijn kennis van het Frans goed was, maar blijkbaar is het toch niet goed genoeg. Ik had mevrouw Schlitz gevraagd naar het gemiddelde uurloon van iemand die hier werkt, na aftrek van subsidies enzovoort. Ik heb goed naar haar antwoord proberen te luisteren, maar ik denk niet dat ze daarop heeft geantwoord.

  Mevrouw Schlitz, mijn vraag aan u is eenvoudig: hoeveel verdient een gemiddelde Belg meer, na aftrek van subsidies, dan een Fransman of een Nederlander?

  Voorzitter:

  Ik ga daarop niet meer laten antwoorden. Ik geef wel meteen het woord aan mevrouw Schlitz voor de volgende vraag.

• Vraag: Het statuut van de mantelzorgers

  Vraag: De uitsluiting van mantelzorgers van het recht op een werkloosheidsuitkering vanaf 1 maart

  Vraag: De uitsluiting van mantelzorgers van het recht op een werkloosheidsuitkering

  Vraag: De mantelzorgers

  Vraag: De uitsluiting van mantelzorgers van het recht op een werkloosheidsuitkering vanaf 1 maart

  Vraag: De bescherming van mantelzorgers in België en hun statuut

  Vraag: De mantelzorgers

  gezondheid en welzijn

  Het statuut van de mantelzorgers
  De uitsluiting van mantelzorgers van het recht op een werkloosheidsuitkering vanaf 1 maart
  De uitsluiting van mantelzorgers van het recht op een werkloosheidsuitkering
  De mantelzorgers
  De uitsluiting van mantelzorgers van het recht op een werkloosheidsuitkering vanaf 1 maart
  De bescherming van mantelzorgers in België en hun statuut
  De mantelzorgers
  Rechten en uitsluitingen van mantelzorgers in België summaryExplanation

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 12 februari 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De oppositie bekritiseert scherp dat de regering een jaar lang de waarschuwingen over de impact van de beperkte werkloosheidsuitkering op mantelzorgers negeerde, waardoor duizenden vanaf 1 maart zonder inkomen dreigen te vallen, ondanks herhaalde signalen en concrete voorstellen zoals die van Vlaams Belang en PVDA. Minister Clarinval (MR) erkent de urgentie en belooft een "snelle, evenwichtige oplossing" via intercabinetsoverleg, waaronder een tijdelijke verlenging van uitkeringen en een verhoging van de maximaal 390 euro voor mantelzorgers, maar oppositiepartijen zoals Ecolo en DéFI wijzen op het ontbreken van concrete maatregelen met nog 17 dagen tot de deadline, terwijl ze eerdere wetsvoorstellen van de oppositie afwezen. Les Engagés (Pirson) benadrukt dat de partij al tijdens de onderhandelingen over de hervorming pleitte voor uitzonderingen voor mantelzorgers en nu "constructief" meewerkt aan een structurele oplossing, maar kritiek van linkse partijen noemt ze hypocriet omdat ook zij destijds geen actie ondernamen. De minister stelt dat mantelzorg geen kerntaak is van de werkloosheidsverzekering en roept regionale overheden op hun verantwoordelijkheid te nemen, wat oppositieleider Tonniau (PVDA) afdoet als "schuldafschuiven" terwijl mantelzorgers nu direct dreigen verarmen. De kern van de kritiek is dat de regering pas onder druk van media en verenigingen in actie komt, terwijl de oppositie al maanden een bevriezing van de hervorming voor mantelzorgers eist tot een volwaardig statuut gereed is.

  Kurt Moons:

  Mijnheer de minister, de regering heeft beslist om de werkloosheidsuitkering in de tijd te beperken. Daarbij werd één fundamentele sociale correctie een jaar lang over het hoofd gezien, namelijk de impact op de mantelzorgers. Het Vlaams Belang heeft daarvoor herhaaldelijk gewaarschuwd en toch bleef het oorverdovend stil. Pas toen mantelzorgverenigingen, betrokken burgers en de media het dossier oppikten, werden vorige week plots ballonnetjes door de MR en Vooruit opgelaten.

  Pas afgelopen vrijdag werd in de kern van de regering-De Wever beslist om de situatie van werkloze mantelzorgers te bekijken en tijdelijk een oplossing aan te reiken, zodat zij hun uitkering niet zouden verliezen. U engageert zich nu pas om een structurele oplossing uit te werken. De eerste minister heeft trouwens gezegd dat iemand met een heel zwaar medisch geval in de familie niet ter beschikking is van de arbeidsmarkt en op solidariteit moet kunnen rekenen. Dat is natuurlijk terecht, maar ruimschoots te laat. Intussen is de beperking al sinds januari 2026 in werking en de financiële onzekerheid van de mantelzorgers is geen theoretisch probleem, maar nijpend en reëel.

  Mijnheer de minister, waarom moest het een jaar duren om dat in te zien? Waarom heeft de regering alle eerdere waarschuwingen van onze partij systematisch naast zich neergelegd? Wanneer komt er een concreet wetgevend initiatief om mantelzorgers tijdelijk van inkomensverlies te vrijwaren? Hoe zal de beloofde structurele oplossing eruitzien? Binnen welke termijn mogen mantelzorgers duidelijkheid verwachten? Zult u het statuut van de mantelzorgers in zijn geheel herbekijken? Hebt u inmiddels een brief naar uw collega’s van de regio’s gestuurd?

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le ministre, Marie élève seule une enfant autiste. Elle enchaîne les rendez-vous entre l’école spécialisée, la logopède et les rendez-vous chez le médecin. Elle est au chômage, mais elle arrive à travailler deux jours par semaine en moyenne. Lorsqu’elle sera exclue du chômage pour aller vers le CPAS, elle ne pourra plus travailler que deux jours par mois, et elle ne pourra gagner qu’un maximum de 2 086 euros par mois. Rachida s’occupe de son fils de 12 ans, Rayan, lourdement handicapé. Elle aussi va perdre son revenu le 1 er mars. Elle touche un taux cohabitant de 745 euros actuellement, mais vu que son mari travaille – il gagne 2 000 euros –, elle n’aura pas accès au CPAS, une perte d’à peu près 1/3 du revenu pour cette famille. Françoise a deux enfants, elle est aidant proche, et elle sera exclue du chômage le 1 er mars. Elle, elle est recevable au CPAS. En revanche, son revenu d’intégration sociale (RIS) sera raboté de 250 euros par mois parce qu’elle est propriétaire de sa maison.

  Monsieur le ministre, tous ces cas-là, nous les connaissons. Nous savons depuis le début que cela allait se passer. La réforme a été votée le 17 juillet, vous avez eu 210 jours pour trouver une solution pour ces cas et aujourd’hui, vous vous retrouvez au pied du mur. Il ne vous reste plus que 17 jours pour trouver une solution pour ces personnes.

  On a pu lire dans la presse ce week-end les larmes de crocodile: "on va trouver une solution, personne ne sera laissé au bord du chemin." Or, dans les faits, que constatons-nous? C’est qu’à ce stade, aucune solution n’a été trouvée, ni pour Marie, ni pour Rachida, ni pour Françoise, ni pour toutes les autres qui vont être exclues au 1 er mars.

  Monsieur le ministre, ma question est simple, mais je vous la pose depuis des semaines: allez-vous faire en sorte qu’aucun aidant proche ne soit exclu du chômage au 1 er mars ?

  François De Smet:

  Monsieur le ministre, interrogé sur la question des aidants proches le week-end passé, le premier ministre a dit exactement ceci: "Ce groupe devient visible, c'est un effet de notre gestion." Quel extraordinaire aveu du fait que vous n'aviez rien anticipé du tout et que, dans l'Arizona, décidément, gouverner, c'est tout sauf prévoir! Mais il a dit aussi qu'on allait trouver une solution pour les aidants proches qui sont au chômage, qu'on ne permettrait pas qu'un aidant proche qui est au chômage aujourd'hui ne reçoive plus son allocation dans un mois ou deux.

  Qu'a fait l'Arizona depuis? Hier, on a exhumé et voté une proposition de loi pour améliorer le statut des aidants proches qui travaillent. C'est très bien. On a aussi déposé une résolution en urgence des Engagés, pleine de bonnes intentions, mais en demandant des avis qui vont être rendus dans plusieurs semaines, ce qui n'a absolument aucun sens.

  Et vous, vous proposez d'activer la dispense de l'ONEM. Mais cette mesure, monsieur le ministre, est très restrictive. Les aidants proches d'un parent en situation de handicap ne peuvent pas activer la dispense. Les aidants proches de conjoints à handicap lourd, non plus. Les aidants proches d'un enfant ayant dépassé 21 ans, non plus. Les aidants proches de leurs frères ou sœurs qui vivent à la maison, non plus. Les aidants proches qui ont déjà épuisé leur dispense par le passé, non plus. En outre, activer cette dispense ne permet que de donner 12 mois de sursis supplémentaires, alors que nous n'avons aucune certitude qu'une solution structurelle sera trouvée dans ce délai.

  Il faut se rendre à l'évidence, monsieur le ministre, il n'est pas possible de fabriquer un statut d'aidant proche satisfaisant et équitable en 15 jours. Il n'y a donc qu'une seule chose à faire: suspendre les effets de votre réforme pour tous les aidants proches, qui, comme vous l'avez dit vous-même au Parlement, assument des charges de soins lourds; et pas juste pendant quelques mois, mais jusqu'à ce qu'on soit en mesure de proposer un vrai statut.

  Allez-vous respecter l'engagement pris par le premier ministre? Pouvez-vous garantir qu'aucune maman, aucun papa d'enfant handicapé au chômage, mais aussi aucun aidant proche de son parent, conjoint, frère ou sœur en situation de handicap, ne se retrouvera sans aucun revenu propre au 1 er mars?

  Anne Pirson:

  Monsieur le ministre, vous le savez, pour Les Engagés les aidants proches ne sont pas une forme d'opportunité. Depuis des années, nous leur portons un engagement constant au sein de ce Parlement et maintenant au sein de cette majorité, contrairement à d’autres qui semblent découvrir la thématique au rythme des polémiques. Au sein de ce gouvernement, nous nous battons ardemment sur ce dossier depuis le début des négociations initiales de la réforme du chômage.

  Les Engagés n’ont cessé d’alerter sur la situation spécifique des aidants proches. Le chômage est un régime assurantiel fondé sur la disponibilité pour le marché du travail. Or, certains aidants proches, au vu de la charge lourde et constante qu’ils assument, ne sont pas disponibles sur le marché du travail. Les traiter comme des demandeurs d’emploi classiques serait tout simplement injuste.

  À court terme, les maintenir dans le régime du chômage est peut ‑ ê tre une solution, mais ce n ’ est en tout cas pas une solution durable. C’est pourquoi, au sein de cette majorité, nous avons insisté pour que la réalité des aidants proches soit explicitement prise en compte. Vendredi dernier, après l’insistance de plusieurs partenaires de la majorité, dont Les Engagés, le kern a décidé l’ouverture de réunions urgentes en intercabinets afin de dégager des mesures immédiates.

  Aujourd'hui, j’entends que certains souhaitent réduire le débat à une querelle de procédures ou à des dépôts de textes. La responsabilité politique, ce n’est pas courir après l’urgence médiatique, mais bien sécuriser des solutions solides.

  Monsieur le ministre, pouvez ‑ vous faire é tat devant la Chambre de l ’ avancement pr é cis de ces r é unions? Quelles pistes concr è tes sont actuellement à l ’é tude? Dans quel d é lai des mesures op é rationnelles pourront ê tre pr é sent é es?

  Sophie Thémont:

  Monsieur le ministre, J-17: le 1 er mars, c’est dans 17 jours, autant dire demain, et toujours aucune solution concrète. Qu'allez-vous encore pouvoir dire à ces aidants proches qui seront exclus le 1 er mars? Que vous êtes très préoccupé, que vous avez des pistes, qu’il existe un groupe de travail. Il reste 17 jours, monsieur le ministre.

  Aujourd’hui, c’est moi qui vous pose des questions, mais ce n’est pas à moi que vous devez répondre. Vous devez répondre à ces aidants proches, à ces hommes et à ces femmes qui travaillent. Avez-vous récemment parlé à des mamans qui s’occupent de leur enfant autiste, qui travaillent un jour sur deux, qui courent de leur emploi aux écoles spécialisées, puis chez le médecin, chez le kiné, et enchaînent les rendez-vous médicaux? Elles aimeraient elles aussi travailler davantage, avoir une vie normale, mais c’est impossible.

  Aujourd’hui, elles vivent dans l’angoisse de perdre jusqu’à 700 euros par mois du fait de leur exclusion. Vous rendez-vous compte de l’état dans lequel elles se trouvent? La question qui les hante est la suivante: comment vais-je pouvoir m’en sortir?

  Je ne compte plus le nombre de fois où nous vous avons interrogé sur ce sujet. Nous sommes à 17 jours de leur exclusion. Dites-nous, monsieur le ministre: allez-vous geler cette exclusion, oui ou non? Pouvez-vous garantir à ces aidants proches que, le 1 er mars, ils ne perdront pas un euro?

  Hier, la majorité a rejeté ma proposition au motif que vous aviez une solution. Donnez-nous enfin des éléments concrets qui puissent nous permettre de vous croire! Apportez cette réponse claire que tout le monde attend, non pas à moi, monsieur le ministre, mais aux aidants proches qui la réclament depuis des mois!

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, mantelzorgers zijn geen profiteurs, maar helden. Zij kiezen er bewust voor om hun eigen leven op pauze te zetten om voor een geliefde met een ziekte of een beperking te zorgen. Dat zijn vaders die ’s nachts moeten opstaan voor hun zoon met een epileptische aanval; dat zijn moeders die 24 uur op 24 uur een partner met dementie moeten bijstaan.

  De uitkering van die mensen is nu in gevaar door de regering. Door de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd dreigen zij nu zonder inkomen te vallen. Dat is een brutale besparing, die heel veel zegt over u en over de regering.

  U hebt altijd verklaard dat u de mantelzorgers zou helpen. U zou, samen met minister Beenders en minister Vandenbroucke een statuut uitwerken. Dat statuut is er vandaag nog altijd niet. U sluit dus mensen uit zonder een alternatief te bieden. U gooit ze in het water om vervolgens te zeggen dat er later wel een reddingsbootje zal langskomen om hen op te pikken.

  Mijnheer de minister, met de PVDA hebben we ons altijd heel constructief opgesteld. Ik zie u lachen, maar vorige zomer nog hebben we amendementen ingediend om de uitkering van die mensen te beschermen. Had u die goedgekeurd, dan bevond u zich nu niet in de situatie die we nu zien. Gisteren hebben we in de commissie opnieuw een tekst voorgelegd om de uitkering van de mantelzorgers te beschermen, maar u hebt die weggestemd. De MR, uw partij, heeft tegengestemd. Erger nog, ook Vooruit van de heer Rousseau, cd&v van de heer Mahdi, Les Engagés en de N-VA hebben de tekst verworpen.

  Mijnheer de minister, wanneer zult u eindelijk een echt statuut voor mantelzorgers uitwerken, iets beters dan wat er vandaag bestaat? Ik weet niet of u het doorhebt, maar het is dringend.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, werk en gezin combineren is al alle ballen in de lucht houden. Wanneer daar nog de zorg bij komt voor een partner met dementie, een ouder met kanker of een kind met een handicap, is dat allesbehalve evident.

  Al jaren pleit Vooruit voor ondersteuning van mantelzorgers. Gisteren hebben we in de commissie een stap vooruit gezet voor mensen die mantelzorgen en werken. We hebben het uitgebreider en flexibeler gemaakt en dat is goed. Als zij zorg dragen voor anderen, moeten we ook zorg dragen voor hen. Er is echter nog altijd een groep mantelzorgers die uw aandacht verdient. Bij de hervorming van de werkloosheid hebben we van bij het begin gezegd dat we de doelstelling om meer mensen aan het werk te helpen, kunnen steunen. We hebben er tegelijk op gewezen dat dit niet voor iedereen vanzelf zal gaan en voor sommigen misschien niet haalbaar is. Daarvoor moeten uitzonderingen worden voorzien.

  Een aantal uitzonderingen hebben we binnengehaald, maar niet voor de mantelzorgers. Hoe komt dat? Partijen stonden op de rem. Gelukkig zijn de geesten de voorbije weken wat gerijpt. Intussen wordt het wel dringend en is het hoog tijd dat er een oplossing komt. U hebt dat vorige week samen met onze ministers aangekondigd en dat is een goede zaak. Mantelzorgers die soms 24 op 24 zorgen, wachten nu met een bang hart af wat er vanaf 1 maart zal gebeuren. Ze dragen zorg voor hun familie en rekenen op een sterke overheid die hen beschermt.

  Mijnheer de minister, zal er tegen 1 maart een oplossing zijn, zodat werkloze mantelzorgers niet bang moeten afwachten, maar wel degelijk kunnen rekenen op ondersteuning?

  David Clarinval:

  Mijnheer de voorzitter, beste collega’s, bijna iedereen wordt tijdens zijn leven geconfronteerd met de diepmenselijke plicht om voor een naaste te zorgen: een ouder wiens gezondheid achteruitgaat, een kind met een handicap, een partner die ziek wordt.

  Ook werkzoekenden kunnen geconfronteerd worden met zware zorglasten. Sinds 2015 bestaat er bij de RVA een specifieke vrijstelling voor mantelzorgers. Die maakt het mogelijk het recht op een uitkering te behouden, hoewel de persoon als mantelzorger tijdelijk niet in staat is werk te zoeken.

  In het overgangsregime van de hervorming van de werkloosheid is voor die mantelzorgers in een verlenging van het recht op werkloosheidsuitkeringen voorzien tot maximaal 1 jaar. Die mogelijkheid kan ook vandaag nog benut worden door werklozen van wie het recht op werkloosheidsuitkeringen normaal ten einde zou lopen op 1 maart of later.

  Cette possibilité semble d'ailleurs être utilisée par le public cible. En décembre 2025, on comptait 22 % de paiements en plus à des bénéficiaires de la dispense pour aidants proches qu'en décembre 2024. Il n'est donc pas correct d'affirmer que leur réalité n'a pas été prise en compte dans le cadre de la réforme du chômage.

  Le montant de l'allocation liée à cette dispense ne s'élève toutefois au maximum qu'à 390 euros par mois. Il s'agit d'un montant que nous héritons du passé. Mesdames et messieurs les députés, je plaide donc pour une augmentation substantielle de ce montant et j'ai bon espoir d'être entendu dans cette demande.

  En outre, la majorité a apporté hier son soutien à une proposition parlementaire visant à améliorer le statut des aidants proches qui travaillent. Nous voulons ainsi faciliter la conciliation entre travail et soins, avec davantage de clarté et une meilleure protection pour celles et ceux qui prennent soin au quotidien d'un proche.

  Par ailleurs, pour les aidants proches qui se trouvent actuellement au chômage et qui risquent de perdre prochainement leurs droits, nous prévoyons de mettre en place, dans les meilleurs délais, une solution adaptée. À ce sujet, un accord existe au sein du gouvernement. Les échanges sont constructifs et se poursuivent activement. Vendredi dernier, au sein du gouvernement, nous avons décidé d'aboutir rapidement à une solution équilibrée, à court comme à long terme, soutenue par tous.

  Avec tout le respect dû aux situations humaines difficiles, il convient également de rappeler que le chômage est avant tout une assurance pour les travailleurs qui cotisent afin de se protéger contre un risque précis: la perte temporaire d'un emploi.

  Il ne s'agit pas d'un système conçu ni adapté pour prendre en charge des situations de soins lourds et de longue durée. Ces réalités appellent des réponses spécifiques qui doivent être recherchées dans un système cohérent de soins et de protection sociale, qui dépasse le seul domaine de la compétence du ministre fédéral de l'Emploi.

  Une politique efficace à l'égard des aidants proches ne peut reposer sur un seul pilier. Elle suppose une mobilisation cohérente et complémentaire des instruments fédéraux et régionaux. C'est pour cela que j'ai en effet écrit aux différents ministres régionaux compétents pour qu'ils puissent aussi, à leur niveau, prendre leurs responsabilités.

  Je reste pleinement engagé à faire progresser ce dossier avec détermination et je resterai, avec conviction, un allié de toutes les initiatives qui visent à renforcer de manière concrète et ciblée le soutien aux aidants proches.

  Kurt Moons:

  Mijnheer de minister, berouw komt na de zonde, maar zou het niet beter zijn om niet telkens weer eerst een zonde te begaan? In een normale democratie luistert een regering naar de oppositie, zeker wanneer men sociale leemtes probeert te dichten. Het Vlaams Belang heeft tientallen keren gewaarschuwd voor de gevolgen voor de mantelzorgers, in de commissie en in plenum, met uitgewerkte voorstellen. Een jaar lang werd dat genegeerd, niet weerlegd, maar gewoon weggewuifd, omdat het cordon voor de regering-De Wever blijkbaar belangrijker is dan sociale rechtvaardigheid.

  Nu mag u uw eigen knoeiwerk herstellen. Doe het alstublieft snel. Mantelzorgers verdienen zekerheid, geen experimenten.

  Mijnheer de minister, een regering die pas luistert nadat ze heeft gefaald, bewijst niet haar kracht, maar haar onvermogen.

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le ministre, je dois vous confier que nous débattons régulièrement en interne pour déterminer si vous agissez par incompétence ou par malveillance. Franchement, aidez-nous à trancher! Quelle indécence! Vous avez eu 210 jours pour apporter une solution à ces personnes qui seront exclues au 1 er mars. Vous n'avez pas avancé d'un iota sur la question. Vous vous trouvez au pied du mur. Vous avez 17 jours pour aboutir. Pendant ce temps, vous continuez à nous sortir des banalités et à tourner autour du pot sans apporter de solution concrète.

  Vous nous dites être ouvert à toute proposition. Hier, une proposition de loi figurait à l'agenda et a été rejetée par votre gouvernement. Nous avions aussi déposé des amendements, qui ont également été balayés par l'Arizona. Alors, franchement, qu'attendez-vous pour apporter de vraies solutions en faveur des aidants proches? Il vous reste 17 jours!

  François De Smet:

  Monsieur le ministre, il n'y a rien de rassurant dans votre réponse. Votre réforme ne sera donc pas suspendue en faveur des aidants proches. Vous annoncez une solution dont on ne voit rien venir dans les meilleurs délais; ce qui engage à peu de chose. Heureusement, chers collègues, Les Engagés ont obtenu qu'on organise des réunions! Non, collègue Pirson, monsieur le ministre, nous n'avons plus le temps d'organiser des réunions et de solliciter des avis. Il est temps de passer à l'action.

  Je le regrette, mais tous les partis de cette majorité sont responsables du manque d'anticipation. Il est un peu facile de cracher dans la soupe et d'essayer de s'en tirer en disant: "Regardez! Nous, nous avions prévenu." Non! Nous nous trouvons dans cette situation parce qu'aucun des cinq partis n'a vu venir ce problème. Et c'est à vous tous de le régler.

  Anne Pirson:

  Monsieur le ministre, je vous remercie pour vos réponses constructives. Il est effectivement beaucoup plus facile de ne rien faire et de tout laisser comme ça que de réformer.

  Contrairement à ce qui a été dit, nous avons pris nos responsabilités dès le début des négociations dans le cadre de la réforme du chômage et nous continuerons à le faire jusqu'à l'atterrissage complet des mesures attendues, à court terme, sans doute, dans le cadre du chômage, et puis, à long terme, dans le cadre de mesures structurelles.

  Les aidants proches n'ont pas besoin d'effets de tribune. Ce dont ils ont besoin, c'est de réponses claires, juridiquement sécurisées et rapidement applicables. Et nous serons au rendez-vous pour qu'elles soient prises, comme nous l'avons été dans le cadre de la compensation pour les CPAS. Nous voulons assurer la justice dans les réformes, celles en cours et celles à venir.

  Sophie Thémont:

  Monsieur le ministre, je ne vais pas vous dire merci pour votre réponse. Vous dites avoir une solution. Cela fait des semaines que tout le monde discute et on ne voit rien. En fait, c'est vous qui avez mis tout le monde dans le même panier, sans réfléchir, en venant avec cette réforme qui est complètement idéologique. C'est vous qui avez créé ce problème pour les aidants proches, parce que rien n'avait été réfléchi avant.

  Hier, je suis venue en commission pour voter un texte qui suspend les exclusions des aidants proches avant le 1 er mars 2026. C'était simple, clair et surtout efficace. Mais, non, la majorité s'est dit qu'on avait le temps: "17 jours, c'est demain. On va encore réfléchir." On a même été jusqu'à dire que ma proposition était préjudiciable. Il faut quand même pouvoir se l'entendre dire. C'est complètement hallucinant! Qui est préjudiciable dans cette histoire? Je vais vous le dire: c'est vous qui êtes préjudiciable. C'est vous qui avez voté l'exclusion des aidants proches. C'est vous qui avez fait la sourde oreille face aux alertes que l'on vous fait depuis des mois.

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, ik vat uw antwoord kort samen: u steekt de mensen in de shit en u laat hen stikken.

  Mevrouw Pirson, die situatie is niet uit de lucht komen vallen. De oppositie waarschuwt daarvoor al sinds vorige zomer. Amendementen werden echter weggestemd door Les Engagés, teksten werden tot gisteren weggestemd door Les Engagés. Hoezo komt u hier nu hypocriet doen alsof alles is opgelost en alsof het onze schuld is dat die mantelzorgers in de shit blijven zitten? Ik begrijp dat niet. U moet toch wel de culot hebben om dat te doen.

  Mijnheer de minister, u zegt dat er een oplossing komt, maar over welke oplossing hebt u het eigenlijk? Wij hebben een oplossing: zet de beperking van de werkloosheid in de tijd even op pauze, neem de tijd om te vergaderen, werk een degelijk statuut uit samen met de ministers Vandenbroucke en Beenders, zoals beloofd, en kom dan terug naar het Parlement. Dan kunnen we daar opnieuw over spreken.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, u zegt dat het aantal aanvragen toeneemt en dat toont voor mij aan hoe hoog de nood is. Ik kijk dan ook uit naar de oplossing die u morgen zult afkloppen. Ze moet morgen worden afgeklopt, want de mantelzorgers willen tegen 1 maart zekerheid hebben. Uiteraard betekenen hogere uitkeringen een betere ondersteuning. Ondertussen zal onze minister ook werken aan administratieve vereenvoudiging en aan minder paperassen. Mantelzorgers hebben immers hun hoofd al vol met zorgen voor hun gezinsleden en familieleden. Ze moeten daar geen extra paperassen bij krijgen. Het moet zo eenvoudig en zo snel mogelijk worden geregeld door de werkloosheid voor hen vanaf 1 maart niet meer te beperken in de tijd, maar te verlengen.

• Vraag: De bescherming van pakjesbezorgers

  veiligheid, justitie en defensie

  De bescherming van pakjesbezorgers
  

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 5 februari 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Anja Vanrobaeys (Vooruit) bekritiseert de uitbuiting van pakjeskoeriers, die als schijnzelfstandigen onder extreme tijdsdruk en financiële risico’s werken, en dringt aan op een afdwingbaar plan om onderaanneming te beperken en koeriers als werknemers te beschermen. Minister David Clarinval erkent de hoge werkdruk en kondigt een evaluatie van de postwet aan, met hoofdelijke aansprakelijkheid voor opdrachtgevers bij misstanden en een verplichte verzekering voor zelfstandige koeriers, hoewel de uitvoering vertraagd is door wettelijke lacunes. Vanrobaeys reageert sceptisch en benadrukt dat Vooruit al jaren wacht op concrete maatregelen zoals tijdsregistratie en ketentransparantie om sociale bescherming af te dwingen. Clarinval belooft correcties en stakeholderoverleg, maar Vanrobaeys houdt vol dat toezicht en handhaving nu prioriteit moeten krijgen.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, stel u eens voor dat u op het werk een fout maakt en dat u daarvoor 8.000 euro moet betalen. Of stel u eens voor dat u uw opdracht in twee minuten klaar moet hebben. Stel u eens voor dat u voor die opdracht 1 euro krijgt. Dat is de dagelijkse realiteit van de pakjeskoeriers in ons land. Ze kloppen lange dagen, maar ze lopen elke maand de kans om tot 500 euro te moeten betalen voor zogezegd verdwenen pakjes.

  Wat is de reden? Ze zijn zogezegd zelfstandigen. Maar in werkelijkheid gaat het om schijnzelfstandigen, betaald per pakje, 250 leveringen per dag, een tijdsdruk die niemand hier aanvaardbaar zou vinden. En als het misloopt, draaien zij zelf op voor de kosten.

  WinWin is niet de eerste reportage die alarm slaat. Winwin levert niet het eerste bewijs dat in de pakjessector de risico’s systematisch worden doorgeschoven naar de zwakste schakel in de keten, onderaan: de pakjeskoerier.

  Ja, er is een pakjeswet, maar de wanpraktijken gaan gewoon door.

  Voor Vooruit is het al jaren helder: beperk de keten van onderaannemers. Maak de pakjesbedrijven verantwoordelijk en maak van de koeriers werknemers. Zo eenvoudig is het. Dat geeft bescherming aan de koeriers, maar dat geeft ook bescherming aan de consumenten die online kopen.

  Mijnheer de minister, mijn vraag is eenvoudig. Wanneer komt u met een duidelijk en afdwingbaar plan zodat de pakjeskoeriers onderaan de ladder niet langer voor alle risico’s moeten opdraaien?

  David Clarinval:

  Mevrouw Vanrobaeys, ik heb kennisgenomen van het artikel van de VRT over de pakjeskoeriers. Ik ben mij ervan bewust dat de werkdruk bij koeriers hoog kan liggen. De regels rond arbeidsduur, loon en veiligheid voor werknemers blijven evenwel onverminderd van toepassing.

  Momenteel werken we samen met de bevoegde kabinetten en onder leiding van het kabinet van minister Matz aan een evaluatie van het huidige kader van de postwet. Die evaluatie heeft tot doel de arbeidsomstandigheden van pakjesbezorgers merkbaar te verbeteren.

  Daarbij zal een hoofdelijke aansprakelijkheid worden ingevoerd, waarbij een vermoeden van aansprakelijkheid geldt wanneer wordt samengewerkt met onderaannemers die niet correct zijn aangemeld bij het BIPT. Bij veroordelingen voor mensenhandel of ernstige schendingen van arbeidsvoorwaarden, zoals zwartwerk, wordt de opdrachtgever hoofdelijk aansprakelijk.

  Bovendien voorzien we in een verplichte verzekering voor zelfstandige platformmedewerkers. De inwerkingtreding van die verzekering werd noodgedwongen uitgesteld, omdat de wetgeving in haar huidige vorm simpelweg niet uitvoerbaar is. Er zijn ernstige lacunes in de definiëring van het toepassingsgebied van de wet en in de definiëring van de verplichte verzekeringsprestaties. Ik werk dus momenteel aan de nodige correcties en zal de stakeholders daarbij betrekken. De uitstelperiode heeft geen impact op de verplichte ziekte- en invaliditeitsverzekering.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik ben blij dat u eindelijk met een evaluatie en een plan zult komen. Het is goed dat u daarvoor meer dan twee minuten hebt, dat u geen pakjeskoerier bent. Eigenlijk wachten we daar al jaren op. Onze minister van Vooruit, Rob Beenders, staat klaar om die pakjeswet te handhaven en te controleren, maar we wachten inderdaad op de evaluatie en een plan om die keten van onderaannemers bloot te leggen, zodat die effectief kan worden aangepakt. Wij wachten op de tijdsregistratie om de werkdruk te verminderen. Op die manier krijgen de pakjeskoeriers eindelijk de sociale bescherming en het eerlijke loon waarvoor ze elke dag hard werken. Vooruit zal daarop blijven toezien en vragen blijven stellen totdat het in orde is.

Voorstellen

Voorstellen ingediend door Anja Vanrobaeys als hoofdauteur.

Slechts een deel van alle voorstellen wordt getoond. Lopende voorstellen die nog niet zijn gestemd geweest worden niet weergegeven.

• Voorstel: Wetsvoorstel betreffende de aanpassing van het statuut van mantelzorger en de flexibele opname van het mantelzorgverlof (300/11)

  Wetsvoorstel betreffende de aanpassing van het statuut van mantelzorger en de flexibele opname van het mantelzorgverlof (300/11)

  Bekijk dossier 300

• Voorstel: Voorstel van resolutie betreffende de aanpak van misbruiken in de fiscale regeling voor erkende deelplatformen (514/4)

  Voorstel van resolutie betreffende de aanpak van misbruiken in de fiscale regeling voor erkende deelplatformen (514/4)

  Bekijk dossier 514

• Voorstel: Wetsvoorstel tot wijziging van de programmawet van 18 juli 2025 betreffende de toepassingsmodaliteiten van de tijdelijke beperking van de indexering van de wettelijke pensioenen (1198/3)

  Wetsvoorstel tot wijziging van de programmawet van 18 juli 2025 betreffende de toepassingsmodaliteiten van de tijdelijke beperking van de indexering van de wettelijke pensioenen (1198/3)

  Bekijk dossier 1198

• Voorstel: Voorstel van resolutie betreffende de ondersteuning van belastingplichtigen bij het invullen van de aangifte in de personenbelasting bij het overlijden van een partner (759/4)

  Voorstel van resolutie betreffende de ondersteuning van belastingplichtigen bij het invullen van de aangifte in de personenbelasting bij het overlijden van een partner (759/4)

  Bekijk dossier 759

• Voorstel: Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (942/7)

  Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (942/7)

  Bekijk dossier 942

• Voorstel: Wetsvoorstel tot wijziging van de basiswet van 12 januari 2005 betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van de gedetineerden, de wet van 12 mei 2019 tot oprichting van een Federaal Instituut voor de bescherming en de bevordering van de rechten van de mens en de wet van 22 maart 1995 tot instelling van federale ombudsmannen, teneinde pensioenrechten toe te kennen (459/6)

  Wetsvoorstel tot wijziging van de basiswet van 12 januari 2005 betreffende het gevangeniswezen en de rechtspositie van de gedetineerden, de wet van 12 mei 2019 tot oprichting van een Federaal Instituut voor de bescherming en de bevordering van de rechten van de mens en de wet van 22 maart 1995 tot instelling van federale ombudsmannen, teneinde pensioenrechten toe te kennen (459/6)

  Bekijk dossier 459

• Voorstel: Wetsvoorstel strekkende tot het verlengen van de 600-urengrens voor studentenarbeid (443/14)

  Wetsvoorstel strekkende tot het verlengen van de 600-urengrens voor studentenarbeid (443/14)

  Bekijk dossier 443

• Voorstel: Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (784/8)

  Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (784/8)

  Bekijk dossier 784

Stemmingen

Recente stemmingen van Anja Vanrobaeys in de plenaire vergadering.

Commissies

Anja Vanrobaeys is lid van de volgende commissies.