Kamerlid Axel Ronse (N-VA)

Mondelinge vragen

De 10 meest recente vragen gesteld door Axel Ronse in de plenaire vergaderingen.

• Vraag: De spectaculaire toename van het aantal personen met het kunstenaarsstatuut

  Vraag: De spectaculaire toename van het aantal personen met het statuut van kunstwerker

  onderwijs, cultuur en religie

  De spectaculaire toename van het aantal personen met het kunstenaarsstatuut
  De spectaculaire toename van het aantal personen met het statuut van kunstwerker
  De groei van kunstenaars- en kunstwerkersstatuten summaryExplanation

  Beantwoord door

  Vooruit Frank Vandenbroucke (Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid)
  

  op 9 juli 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Axel Ronse bekritiseert de sterke stijging (30%) van kunstwerkuitkeringen in Brussel, waar de helft van de nieuwe kunstenaars vandaan komt, en stelt dat Franstalige kunstenaars vaker een uitkering krijgen dan Vlaamse, terwijl het toekenningsysteem via een "levend kadaster" willekeurig en ondoorzichtig zou zijn. Frank Vandenbroucke verdedigt het nieuwe statuut voor kunstenaars (ingvoerd in 2024) als noodzakelijk voor hun precaire loopbanen en benadrukt dat de toekenning strikt gecontroleerd wordt, met een evaluatie gepland voor 2027. Ronse noemt het systeem "walgelijk" en betwijfelt of kunstenaars wel recht hebben op een uitzonderingspositie ten opzichte van andere beroepen, terwijl Florence Reuter het belang van gerichte sociale bescherming voor kunstenaars onderschrijft maar waarschuwt voor misbruik om het reguliere werkloosheidsstelsel te omzeilen.

  Axel Ronse:

  Het is tijd voor wat goed nieuws. We zijn hier in Brussel en ik denk, in alle bescheidenheid, dat ik Brussel het Montmartre van Europa en zelfs van de wereld mag noemen. Het aantal mensen dat een kunstwerkuitkering krijgt, is met 30 % gestegen. Houd u vast: de helft van de nieuwe kunstenaars die een uitkering krijgen in dit land, komen uit Brussel. Quelle ville artistique! Bruxelles, ma belle .

  Als Vlaming moet ik mijn meerdere erkennen in de Franstaligen. Die Franstalige kunstenaars zijn zo sterk. Als men een Franstalige kunstenaar is en een uitkering wil, dan is er slechts één kans op acht dat die geweigerd wordt. Zeven op de acht krijgen een uitkering. Vlaamse kunstenaars zijn iets minder sterk. Zij hebben één kans op vier dat zij geen uitkering krijgen. Drie op de vier Vlaamse kunstenaars krijgen dus wel een uitkering. Chapeau voor de Franstalige kunstenaars. De Vlaamse kunstenaars hebben nog wat werk, maar vooral chapeau voor Brussel, het Montmartre van de cultuurwereld.

  Collega's, eigenlijk is dat toch een regelrechte schande. We hebben hier anderhalf jaar geleden al aangekaart dat het niet gezond is dat kunstenaars zelf mogen beslissen of hun collega's en conculega’s een uitkering kunnen krijgen. Ze doen dat niet op basis van een definitiekader, maar op basis van wat men een levend kadaster noemt. Dat is onder Vivaldi in het leven geroepen en maakt de definitie van kunst bijzonder vloeibaar. De mensen van UNIZO zijn woedend uit die commissie gestapt, omdat het daar knip- en plakwerk was: de ene krijgt het wel, de andere krijgt het niet.

  Mijnheer de minister, hoe verklaart u die spectaculaire stijging van het aantal aanvragen voor een kunstwerkuitkering?

  Florence Reuter:

  Monsieur le ministre, la Commission du travail des arts a délivré 2 432 attestations en 2025, sur un total de 18 282 travailleurs des arts. C'est vrai, c'est 30 % de plus qu'en 2024. On peut effectivement se demander si certains artistes se sont révélés ou si les chiffres s'expliquent tout simplement. C'est tout l'objet de ma question.

  Qu'on ne se méprenne pas, au MR, nous avons soutenu et même porté ce nouveau statut d'artiste, le statut de travailleur des arts entré en vigueur en 2024 et qui remplace le précédent. Il répond à des besoins spécifiques pour une carrière spécifique. Ce sont des carrières souvent discontinues, hybrides, précaires, pour des artistes qui ont un rôle essentiel à jouer.

  Monsieur le ministre, comment interprétez-vous cette augmentation du nombre d'artistes officiellement reconnus aujourd'hui? Cela s'explique-t-il par exemple par la réforme limitant le chômage dans le temps? Certains auraient-ils anticipé, de peur que le statut d'exception ne soit plus là? Or je confirme que le statut existe bel et bien. Est-ce lié à la fiscalité sur les droits d'auteur?

  Il est évidemment essentiel que cette protection sociale, qui est importante pour les artistes, bénéficie réellement aux artistes. Je vous remercie d'avance pour vos réponses.

  Frank Vandenbroucke:

  Chers collègues, les artistes travaillent souvent dans des conditions atypiques, ils enchaînent les projets, perçoivent des revenus irréguliers, collaborent avec des commanditaires variés et connaissent des périodes de création intenses sans revenu immédiat.

  C'est pourquoi j'ai toujours plaidé en faveur d'un régime spécifique pour les artistes, afin de leur offrir une meilleure protection sociale.

  L'attestation du travail des arts, introduite en 2024, répond à cet objectif. Elle reconnaît le caractère particulier des carrières artistiques et permet aux artistes d'accéder à une protection sociale adaptée à leur situation.

  Aujourd'hui, environ 18 000 personnes sont titulaires d'une attestation du travail des arts. Les activités les plus fréquemment mentionnées dans les demandes sont celles de musicien et d'acteur. L'augmentation observée en 2025 s'explique sans doute par la notoriété croissante de cette attestation ainsi que par le travail d'information mené par la Commission du travail des arts.

  Je tiens également à souligner que ces attestations ne sont pas délivrées à la légère. La Commission du travail des arts procède à une analyse minutieuse du caractère artistique de chaque activité. Elle examine au cas par cas la manière dont l'activité est décrite, vérifie qu'elle relève bien de l'un des domaines prévus par la loi et s'assure qu'elle est suffisamment étayée par des éléments probants.

  Tout le monde ne peut donc pas obtenir un certificat sans justification. Par ailleurs, certains avantages sociaux, comme l'allocation du travail des arts, sont soumis à des conditions spécifiques fixées par l'ONEM, notamment un nombre minimum de jours prestés. Le système comporte donc plusieurs garanties.

  Cela étant, ce dispositif est encore relativement récent. Il est donc essentiel d'en évaluer objectivement les effets. Mon administration prépare cette évaluation, dont les résultats sont attendus pour l'été 2027.

  Axel Ronse:

  Mijnheer de minister, ik ben tevreden dat een evaluatie zal plaatsvinden, liever gisteren dan vandaag, en ik zou zelfs het Rekenhof opdragen om die evaluatie te maken.

  Ik moet eerlijk zeggen dat ik er nul komma nul geloof aan hecht dat men kunstenaars op een ernstige manier het statuut van kunstenaar en een uitkering toekent. Het gaat hier jaarlijks over 163 miljoen euro van onze sociale zekerheid. Ik vraag mij trouwens ook af waarom een kunstenaar zich hoger zou moeten achten dan een werkloze metaalarbeider of postbode. Een kunstenaar kan toch ook perfect worden opgeroepen om in de zomer bijvoorbeeld in de horeca te gaan bijklussen? Waarom zou een kunstenaar zich hoger moeten achten dan iemand die metaalarbeider of postbode is?

  Wat onze fractie betreft, zijn we eigenlijk geen voorstander van het kunstenaarsstatuut, maar zolang het bestaat, moet het op zijn minst op een correcte manier worden toegekend. Op dit moment is die manier is even degoutant als de manier waarop de heer Lotfi van de PS sociale woningen toekent.

  Florence Reuter:

  Monsieur le ministre, je vous remercie pour vos réponses. Je confirme et répète qu'il est nécessaire d’apporter une protection sociale spécifique, ô combien nécessaire, à nos artistes. Cependant, il faut que cette protection soit extrêmement bien ciblée. Je vous rejoins totalement sur la nécessité d’une évaluation pour s’assurer que ce statut et cette protection sociale bénéficient bien aux artistes qui les demandent, afin d’éviter que certains profitent de ce statut pour contourner les règles du chômage. Je sais que cela existe. Il faut donc être particulièrement attentif à ce que cet outil spécifique fonctionne correctement et soit réellement au service des artistes.

• Vraag: De terbeschikkingstelling als stimulans voor de arbeidsmarkt

  economie en werk

  De terbeschikkingstelling als stimulans voor de arbeidsmarkt
  

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 18 juni 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Axel Ronse (Arizona) pleit voor de invoering van terbeschikkingstelling als "sluitstuk" van de gemoderniseerde arbeidsmarkt, om werknemers bij tijdelijke werkloosheid of sectortransities (zoals AI in banken) via behouden contracten elders inzetbaar te maken en zo loopbaanzekerheid boven jobzekerheid te stellen, met volgens hem unaniem parlementair draagvlak. Minister Clarinval (Werk) beaamt dat de huidige strenge regels rond terbeschikkingstelling beroepsmobiliteit belemmeren en belooft een denkoefening over flexibeler kaders, mits behoud van werknemersbescherming, om tekorten en aanpassingsnoden te lenigen. Ronse juicht de openstelling toe als "21ste-eeuwse doorbraak" die werknemers mobiliteit biedt zonder contractverlies en roept de oppositie op zijn wetsvoorstel te steunen, wijzend op eerdere hervormingen zoals flexi-jobs en fiscaalvriendelijke overuren. Beide benadrukken flexibiliteit en talentbenutting als sleutels voor economische dynamiek, maar Clarinval stelt dat modernisering binnen beschermende kaders moet blijven.

  Axel Ronse:

  Mijnheer de minister, wij hebben hier de voorbije 16 maanden onze arbeidsmarkt enorm gemoderniseerd. Straks zullen we stemmen over de uitbreiding van de flexi-jobs. De annualisering van de arbeidstijd zit in de pijplijn. De werkloosheid wordt beperkt in de tijd. Er komen fiscaalvriendelijke overuren. Het is echt geschift. Werkgevers maar ook werknemers zeggen mij dat het fantastisch is wat Arizona hier doet.

  Er is echter nog een element dat we daaraan kunnen toevoegen. Het kan het sluitstuk worden. Het betreft de doorstartbanen. Onze economie is onvoorspelbaar. Er komen schokken aan, waardoor mensen soms geen werk meer hebben. Er wordt dan te vaak naar tijdelijke werkloosheid gegrepen. Mensen verliezen daardoor tijd, want ze zijn inactief terwijl ze perfect in het bedrijf ernaast aan de slag zouden kunnen gaan, via een terbeschikkingstelling.

  Ik denk bijvoorbeeld ook aan de banken, die momenteel voor een grote transitie staan, zeker door de artificiële intelligentie. ING heeft een tijdje geleden gewoon massaal mensen thuis gezet met een gouden handdruk. Men zou die bedrijven perfect de mogelijkheid kunnen geven om hun medewerkers, als ze dat wensen, via een terbeschikkingstelling in een ander bedrijf hun talenten te laten ontplooien.

  Ik denk dat dit het voorstel van de toekomst is. We moeten weggaan van jobzekerheid en evolueren naar loopbaanzekerheid, om mensen zo veel meer kansen te geven. Ik heb die terbeschikkingstelling al afgetoetst links en rechts in het halfrond. Ik denk dat die zelfs unaniem kan worden gesteund in dit Parlement.

  Mijnheer de minister, hoe denkt u daarover?

  David Clarinval:

  Mijnheer Ronse, het doel van de regering is duidelijk: wij willen de werkzaamheidsgraad aanzienlijk verhogen. Een sterke economie steunt niet alleen op de toegang tot werk, maar ook op het vermogen van werknemers om gedurende hun hele loopbaan actief te blijven. Beroepsmobiliteit moet een troef worden. Ze is een essentiële hefboom voor economische dynamiek voor werkgevers, maar ook voor de persoonlijke ontplooiing van werknemers. Van job kunnen veranderen, evolueren, zich heroriënteren of een nieuwe start maken, moet worden beschouwd als een kans en niet als een risico.

  Toch blijft de mobiliteit in België te beperkt. Die beperkte mobiliteit kan gedeeltelijk worden verklaard door bepaalde rigide elementen in ons regelgevende kader. De Belgische regelgeving inzake de terbeschikkingstelling van werknemers werd uitgewerkt om misbruik te voorkomen en steunt op een principieel verbod dat de mogelijkheden om personeel tijdelijk te delen tussen ondernemingen sterk beperkt. In een arbeidsmarkt die wordt geconfronteerd met toenemende tekorten en de noodzaak om zich snel aan te passen, kunnen die beperkingen een belemmering vormen voor de beroepsmobiliteit en voor de efficiëntere inzet van talent.

  Zonder de noodzakelijke bescherming van werknemers in vraag te stellen, zou een denkoefening over een modernisering van het wettelijke kader kunnen bijdragen aan het bevorderen van meer flexibiliteit, met behoud van de essentiële waarborgen.

  Ik ben in elk geval bereid met mijn diensten de verschillende mogelijkheden te onderzoeken.

  Ik dank u voor uw aandacht.

  Axel Ronse:

  Het is schitterend, de federale minister van Werk ziet potentieel in het delen van werknemers binnen een kader voor terbeschikkingstelling. Eindelijk brengen wij onze arbeidsmarkt naar de 21 ste eeuw. Niet langer is er alleen het contract bij de eigen werkgever, maar ook de mogelijkheid om als het daar moeilijk gaat perfect bij een andere werkgever aan de slag te gaan, terwijl de arbeidsovereenkomst behouden blijft. Als iemand zich op het werk vastgeroest voelt en het bij een andere werkgever wil proberen, kan hij of zij dat blijven doen met zijn contract. Waarom hebben wij dat in het verleden nog niet gedaan? Dat is een perfect sluitstuk om onze arbeidsmarkt naar de 21 ste eeuw te brengen. Mijnheer de minister, wij hebben al ontzettend veel hervormd en vernieuwd op onze arbeidsmarkt. U hebt daarin een enorme verdienste. Met de huidige meerderheid kunnen wij nog verder gaan. De stap naar terbeschikkingstelling is een heel goede stap. Ik nodig de oppositiepartijen uit om mijn wetsvoorstel ter zake mee te steunen en te ondertekenen.

• Vraag: Het loonverlies dat uitzendkrachten geleden hebben door de vele stakingen

  economie en werk

  Het loonverlies dat uitzendkrachten geleden hebben door de vele stakingen
  

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 13 mei 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Axel Ronse bekritiseert dat uitzendkrachten als "tweederangsburgers" worden behandeld omdat ze bij stakingen verplicht thuis moeten blijven en loon verliezen, zelfs als ze niet willen staken, terwijl vaste werknemers wel kiezen en hun premies behouden. Minister Clarinval bevestigt dat de huidige wet uitzendkrachten uitsluit tijdens stakingen, noemt dit "onaanvaardbaar" en steunt Ronse’s voorstel om hen te laten werken mits ze niet deelnemen, maar wijst op de bevoegdheid van sociale partners voor wijzigingen. Ronse dringt aan op directe actie om de discriminatie te stoppen, met steun van meerdere partijen, en roept vakbonden op dit "onrecht" aan te pakken. Clarinval benadrukt ook de economische schade van herhaalde stakingen en noemt ze contraproductief.

  Axel Ronse:

  Mijnheer de minister, gisteren was er een manifestatie, een van de vele. We zien dat er steeds minder deelnemers zijn. Deze keer waren het er 40.000. Die manifestatie heeft echter ook een ongelooflijke schaduwzijde, een zeer donkere zijde. Er waren 40.000 mensen op de manifestatie, maar er zijn vandaag ook 40.000 mensen die zich B-personen voelen, tweederangsburgers, namelijk mensen die uitzendwerk doen. Iemand die bijvoorbeeld al twee maanden een zieke magazijnier in de Carrefour vervangt, weet u wat die persoon te horen krijgt op het moment van zo’n manifestatie, als er ook maar één iemand van zijn afdeling staakt? "Jij mag niet komen werken. Jij krijgt geen loon."

  Dit jaar zijn er al acht van die stakingsdagen geweest. De mensen die gisteren op straat kwamen, hebben aan zulke mensen, die zieken vervangen en met een uitzendcontract werken, al acht dagen loon gekost.

  Waarom? Op televisie hoor ik de heer Engelaar uitleggen waarom er gestaakt wordt – het is voor de premie voor nachtarbeid –, maar de dame die nu verpleegster is behoudt die premie. Dan is het weer voor een andere reden – het is voor de pensioenen, want de ziektedagen worden niet gelijkgesteld –, maar die worden wel gelijkgesteld. Of nog: we staken voor het klimaat. Die uitzendmedewerkers kijken naar de televisie en proberen te begrijpen waarom er gestaakt wordt. Het enige wat ze krijgen, collega’s, is een klap in het gezicht. Dat zijn tweederangsburgers. Tweederangsburgers die niet eens mogen kiezen om te gaan werken, maar ook niet mogen kiezen om te gaan staken. Dat is verdorie een discriminatie waarvoor een miljoen mensen op straat zouden mogen komen.

  Voorzitter:

  Collega’s, het gebeurt weleens dat er een vraag gesteld wordt die bepaalde fracties onwelgevallig is. Dat is de essentie van deze samenscholing. Ik stel voor dat we de minister de kans bieden om daarop te reageren.

  David Clarinval:

  Het stakingsrecht is een fundamenteel recht in onze rechtsstaat. Er bestaan echter ook andere fundamentele rechten, waaronder het recht op werk en het recht te beschikken over een inkomen voor werknemers die niet willen deelnemen aan een staking. In de huidige economische context moeten we ook aandacht hebben voor de impact van herhaalde sociale conflicten op onze economie, op de activiteit van onze ondernemingen en uiteindelijk op de werkgelegenheid zelf. Herhaalde stakingen brengen een aanzienlijke kost met zich mee voor ons economisch weefsel en persoonlijk vind ik dat een herhaling contraproductief is.

  De wet van 24 juli 1987 verbiedt het gebruik van uitzendarbeid wanneer er bij een gebruiker een staking of een lock-out aan de gang is. Dat verbod geldt voor alle uitzendkrachten. Het kan dus gebeuren dat uitzendkrachten die voor het begin van de staking tewerkgesteld waren, geconfronteerd worden met een verlies van werk en inkomen, terwijl zij zelf niet deelnemen aan de sociale beweging. Dat is voor mij natuurlijk onaanvaardbaar.

  Mijnheer Ronse, ik heb kennisgenomen van uw voorstel dat erop gericht is om uitzendkrachten die al aan de slag waren voor de aanvang van de staking toe te laten hun werkzaamheden voort te zetten, voor zover zij niet zelf deelnemen aan de staking. Zoals voorzien in het regeerakkoord hebben wij aan de sociale partners gevraagd zich te buigen over een actualisering van het herenakkoord over het stakingsrecht. Het is dus eerst aan de sociale partners om die kwestie te onderzoeken in het kader van de sociale dialoog. In die context kan uw voorstel natuurlijk dienen als basis voor hun discussie, maar persoonlijk vind ik uw voorstel zeer positief.

  Axel Ronse:

  We staan aan de vooravond van een zeer mooie dag, Rerum novarum. Wat zou er mooier zijn dan morgen een eind te maken aan de discriminatie, die situatie met tweederangs- en eersterangswerknemers, en elke werknemer, uitzendkracht of vaste werknemer te laten kiezen om te werken of te staken? Wat gebeurt er nu immers? Een magazijnier die via een interimjob een zieke vaste werknemer in een Carrefour twee maanden vervangt en erg hard werkt, moet thuisblijven en krijgt geen loon als één vaste werknemer van de dertig beslist om te staken. Dat is nu al acht dagen op rij gebeurd. Gelukkig willen de N-VA, de MR, Les Engagés, Vooruit en cd&v dat onrecht uit de wereld helpen. Ik roep alle zelfverklaarde syndicalisten op om daar komaf mee te maken. Stop met de discriminatie van werknemers!

• Vraag: De overwinstbelasting

  Vraag: De overwinstbelasting

  Vraag: De Trumptaks of de overwinstbelasting voor big oil

  Vraag: Het budget van 80 miljoen euro voor energiemaatregelen

  Vraag: De regeringsmaatregelen met betrekking tot de energieprijzen

  Vraag: De energiesteunmaatregelen

  Vraag: De rente, het primaire saldo en de begroting

  Vraag: Het Europese initiatief voor een belasting op de overwinsten van energiebedrijven

  Vraag: De overwinstbelasting

  economie en werk

  De overwinstbelasting
  De overwinstbelasting
  De Trumptaks of de overwinstbelasting voor big oil
  Het budget van 80 miljoen euro voor energiemaatregelen
  De regeringsmaatregelen met betrekking tot de energieprijzen
  De energiesteunmaatregelen
  De rente, het primaire saldo en de begroting
  Het Europese initiatief voor een belasting op de overwinsten van energiebedrijven
  De overwinstbelasting
  Belasting op overwinsten en overheidsmaatregelen voor energie en begroting summaryExplanation

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 23 april 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De discussie draait om de energiecrisis en de reactie van de regering, met scherpe tegenstellingen over overwinstbelastingen, accijnsverlagingen en begrotingsdiscipline. Vooruit, Groen en PTB eisen een onmiddellijke overwinstbelasting op oliebedrijven (met 11-20 miljard euro winsten) en kritiseren de regering voor te kleine, te late maatregelen (80 miljoen euro steun vs. miljarden in Spanje/Nederland), terwijl N-VA en LDD dit afdoen als "socialistische roofzucht" en pleiten voor bezuinigingen en accijnsverlagingen (17-27 cent/liter). MR-minister Clarinval verdedigt het tijdelijke, gerichte akkoord (kilometervergoedingen, sociale fondsen) en wacht op Europese afstemming over de overwinstbelasting, wat PTB en Groen als "vertragingstactiek" afschilderen. Kritiek op de regering (traagheid, gebrek aan visie, "Arizona-chaos") en onderlinge beschuldigingen (N-VA: "geen nieuwe belastingen"; Vooruit: "bedrijven als boeman") domineren, met geen concrete oplossing voor de stijgende energiekosten of structurele energieonafhankelijkheid.

  Steven Coenegrachts:

  Mijnheerde minister, drie weken geleden heeft Arizona de meerwaardetaks, het meerwaardemonster, goedgekeurd. Ik weet, mijnheer de minister, dat het wat tegen uw goesting was. De leden van de N-VA van de MR hebben met lange tanden op dat groene knopje moeten duwen, denkende: un moment de honte est vite passé, dan zijn we er vanaf en kunnen we eindelijk vooruit met Arizona.

  Drie weken later komt Vooruit echter opnieuw met een voorstel om een nieuwe belasting in te voeren. Als een bedrijf meer winst maakt dan gedacht, dan moet dat wegbelast worden. Collega Seuntjens, het is mooi vandaag weer. Er zijn ijsjesverkopers die dat niet hadden ingeschat, die verkopen vandaag meer ijsjes dan ze hadden ingeschat en maken meer winst dan ze hadden ingeschat. Collega’s, collega Seuntjens vindt dat men dat moet wegbelasten. Volgende week gaat het regenen. Er zijn mensen die paraplu’s verkopen en die hadden dat ook niet ingeschat. Die gaan dus volgende week meer winst maken. Collega Seuntjens vindt dat men dat moet wegbelasten.

  Van Vooruit verwacht ik dat nog, dat is eigenlijk niet het probleem. De heer Georges-Louis Bouchez beloofde echter pas de nouvelles taxes . Ik geloofde hem, totdat hij dinsdag onze premier naar de Europese top stuurde en vroeg om hem een plezier te doen en in Europa te pleiten pour une nouvelle taxe . Ik begrijp daar niks van, collega’s.

  Mijnheer de minister, ik wil van u het volgende weten. Kunt u hier bevestigen dat u eindelijk gaat stoppen met het invoeren van nieuwe belastingen en eindelijk gaat besparen waar het geld echt zit, namelijk bij de overheid?

  .

  Oskar Seuntjens:

  Mijnheer de minister, de energiecrisis veroorzaakt door Trump wordt door iedereen gevoeld. Dat weet iedereen ook. Iedereen beseft ook dat een klein land als België die stijgende energiekosten niet zomaar kan wegtoveren. Een regering die er een erezaak van heeft gemaakt om werken meer te doen lonen, moet ook op de juiste momenten durven in te grijpen, zeker voor de mensen die het hardst getroffen zijn. Denk maar aan de dokwerker die elke dag naar de haven moet, denk maar aan de thuisverpleegkundige die om 6 uur opstaat om mensen te gaan helpen of aan de alleenstaande moeder die haar energiefactuur ziet ontsporen. Die mensen helpen we nu.

  Maar dat is niet genoeg. Tegelijkertijd, mijnheer Coenegrachts, zijn er anderen die miljarden binnenrijven. In een recent rapport van Transport & Environment staat dat de overwinst in 2026 in Europa van de petroleumsector alleen al op meer dan 20 miljard wordt geraamd. Die overwinst wordt geboekt ten koste van anderen, zonder dat daar iets tegenover staat. Blijkbaar gesteund door Anders. denken die aandeelhouders laat maar komen, en dat op de kap van de mensen die zich blauw betalen. Mijnheer Coenegrachts, dat is onrechtvaardig, dat is oneerlijk en daar moet de regering iets aan doen. Daarom hebben we er met Vooruit inderdaad voor gepleit om met België een voortrekkersrol te spelen en in Europa te pleiten voor een sterke overwinstbelasting.

  Mijnheer de minister, mijn vraag is dan ook eenvoudig. Wanneer komt die eerlijke overwinstbelasting er?

  Jeroen Van Lysebettens:

  Mijnheer de minister, de roekeloze en illegale oorlog die Trump is begonnen in het Midden-Oosten bedreigt de energiebevoorrading in Europa, met stijgende energierekeningen als gevolg. De oorlog toont hoe afhankelijk fossiele brandstoffen ons maken van autoritaire regimes en hoe onze zuurverdiende euro’s de oliebaronnen verder spijzen. Die oliebedrijven hebben ondertussen meer dan 37 miljard euro overwinsten gemaakt in Europa, zonder iets te doen. Dat is bijzonder onrechtvaardig want die bedrijven zijn bovendien de grootste veroorzakers van de klimaatopwarming en van natuurvervuiling.

  Voor Groen is de oplossing helder. Op heel korte termijn moeten wij onze energieonafhankelijkheid verzekeren door te investeren in zon en wind en door mensen te helpen overstappen naar elektriciteit. Om dat te financieren, is het niet meer dan rechtvaardig dat ook wordt gekeken naar een eerlijke bijdrage op de extreme winsten die Total en co maken. Wij hebben dat zelf gedaan in de vorige regering. Groen bepleit dat al sinds het begin van de huidige crisis.

  Als deel van het akkoord rond de energiemaatregelen kondigde de regering nu eindelijk aan om actief te kijken naar een Trumptaks op Europees niveau. Dat is goed, maar niet voldoende. Ook de regering zelf kan vandaag al maatregelen treffen. De Belgische wet van 16 december 2022 voerde al een dergelijke bijdrage in voor extreme winsten op aardolieproducten, uitgewerkt en geïnd door de FOD Financiën en goedgekeurd door MR en Anders.

  In afwachting van het resultaat van de eerste minister kan de regering het wetgevende werk al op orde zetten, zodat ook dat niet in het zwarte gat van eindeloze arizonavertragingen verdwijnt.

  Mijn vraag is eenvoudig. Onderneemt de regering vandaag wetgevende actie om de Trumptaks te realiseren?

  Éric Thiébaut:

  Monsieur le ministre, les mesures annoncées par votre gouvernement sont à la fois trop limitées et trop tardives. Où est le cliquet inversé, cher au MR? Je ne le vois pas. Où est le blocage des prix annoncé par Les Engagés? Je ne le vois pas. Où est la taxe sur les surprofits, chère à Vooruit? Je ne la vois pas non plus.

  Finalement, pendant sept semaines, nous n’avons assisté qu’à de l’inaction, hormis de la musculation sur les réseaux sociaux et dans les médias. Sept semaines à ne rien faire pour, finalement, arriver à des mesurettes qui aideront peut ‑ ê tre une partie des travailleurs.

  Monsieur le ministre, vos mesures aideront-elles les aides ‑ soignantes, les infirmi è res et les travailleuses des titres ‑ services? Non. Vos mesures aideront-elles les enseignants qui doivent faire le plein pour aller travailler? Non. Vos mesures aideront-elles les pensionn é s qui doivent aller chercher les petits ‑ enfants, faire leurs courses et se rendre à l ’ h ô pital? Non. Qui bénéficiera de vos mesures en matière de chauffage, sachant qu’en Wallonie un habitant sur deux se chauffe au mazout?

  On nous dit qu’il n’y a pas d’argent. Pourtant, ExxonMobil et Total ont distribué 15 milliards d’euros de dividendes en trois ans. L’Espagne met cinq milliards sur la table pour aider la population, et les Pays ‑ Bas un milliard.

  Monsieur le ministre, maintenant que nous connaissons votre plan de communication, quand aurons-nous votre vrai plan pour aider les gens?

  François De Smet:

  Monsieur le ministre, ce gouvernement a le mérite de rappeler une réalité de nature zoologique: un chameau qui pue a toujours au moins deux bosses. En effet, après cette réforme incompréhensible de la TVA sur les pizzas à emporter, vous avez décidé d'essayer d'aider les citoyens et les entreprises de ce pays, dans ce contexte de crise énergétique, au moyen d'une nouvelle usine à gaz.

  Alors qu'il aurait été si simple d'enclencher le cliquet inversé, vous avez opté, après six semaines, pour une voie tordue qui, en réalité, ne va pas aider grand monde. Pour les travailleurs, vous vous targuez de consacrer 60 millions d'euros au trajet domicile-travail, mais de quoi parle-t-on? On parle de mesures qui vont rapporter en définitive 20 euros mensuels par travailleur. De plus, vous placez la charge sur les employeurs, en comptant sur leur bon vouloir pour avancer l'argent, alors qu'ils subissent eux-mêmes la crise de plein fouet. Pour les indépendants, comme d'habitude, ce sera un cadeau empoisonné. On leur propose un report de cotisations sociales, mais reporter ce n'est pas aider; c'est simplement déplacer le problème, alourdir leur situation financière et même affecter leurs droits sociaux, notamment en matière de pension.

  Et puis, monsieur le ministre, cette séquence interroge une fois encore la crédibilité de l'Arizona. Vous avez mis six semaines à prendre des mesures alambiquées à hauteur de 60 millions, en passant à nouveau par la séquence des crisettes, du spectacle lamentable des ultimatums et des déchirements publics qui font, a posteriori , passer la Vivaldi pour un club de boy-scouts. Sommes-nous vraiment supposés croire que la même équipe va trouver 5 milliards avant l'été et qu'elle va surmonter les crises d'égo, arrêter de faire campagne et commencer enfin à gouverner? Non, monsieur le ministre, parce que le problème le plus grave de ce gouvernement n'est même pas votre manque de vision, mais bien votre manque de maturité.

  Jean-Marie Dedecker:

  Mijnheer de minister, de toestand in dit land is blijkbaar hopeloos, maar nog altijd niet ernstig.

  Drie weken geleden stonden we hier allemaal om de meerwaardetaks goed te keuren, althans de meerderheid moest dat doen, om met de opbrengst van dat geld, wat ik onteigening van de spaarder en de belegger noem, het gat in de begroting te dichten, een gat dat bijna een bomkrater is. Twee weken geleden vernamen we dat we het grootste tekort van de eurozone hebben, zo’n 34 miljard euro. Vorige week verlaagde Moody’s onze rating, wat ons twee miljard per jaar kost. Eergisteren las ik dat de faillissementsgolf in ons land de ergste is van de laatste 20 jaar.

  Maar wat doet deze regering? Ze zal geld uitdelen. Ze heeft niets, maar ze zal voor Sinterklaas spelen en wie zal dat in de eerste plaats betalen? De ondernemers, want zij moeten dat voorschieten voor het woon-werkverkeer, en dat ten bedrage van 60 miljoen euro. Binnen twee jaar kunnen ze dat via hun belastingen terugkrijgen, tenminste als ze winst maken en nog niet failliet zijn, want anders zijn ze het definitief kwijt.

  Sinterklaas doet nog meer, met 15 miljoen voor de OCMW’s. Waarschijnlijk zal dat zoals gewoonlijk voor Brussel en Antwerpen zijn. Tot mijn verwondering lees ik dat zelfs de Boerenbond iets krijgt, want de boeren mogen ook aan de kassa passeren. Mijnheer de minister, u bent van de stad, maar weet u dat de boeren met rode mazout rijden en daar al geen accijnzen op betalen?

  Zo is er opnieuw 80 miljoen verdwenen, terwijl dit land - ik gebruik de woorden van de eerste minister - virtueel failliet is. Wij doen dat alleen maar om onze achterban te plezieren, want er bestaat een index, die de koopkracht beschermt. Daar zitten stookolie, gas en elektriciteit in en als de index stijgt, dan wordt de koopkracht gecompenseerd. Ik begrijp het allemaal niet meer.

  Axel Ronse:

  Ik ben blij dat mijn goeie vriend Jean-Marie hier net aan bod kwam, want voor zijn tussenkomst vroeg ik me af wat voor een absurde situatie dit hier is. We worden met rapporten om de oren geslagen dat dit land megafailliet is, dat het leent om leningen af te betalen en dat het interest op interest betalen is. Die interest stijgt steeds meer. Het is totaal hopeloos.

  Veel collega’s stellen hier echter vragen om geld uit te geven. Het is vanzelfsprekend dat mensen in miserie geholpen moeten worden. Wie vindt echter dat we geld moeten uitgeven dat we niet hebben? We moeten vooral kijken naar onze begroting, anders gaan alle belastingen naar interest. De N-VA-fractie heeft een voorstel, un grand accord de dépilarisation , een ontzuilingsakkoord, zoal collega De Wit het heeft genoemd.

  In dit land zitten we terecht in met en zorgen we voor mensen die het moeilijk hebben, die ziek zijn en die hun werk niet meer kunnen doen. Het probleem is echter dat we de poortwachter, degene die de controle moet doen, niet meer kunnen vertrouwen. Daar zijn zware disfuncties en doorlichtingen en rapporten werden verborgen gehouden, onder andere door de ziekenkassen. Als men er ten minste voor zorgt dat de controle correct gebeurt, dan kan men ervoor zorgen dat het geld terechtkomt bij de mensen die het echt nodig hebben. Dan doet men niemand pijn. Ik kan mij niet voorstellen dat er hier iemand tegen ons ontzuilingsvoorstel is.

  Raoul Hedebouw:

  Monsieur le ministre, les prix à la pompe deviennent impayables. Cela fait déjà plusieurs semaines. C'est plus de 2,2 euros le litre. C'est impayable. Le MR nous avait annoncé qu'il allait faire des choses, un cliquet inversé ou une diminution des accises. Et que fait-on? Il n'y a pas de diminution d'accises, rien du tout. On va aller chercher 80 millions d'aide.

  950 miljoen in Nederland, 5 miljard in Spanje.

  Mais que font le MR, le cd&v, la N-VA? Qu'avez-vous raconté pendant toute la campagne, et ces dernières semaines? C'est incroyable.

  Mijnheer de minister, ik begrijp echt niet dat er zo weinig gebeurt. U komt steeds met het argument dat er geen geld is. Wij betalen meer aan de pomp, waar gaat dat geld heen? Dat geld gaat toch ergens heen? Dat geld gaat gewoon naar die grote oliebedrijven. Die hebben sinds het begin van de oorlog en die duurt nog geen maanden, 11,4 miljard overwinst gerealiseerd, 6,9 miljard upstream met ruwe olie en 4,5 miljard downstream in de raffinaderijen, in totaal 11 miljard overwinst in de sector.

  Dan rijst de vraag of we dat geld daar niet moeten halen, in plaats van uit de zakken van de werkende klasse in ons land. Ik hoor dan – een positief puntje - dat men aan Europa zal vragen om een overwinstbelasting in te voeren. De Commissie antwoordde daarop dat dit niet haar bevoegdheid is en dat de lidstaten dat mogen doen. U speelt dus gewoon pingpong. Accijnzen verhogen, is geen probleem. Dat is gewoon voetbal, paf in de goal. Maar met betrekking tot overwinstbelasting wordt pingpong gespeeld.

  Cela ne va pas, monsieur le ministre!

  Zo gaat dat niet, mijnheer de minister. De lidstaten kunnen die overwinstbelastingen zelf organiseren. Italië, Spanje, Griekenland, het Verenigd Koninkrijk, Roemenië, Bulgarije hebben het in de vorige crisis allemaal gedaan. Waarom doet België dat niet autonoom? We kunnen zelf die overwinst belasten. Waarom doen we dat niet, mijnheer de minister?

  Lode Vereeck:

  Mijnheer de minister, overwinst is eigenlijk het gevolg van toeval, niet van verdiensten of ondernemerschap. Overwinst kan in theorie dus volledig weg worden belast, zonder dat het de economie schaadt. Het heeft geen enkele invloed op productie of investeringen, om de eenvoudige reden dat er gewoon niet op werd gerekend.

  In de praktijk is het onderscheid tussen winst en overwinst echter niet zo duidelijk, met uitzondering van de nucleaire rente. Welke bedrijven boeken bijvoorbeeld overwinst in de olie-industrie? Zitten die in de ontginning, in de raffinage, in het transport? De meeste overwinst zit in de beginfase, in de ontginning en dus in het buitenland, bij multinationals en bij staatsbedrijven die niet door de Belgische fiscus worden gevat. Het is dus, om het in het Frans te zeggen, een fausse bonne idée . Vergeet ook niet dat er naast overwinsten ook onderwinsten of verliezen kunnen opduiken, als er te duur is ingekocht.

  Voor ons is het duidelijk, energie is een basisbehoefte, een basisrecht dat voor iedereen betaalbaar moet blijven, niet alleen voor werkenden zonder tankkaart. Om de koopkracht te beschermen, is een verlaging van de accijnzen op brandstof de meest aangewezen oplossing, de simpelste ook. Een verlaging met 9 cent per liter kost de Schatkist niets, want dat wordt volledig door stijgende btw-opbrengsten gecompenseerd. Een verlaging met 17 cent, zoals in Duitsland, kost 85 miljoen euro per maand. Dat is niet onoverkomelijk. Europa laat zelfs toe om accijnzen te verlagen met 27 cent.

  Echter, het geld is op, zingen de N-VA-toppers in koor. Dat is natuurlijk onzin. De overheid heeft bijna 300 miljard euro aan inkomsten. Het geld is helemaal niet op. Het wordt gewoon uitgegeven aan de verkeerde dingen en niet aan onze mensen.

  Mijnheer de minister, zult u echt pleiten voor een overwinstbelasting? Waarom worden de accijnzen aan de pomp niet verlaagd?

  David Clarinval:

  Chers collègues, tout d'abord, avant de répondre sur le fond, je tiens à signaler que le premier ministre et le ministre de l'Énergie sont tous deux absents, l'un à Chypre, l'autre à Madrid, afin de défendre la Belgique sur ces questions importantes en matière d'énergie.

  Chers collègues, ce mardi, le gouvernement a pris ses responsabilités. Nous avons dégagé un accord concret pour protéger le pouvoir d'achat, en particulier celui des personnes qui travaillent et des personnes les plus vulnérables, face à la hausse du prix de l'énergie. Outre les mécanismes existants, spécifiques au système belge, comme l'indexation automatique des salaires, le tarif social et le système de plafonnement des prix, qui constituent déjà des remparts solides pour protéger le pouvoir d'achat des citoyens, nous avons décidé de prendre des mesures additionnelles. Celles-ci sont ciblées, temporaires et responsables, pour un montant de 80 millions d'euros sur trois mois.

  Pourquoi 80 millions? Tout simplement, monsieur Hedebouw, parce que ces montants correspondent aux recettes fiscales supplémentaires engrangées par l'État via la hausse des prix des carburants. Cette enveloppe pourra être augmentée si la crise se prolonge. Nous faisons le choix de l'efficacité et non celui de la démagogie. Concrètement, nous agissons là où la pression est la plus forte. Tout d'abord, en ce qui concerne les déplacements domicile-lieu de travail, avec, d'une part, un incitant totalement déductible fiscalement pour l'employeur afin d'augmenter les indemnités kilométriques des travailleurs et, d'autre part, en renforçant temporairement le forfait kilométrique des déplacements de service. En outre, nous agissons pour les ménages vulnérables qui dépendent des énergies fossiles, et nous octroyons un soutien accru des fonds sociaux, ainsi que le report de certaines hausses d'accises. Par ailleurs, nous n'oublions pas les indépendants et les agriculteurs, qui bénéficieront de facilités de paiement et de mesures fiscales ciblées, comme le carry-back .

  Ces mesures relèvent des compétences ministérielles de mes collègues Jambon et Bihet, qui assureront leur mise en œuvre rapide et efficace.

  Voor de regering is het van essentieel belang dat al die steunmaatregelen zo snel mogelijk terechtkomen bij de begunstigden, die momenteel onder de crisis lijden.

  Naast de urgentie is onze koers duidelijk: we beperken ons niet tot het beheersen van de crisis, we bereiden de toekomst voor. Dat betekent dat we op budgettair vlak geen maatregelen nemen die massale en permanente uitgaven impliceren die de staatsbegroting belasten, zoals in het verleden al te vaak is gebeurd, maar wel gerichte en tijdelijke interventies. Daarnaast versterken we onze energieproductie met offshore windenergie, kernenergie en de veiligstelling van de gasvoorziening vanuit het buitenland. We zullen ook een communicatiecampagne opstarten om een verstandige vermindering van het verbruik te bevorderen.

  Omdat die uitdagingen onze grenzen overstijgen, handelt België volledig binnen het Europese kader. Dat is de reden waarom onze collega Jean-Luc Crucke naar Colombia zal reizen in het kader van het initiatief Transition Away from Fossil Fuels , met het oog op een transitie naar energie die minder afhankelijk is van fossiele brandstoffen.

  Wat de overwinsten betreft, heeft de regering bovendien beslist dat we ons zullen afstemmen op de toolbox van de Europese Commissie, die nog moet worden beslist.

  À l'heure où je vous parle, il n'y a en effet rien de décidé à ce sujet-là.

  Geachte Kamerleden, met dit akkoord maakt de regering een duidelijke keuze, namelijk van bescherming zonder onverantwoordelijkheid, van solidariteit zonder budgettaire blindheid, van een duurzame energiezekerheid voor ons land.

  Steven Coenegrachts:

  Mijnheer de minister, bedankt voor uw antwoord.

  Als bedrijven in een jaar winst maken, onverwacht, per toeval, staat Vooruit klaar om dat weg te belasten. Als bedrijven in een jaar per toeval, per ongeluk, verlies maken, zegt Vooruit: mij niet bellen.

  Die logica om ondernemers als boeman te zien in onze samenleving, zit als een sluipend gif in deze coalitie, mijnheer de minister. Uw akkoord houdt 10 cent extra per kilometer voor de werknemers in, maar wel op kosten van de werkgever. Dat is een extra belasting. Telewerk wordt verplicht, maar dat is een betutteling voor onze ondernemingen. Waarom doet u zoiets?

  Ik wil u dus het volgende vragen.

  Au nom de ma formation politique, monsieur le ministre, pas de nouvelles taxes!

  Oskar Seuntjens:

  Mijnheer Coenegrachts, ik weet niet of u geheugenverlies hebt, maar uw partij heeft exact hetzelfde gedaan tijdens de coronacrisis. Nu doen we opnieuw hetzelfde.

  U zegt dat we niet voor de bedrijven zijn, maar deze regering beslist voor bijna 1 miljard euro een energiekorting te geven aan energie-intensieve bedrijven. Welnu, ik ben heel blij dat u het verschil toont tussen Vld en Vooruit. Jullie zijn voor een volledige indexsprong. Jullie willen de mensen vandaag niet helpen.

  Mijnheer de minister, wij staan nog voor een fundamenteel probleem. Dit is op vier jaar tijd de tweede keer dat we een majeure energiecrisis meemaken in dit land. Als we een fundamentele oplossing willen, moeten we in dit land zelf meer energie bouwen. Ik ben blij dat u dat ook aanhaalt, want elke windmolen die we bouwen, elk zonnepaneel dat we leggen, elke kabel die we trekken, zal ons sterker, onafhankelijker en weerbaarder maken. Daar moet deze regering absoluut een prioriteit van maken.

  Jeroen Van Lysebettens:

  Mijnheer Ronse, de Trump-taks betreft inkomsten. Dat levert op voor de begroting, dat is geen uitgave.

  Mijnheer de minister, uw antwoord zegt eigenlijk veel en ik hoop dat de collega’s van Vooruit geluisterd hebben. Er is nog niets beslist over de Trump-taks. De premier neemt het mee naar Europa. Ik geef het u op een briefje, dat is gewoon een vertragingsmanoeuvre om niets te beslissen, om opnieuw het geld in de verkeerde zakken te gaan zoeken, de zakken van de burgers.

  Dat is het bilan van deze Vooruitregering. Dat is de kant die men stelselmatig kiest, de kant van de vervuiler, van de oliesector, van Trump.

  Mijnheer de minister, ik kan u alleen maar oproepen om met de regering zelf wel iets te doen. Bereid uw wetsontwerp voor de Trump-taks voor. Dien het in, ga aan de slag en zoek het geld in de juiste zakken.

  Éric Thiébaut:

  Monsieur le ministre, il faut arrêter de dire qu'il n'y a pas d'argent. Il faut oser aller chercher l'argent dans la poche de ceux qui font des surprofits indécents sur le dos de cette crise énergétique. Chaque jour, rien que sur les carburants, les sociétés pétrolières font 2,3 millions d'euros de bénéfices. C'est indécent! Et vous parlez de 80 millions. Sous la précédente législature, le gouvernement avait quand même été chercher 600 millions sur les surprofits rien qu'en deux ans. Donc, ne me dites pas que ce n'est pas possible!

  Comme pour la TVA, on avait besoin d'un cheval de course, et vous avez de nouveau donné naissance à un chameau qui pue. Bravo!

  François De Smet:

  Monsieur le ministre, je vous remercie pour vos réponses.

  Il y a les mesures prises et il y a l'anticipation des prochaines crises. Il y a un point commun entre la Vivaldi et l'Arizona, c'est que ces deux gouvernements se sont fait surprendre par une crise énergétique engendrée par un conflit à l'étranger. C'est assez remarquable de voir que dans vos mesures, vous en profitez pour dire que vous allez accélérer sur le redéploiement nucléaire, sur les appels d'offres pour le renouvelable et l'île Princesse Élisabeth. N'est-ce pas un peu curieux d'attendre une telle crise pour enfin passer la seconde sur les dossiers du nucléaire et du renouvelable?

  Vous vous êtes laissé surprendre par cette crise, c'est aussi votre devoir pour l'avenir de faire en sorte que notre pays et l'Europe de manière générale soient moins impactés par les énergies fossiles et d'avancer de manière beaucoup plus volontariste sur ces deux chantiers-là.

  Jean-Marie Dedecker:

  Collega’s, ik hoor hier een heel hoge graad van hypocrisie. Mijn hele leven al heb ik de benzineprijs zien stijgen, met als doel dat we minder zouden verbruiken. Vandaag móeten we minder verbruiken, maar nu vraagt men subsidies om opnieuw met de benzinewagen te kunnen rijden.

  Ik hoor de groene collega hier sterk pleiten voor duurzame energie. Als we vandaag het gas moeten subsidiëren, komt dat echter doordat u vijf van de zeven kernreactoren hebt gesloten. In plaats daarvan zijn er windmolens op zee gekomen, beste vriend, maar daar moet ook iets tegenover staan, namelijk gascentrales. Vandaag moeten we dus gas invoeren en opnieuw subsidiëren. Dat is de realiteit.

  Mijnheer de minister, als we een oplossing willen, moeten we snijden in de uitgaven en niet kijken naar de inkomsten.

  Axel Ronse:

  Een modaal West-Vlaams gezin – ik ben West-Vlaming – dat aan de keukentafel zit en ons debat volgt, zal zeggen: "Ze zijn weer allemaal aan het klappen geld uitgeven dat ze niet hebben en dan zitten er ook nog van die slimmeriken tussen die zeggen dat er geen geld meer is en dat ze het dan maar uit andere zakken moeten halen. Stop daarmee!" (uitgesproken met West-Vlaamse tongval)

  Het is eigenlijk zeer simpel: ons ontzuilingsakkoord. Daarover heb ik hier geen woord kritiek gehoord. Dat is misschien het allereerste consensusvoorstel. Niemand in het Parlement kan het daarmee oneens zijn. Iedereen is het toch eens met mij?

  Mijnheer Hedebouw, het eerste principe is dat we geen geld afnemen van kwetsbare mensen. Het tweede principe is dat de controle over het geld dat we geven aan kwetsbare mensen, correct verloopt. Ik garandeer u dat dat miljarden euro’s zal opleveren, in de pocket. Daarom wijs ik op ons ontzuilingsakkoord. Het is vijf na twaalf. Mijnheer de minister, let’s go.

  Voorzitter:

  Over het eerste deel van uw repliek, collega Ronse, hebben de tolken toch enige bezwaren geuit.

  Raoul Hedebouw:

  Mijnheer de minister, beste collega’s, hier wordt voortdurend gesproken over de uitgaven van de staat, uitgaven, uitgaven, uitgaven, maar spreekt iemand hier ook over de uitgaven van de gezinnen? Wie spreekt over de uitgaven van de werkende klasse die elke dag naar het werk moet rijden en steeds meer moet betalen? Dat is blijkbaar geen probleem, daar kan iedereen blijkbaar mee slapen.

  Daar ga ik niet mee akkoord. Die uitgaven worden onbetaalbaar voor die mensen. Wie naar de mensen luistert, weet dat het onbetaalbaar wordt, maar dat is hier taboe.

  Le deuxième tabou, ce sont évidemment les rentrées. Le tabou! Trente-deux secondes de réponse sur la question des rentrées, bravo! Sur cinq minutes, cela a pris trente-deux secondes pour nous dire que vous allez attendre la Commission européenne. Mais en fait, vous savez que vous n'allez rien faire. Vous le savez.

  David Clarinval:

  (…)

  Raoul Hedebouw:

  Il vient de dire: "Exact." Le gouvernement est clair. Je vous remercie de votre honnêteté, monsieur le ministre.

  Geen overwinstbelasting. Dat is het feit van deze namiddag. Collega’s van Vooruit, laat u niet doen. Ga ervoor (…)

  Lode Vereeck:

  Collega’s, de regering-De Wever is echt een historische regering. Ze zal de geschiedenis ingaan als de grootste oplichterij van de bevolking. Er wordt 1.000 euro extra nettoloon voor tweeverdieners beloofd in 2030, dus na de volgende verkiezingen. Gepensioneerde eenverdieners, gescheiden ouders en uitkeringstrekkers gaan er netto echter op achteruit en zelfs van die 1.000 euro extra netto voor tweeverdieners schiet er op het einde niets over, integendeel. Dat komt door de hogere energieprijzen, de hogere energietaksen, de hogere belastingen op van alles en nog wat en door de centenindex. Dan nog kan die regering het rotten niet stoppen. Er werd beloofd dat het land op orde zou worden gezet, maar de schuld explodeert, terwijl u niet eens uw eigen mensen kunt helpen. Mijnheer de minister, trek uw conclusies. Bespaar zelf energie en trek de stekker eruit.

• Vraag: De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen

  Vraag: De impact van de pensioenhervorming op vrouwen, die zich wel zullen aanpassen en meer werken

  Vraag: De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen

  Vraag: De pensioenhervorming en de uitspraken over vrouwen

  Vraag: De pensioenhervorming

  Vraag: Het akkoord over de pensioenhervorming

  Vraag: De pensioenhervorming

  Vraag: De pensioenhervorming

  economie en werk

  De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen
  De impact van de pensioenhervorming op vrouwen, die zich wel zullen aanpassen en meer werken
  De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen
  De pensioenhervorming en de uitspraken over vrouwen
  De pensioenhervorming
  Het akkoord over de pensioenhervorming
  De pensioenhervorming
  De pensioenhervorming
  Pensioenhervorming, uitspraken minister en impact op vrouwen summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De pensioenhervorming van minister Jan Jambon wordt massaal bekritiseerd als antivrouwelijk, omdat ze vooral vrouwen raakt die vaker deeltijds werken of onbetaalde zorgtaken opnemen, terwijl Jambon ontkent dat de hervorming vrouwen doelbewust benadeelt. Critici – waaronder Vanbesien, Dedonder, Pas en De Witte – benadrukken dat de hervorming retroactief is, verworven rechten schendt en vrouwen straft voor structurele maatschappelijke ongelijkheden (loonkloof, gebrek aan kinderopvang), terwijl Jambon stelt dat zorgperiodes wel degelijk meetellen en slechts 23% van de vervroegde pensioengangers een malus krijgt, waarvan vrouwen door ziekte-gelijkstelling zelfs minder hard getroffen zouden worden. Voorstanders zoals Ronse (N-VA) verdedigen de hervorming als noodzakelijk voor betaalbaarheid en wijzen op de unieke mogelijkheid om met deeltijds werk toch vervroegd pensioen te nemen, maar oppositiepartijen eisen concrete maatregelen (pensioensplitsing, familiekrediet, betere kinderopvang) om de kloof te dichten. De discussie escaleert in beschuldigingen van desinformatie (Jambon wijt "fake news" aan de VRT, oppositie eist transparantie via mypension.be) en polarisatie over wie verantwoordelijk is voor de pensioenkloof: individuele aanpassing (regering) of systeemhervorming (oppositie).

  Dieter Vanbesien:

  Vrouwen zullen zich moeten aanpassen aan de nieuwe pensioenregels. Mijnheer de minister, in dat ene zinnetje zitten zo veel foute dingen dat ik niet weet waar ik moet beginnen. Daarom begin ik met een uitspraak van uw premier, Bart De Wever: ʺ Mijn vrouw is 15 jaar thuisgebleven om mijn vier kinderen een warme thuisomgeving te bieden, iets wat ik niet kon. Ik zal dus nooit aanvaarden dat politici op haar werk spuwen en beweren dat ze zou hebben geprofiteerd. ʺ Dat is exact wat u nu doet, mijnheer de minister. U spuwt op het werk van de vrouw van de eerste minister. U en uw fractieleider hechten geen enkele waarde aan niet-betaalde arbeid. U ziet niet in dat niet-betaalde arbeid integraal deel uitmaakt van de reële economie.

  Eigenlijk zouden alle mannen en vrouwen die niet-betaalde taken op zich nemen, eens een week moeten staken en die taken laten liggen. Ja, dat gaat voornamelijk over vrouwen. Wat zou er gebeuren? De economie ligt op haar gat. Mijnheer de minister, uw kleinkinderen geraken niet op school. Uw onderbroeken worden niet gewassen. Als u ’s avonds thuiskomt, zult u zich moeten wenden tot de meeneemchinees. Een oma die soep maakt voor haar kleinkinderen, een vrijwilliger die soep maakt voor een vereniging van daklozen en een kok die soep maakt in een restaurant, die drie mensen doen exact hetzelfde, maar voor u is er maar een, welke arbeid levert. Voor u is alleen de kok productief en de enige welke een bijdrage levert. Dat is een totaal verkeerd wereldbeeld, want zonder die twee anderen stort onze maatschappij in elkaar. Ook zij moeten dus gewaardeerd worden voor de taken die ze opnemen. Het gaat er niet over dat zij daarvoor betaald moeten worden. Het gaat erover dat zij niet mogen worden gestraft. Dat is de essentie van uw uitspraak.

  Mijnheer de minister, bent u het met mij eens dat al die niet-betaalde taken moeten worden gewaardeerd in plaats van afgestraft?

  Ludivine Dedonder:

  "Tirez votre plan, débrouillez-vous!" C'est ce que vous dites à celles et ceux à qui vous voulez imposer votre malus pension. À toutes celles et ceux – une femme sur deux et un homme sur quatre – qui vont perdre de 200 à 300 euros par mois. Comment s'adapte-t-on, lorsqu'on est en milieu ou en fin de carrière? Pouvez-vous m'expliquer comment on fait marche arrière?

  Vous dites aux femmes de changer de mentalité, de s'adapter pour ne pas avoir une pension minable. Vous nous prenez pour qui, nous les femmes? Pour des fainéantes, c'est ça? Vous êtes méprisant et hors sol. Vous inversez les rôles en termes de responsabilités.

  Pour celles qui doivent prendre un temps partiel pour élever leur enfant, c'est à vous de créer assez de places en crèche et en milieu extra-scolaire accessibles financièrement. Sinon, en attendant, où déposent-elles leur enfant? À votre cabinet, peut-être? Celles qui ne se voient pas offrir de temps plein, que doivent-elles faire? Braquer leur patron? Non! C'est à vous de responsabiliser et d'inciter les employeurs! C'est à vous d'arrêter avec les alternatives de type "flexi" qui vont à l'encontre de contrats stables et pleins. Celles qui gagnent en moyenne 20 % de moins que les hommes – moins de salaire, moins de pension – doivent-elles prendre leur manager en otage pour modifier leur fiche de paye? Non, c'est à vous de lutter efficacement contre l'écart salarial. J'imagine que les femmes doivent aussi arrêter de tomber malade, parce que dans ce cas aussi, c'est certainement leur choix.

  Je vais vous apprendre quelque chose, monsieur le ministre, à savoir qu'une femme s'adapte chaque jour de sa vie. Et ce n'est pas aux femmes de s'adapter à votre réforme injuste et inhumaine. C'est votre réforme qui doit s'adapter aux réalités quotidiennes des femmes.

  Barbara Pas:

  Mijnheer de minister, of misschien moet ik zeggen mijnheer de kamelendrijver, met uw btw-gebroddel, met uw meerwaardebelastinggeknoei en nu met uw pensioengepruts zorgt u immers in uw eentje voor een hele karavaan aan stinkende kamelen.

  Met enige vertraging – dat zijn we ondertussen al gewoon – mochten we vanochtend dan toch uw wetteksten met betrekking tot uw pensioenhervorming ontvangen. Die zijn asociaal en treffen vrouwen disproportioneel. Vrouwen zijn de grootste dupe van uw veelbesproken pensioenmalus, omdat ze vaker onbetaalde zorgtaken op zich nemen. Kamelen spuwen, maar u spuwt op de vrouwen. Daags na Internationale Vrouwendag deed u er nog een lompe uitspraak bovenop: vrouwen zullen zich moeten aanpassen aan de nieuwe pensioenregels. De regering-De Wever wil dus dat men gedrag wijzigt, alsof er altijd uit luxe deeltijds gewerkt wordt.

  Mijnheer de kamelendrijver, u voert de maatregel retroactief in. Kunt u mij eens uitleggen hoe zij die zorg hebben gedragen voor een gezin, op het einde van de rit hun gedrag nog kunnen wijzigen? Hoe kan een vrouw die nu aan de vooravond van haar pensioen staat, haar loopbaan nog terugspoelen? Hoe kan iemand van eind 40, begin 50 die loopbaankeuzes heeft gemaakt op basis van oude spelregels, nu nog bijsturen? Velen staan al te ver in hun loopbaan om dat nog aan te passen.

  U straft achteraf. Verworven rechten tellen niet voor de regering-De Wever. Dat is contractbreuk en dat is onaanvaardbaar.

  Mijnheer de minister, ik heb dus een heel eenvoudige vraag voor u, omdat er geen parfum bestaat dat de geur van zulke stinkende kamelen kan maskeren. Zult u uw huiswerk opnieuw doen? Zult u die stinkende kameel terug de woestijn in sturen?

  Alexia Bertrand:

  Mijnheer de minister, we hebben altijd gezegd dat we uw pensioenhervorming wilden steunen, omdat het een stap in de juiste richting is om ervoor te zorgen dat de volgende generatie ook een pensioen van de overheid krijgt, maar u maakt het ons wel heel moeilijk. Wat bent u maandag immers komen vertellen over de vrouwen? Dat ze zich moeten aanpassen, alsof alle vrouwen gewoon meer moeten werken.

  Geef toe dat het weinig respectvol is en een lompe uitspraak. Ik weet niet of u het beseft, maar op die manier treft u alle vrouwen in hun zijn, mijnheer de minister. Het is een emotioneel debat. Dat weet u toch. Het is gevoelig, en terecht, want het gaat over de toekomst van de mensen. Het gaat over hun oude dag.

  De voorbije dagen heb ik heel veel telefoontjes gekregen van vrouwen die werk en gezin combineren. Zij zijn ongerust, maar vooral boos. Ze snappen niet wat u hebt beslist en dat begrijp ik. Zelfs mypension ligt tot eind 2027 plat en kan geen ramingen produceren. Dat is uw verantwoordelijkheid.

  Neen, het is niet de fout van de journalisten die het slecht uitleggen. Het is altijd hetzelfde met de meerderheid. Kijk naar de btw-brol. Kijk naar het meerwaardemonster. Kijk naar de centenindex. Ofwel is het taks, taks, taks, ofwel is het complex, complex, complex.

  Mijnheer de minister, u kent mij ondertussen. Ik ben constructief. Ik heb de vrouwen die mij hebben gebeld, proberen uit te leggen wat uw plannen waren. Ik wil het echter van u horen. Dat is uw taak. Leg het dus uit in mensentaal, kort en duidelijk. Is uw hervorming fair en juist voor vrouwen?

  Nahima Lanjri:

  Mijnheer de minister, 'aanpassen' is wel het woordje van de week. U kreeg een storm van kritiek over u heen toen u begin deze week zei dat u erop rekent dat vrouwen zich wel zullen aanpassen en langer zullen werken. Ik begrijp de verontwaardiging. Het komt weinig respectvol over naar vrouwen die vandaag al meer zorgtaken op zich nemen dan mannen en daardoor ook vaker deeltijds werken.

  We hebben u al geholpen om de pensioenhervorming rechtvaardiger te maken. Alle zorgverloven tellen nu mee voor het pensioen. Tijdelijke werkloosheid en ziekte ook. Er is een korfje met pechdagen dat men kan inzetten als men een jaar dagen tekortkomt. Er wordt ook gewerkt aan een oplossing voor mensen die halftijds werken, maar door atypische shiften toch net uit de boot vallen.

  Mijnheer de minister, er is nog meer goed nieuws. U kunt die pensioenkloof wel degelijk verder dichten en cd&v wil u daarbij opnieuw helpen. Er zijn drie concrete christendemocratische voorstellen die u kunt uitvoeren om vrouwen een beter pensioen te geven. Ten eerste, voer de pensioensplit in. Tel de pensioenen van beide partners op en deel die door twee. Zo heeft iedereen elk de helft.

  Ten tweede, zorg ervoor dat het aanvullend pensioen een pensioen wordt voor iedereen. Vandaag zijn vrouwen oververtegenwoordigd in sectoren zoals het onderwijs en de zorg, waar dat vaak niet het geval is.

  Ten derde, voer ons familiekrediet in. Als u zegt dat vrouwen zich moeten aanpassen, zal vooral de samenleving zich moeten aanpassen. We zullen ervoor moeten zorgen dat zorgtaken beter verdeeld worden tussen mannen en vrouwen. Dat kunnen we faciliteren met het familiekrediet, zodat de combinatie van werk en gezin beter mogelijk wordt.

  Mijnheer de minister, ik heb dus maar één vraag. Bent u bereid om vrouwen tegemoet te komen en onze voorstellen uit te werken?

  Kim De Witte:

  Mijnheer de minister, het feit dat uw hervorming vrouwen keihard raakt, is geen toeval. Dat is geen ongewenst neveneffect. Dat is een essentieel onderdeel van die hervorming. Uw eigen kabinet zegt dat zelf. Eén vrouw op drie wordt geraakt door de inperking van de gelijkgestelde periodes. Bijna vier vrouwen op tien worden geraakt door de verstrenging van het vervroegd pensioen en de malus. Verder zijn zes van de tien slachtoffers van de afschaffing van de welvaartsvastheid van het minimumpensioen vrouwen. Ook zevenenhalf op tien slachtoffers van de afschaffing van het echtscheidingspensioen zijn vrouwen. Negen op tien slachtoffers van de inperking van het overlevingspensioen zijn vrouwen.

  Mijnheer Jambon, uw hervorming hakt er keihard in bij vrouwen. Dat is geen mening of interpretatie, maar een feit, collega’s. U zegt dat vrouwen zich wel zullen aanpassen. Als ze in het verleden hebben gekozen om minder te werken, zullen ze nu wat meer moeten werken. Mijnheer Jambon, deeltijds werken was en is voor heel veel vrouwen geen keuze. Vrouwen kiezen er niet voor dat er een gebrek is aan kinderopvang. Ze kiezen er niet voor dat de ouderenzorg in ons land onbetaalbaar is. Vrouwen kiezen er niet voor dat ze minder loon krijgen voor hetzelfde werk. Dat is geen keuze.

  Op de grote betoging daarstraks kwam ik Beate tegen, een huishoudhulp van 55 jaar. U lacht daarmee, maar de huishoudhulpen in ons land zijn noodzakelijk. Ze is 55 jaar en heeft 36 jaar gewerkt. Ze was daar met een rollator, kapotgewerkt. Er zijn veel vrouwen kapotgewerkt, net zoals industriearbeiders, bouwvakkers en zorgkundigen. Mijnheer Jambon, ook voor hen is langer werken geen keuze. Zij moeten zich dus niet aanpassen, u moet uw hervorming aanpassen aan de realiteit van de werkende klasse in ons land.

  Axel Ronse:

  Minister, afgelopen week hebben heel veel vrouwen, mama's en oma's, mij gevraagd of ik minister Jambon kon bedanken, omdat hij ervoor zorgt dat hun kinderen en kleinkinderen nog een pensioen zullen hebben. ( Rumoer op de banken )

  Kunt u stil zijn? Ik ben de afgelopen week immers al genoeg onderbroken.

  Zij loven dat er eindelijk een minister is opgestaan die de ballen heeft om te zeggen dat de pensioenen onbetaalbaar zullen zijn en ze durft te hervormen, zodat hun kinderen ook een pensioen zullen hebben. Voltijds werkende mama's hebben mij gevraagd of ik aan de communisten, de groenen en de extreem-linksen wil zeggen dat een voltijds werkende mama een even goede mama is als een mama die deeltijds werkt. Ook deeltijds werkende mama's hebben mij gevraagd of ik de ministers Jambon, Vandenbroucke, Clarinval, Van Peteghem en Prévot en de arizonacoalitie kon bedanken, omdat ze ervoor zorgen dat we nog altijd een van de meest lieve pensioensystemen voor vrouwen hebben. Er is geen enkel land in de wereld waar men zelfs bij deeltijds werk nog altijd met vervroegd pensioen kan gaan. Men moet maar halftijds gewerkt hebben.

  U, mijnheer de minister, hebt ervoor gezorgd dat vrouwen nog altijd het perspectief hebben om, als ze dat wensen, goed voor de kinderen te zorgen en deeltijds te werken en vervroegd op pensioen te gaan. Ik heb ook mijn eigen mama aan de lijn gehad, die op haar 51 ste gescheiden is, die ervoor gekozen had om deeltijds te werken, die heeft gestudeerd voor makelaar en die tot haar 68 ste heeft gewerkt. Er is niemand in de wereld waarvoor ik meer respect heb. Zij heeft mij gezegd dat ze voor geen geld in de wereld de keren zou willen factureren dat ze mijn pampers heeft ververst en mij naar school heeft gestuurd, want dat ze dat met liefde heeft gedaan.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik heb gisteren de aftrap gegeven van mijn pensioentour in Aalst. Wat ik daar hoorde, was echt hallucinant. Sabine, die zorgverlof opnam voor haar kinderen, meende dat dit niet meetelde. Natalie, de cafébazin van Het Volkshuis, die ergens had horen waaien dat ze 700 euro pensioen minder zou krijgen, werkte gewoon. En Christel, die heel haar carrière kleuterjuf was en die bang is dat ze minder pensioen zal krijgen omdat ze nu zorgjuf is. Allemaal vrouwen, allemaal bang voor niets.

  Wat niet helpt, mijnheer de minister, zijn uw uitspraken maandag over vrouwen. Alsof deeltijds werk totaal niet zou meetellen voor de pensioenberekening. Wij van Vooruit hebben er mee voor gezorgd dat er meer deeltijds werk zal meetellen. Ik denk maar aan moederschapsverlof, ouderschapsverlof, geboorteverlof, mantelzorgverlof. Dat telt allemaal mee voor de pensioenberekening.

  Het minimumpensioen is door ons op 1.700 euro netto gebracht. We hebben het beschermd en versterkt. En ja, ook deeltijds werkende vrouwen met een uitkering kunnen dankzij ons rekenen op een fatsoenlijk pensioen. Laat het voor eens en altijd duidelijk zijn, die vrouwen moeten zich niet aanpassen. Die vrouwen doen hier de boel draaien, voor hun kinderen, voor hun ouders, voor mensen met een handicap.

  Mijnheer de minister, de beste remedie tegen fakenieuws, de beste remedie tegen onzekerheid, is duidelijke informatie. Ik begrijp dan ook niet dat precies nu mypension.be twee jaar zal worden platgelegd. Zeker voor mensen die vlak voor hun pensioen staan, is dat onbegrijpelijk. Mijn vraag is dan ook hoe u ervoor zult zorgen dat mensen die vlak voor hun pensioen staan voor deze belangrijke hervorming kunnen rekenen op duidelijke informatie.

  Voorzitter:

  Bij zoveel vragen krijgt de minister vijf minuten om te reageren.

  Jan Jambon:

  Collega’s, dank u wel voor jullie vragen. Ik ben echt blij – bijna iedere week, maar ik ben nu echt blij – dat die vragen aan mij er gekomen zijn. Ik wil vanop dit spreekgestoelte iets heel duidelijk rechtzetten.

  In de voorbije dagen kreeg ik veel kritiek voor een uitspraak over vrouwen, een uitspraak die ik niet heb gedaan. Ik heb nooit gezegd dat vrouwen meer moeten gaan werken. Ik heb nooit gezegd dat vrouwen hun gedrag moeten aanpassen. Nooit. Dat is wat de Vlaamse openbare omroep er ’s avonds van heeft gemaakt, waarna die karikatuur…

  (Rumoer)

  (Brouhaha)

  Waarna die karikatuur gretig werd overgenomen en verdraaid door de linkse oppositie.

  Collega’s, ik heb zeer veel begrip voor de zeer specifieke situatie waarin veel vrouwen zich bevinden. Zowel mijn moeder als mijn ex-vrouw als mijn vrouw zijn deeltijds of voltijds thuisgebleven om voor de kinderen te zorgen. Dat zijn vrouwen voor wie ik immense waardering en respect heb.

  Tout comme elles, de nombreuses femmes assument encore aujourd'hui une grande part des tâches de soins. Elles combinent leur emploi avec la prise en charge des enfants, des parents ou d'autres membres de la famille. Pour cela, je leur exprime mon profond respect.

  Ce qui me dérange tout autant, c'est l'affirmation erronée selon laquelle notre réforme toucherait massivement et intentionnellement les femmes. Or, si vous prenez la peine d'examiner les faits, vous constaterez que ce n'est pas le cas. Il est vraiment regrettable d'effrayer les citoyens sur la base de semi-vérités et de citations sorties de leur contexte.

  Mij wegzetten als een vrouwenhater als gevolg van ongehoord foute framing overschrijdt voor mij de grens van het aanvaardbare.

  (Applaus)

  Met de hand op het hart stel ik dat deze pensioenhervorming vrouwen absoluut niet viseert. Integendeel, net omdat we de realiteit kennen, houden we maximaal rekening met halftijdse loopbanen, de volledige gelijkstelling van zorgperiodes en loopbaanonderbrekingen uit het verleden. Pas wanneer iemand structureel nog minder dan halftijds werkt, nadat alle zorgverloven zijn benut, kan dat mogelijk gevolgen hebben. Dan geldt het algemene principe: wie meer bijdraagt, bouwt meer pensioen op.

  De persoon die mij de magische oplossing kan geven om de pensioenen betaalbaar te houden door mensen meer te geven en minder te laten werken, mag nu rechtstaan.

  Het debat focust vaak op de malus. Ook daar wil ik graag even de cijfers erbij nemen. De helft van de mensen werkt tot aan de wettelijke pensioenleeftijd. Voor hen speelt de malus helemaal niet. Laten we vervolgens kijken naar de andere helft, die ervoor kiest vervroegd met pensioen te gaan. We hebben een steekproef genomen van 50.000 mensen uit 2023. Van die groep wordt 77 % niet getroffen door de malus. De overige 23 % kan door een beetje langer te werken eveneens een malus vermijden. Dat is het eventuele gedragseffect.

  Ik wil nog iets rechtzetten: we gaan ervan uit dat mensen, zowel vrouwen als mannen, hun gedrag zullen aanpassen wanneer ze merken dat ze door enkele maanden langer te werken een hoger pensioenbedrag kunnen krijgen. Nog iets belangrijks: door de gelijkstelling van de ziekteperiodes worden 11 % extra vrouwen gevrijwaard van de malus. Dat is dubbel zoveel als bij de mannen.

  Laat me tot slot nog dit zeggen: in veel landen wordt het pensioen automatisch verminderd wanneer iemand vóór de wettelijke pensioenleeftijd stopt. Wij kiezen voor een milder systeem. Door de werkvoorwaarden kan men nog altijd met vervroegd pensioen gaan zonder malus. Dat is geen strafmechanisme. Het is een noodzakelijk evenwicht tussen solidariteit en verantwoordelijkheid. Willen we een pensioensysteem dat ook voor de volgende generatie nog betaalbaar is of blijven we de mensen wijsmaken dat ze meer pensioen kunnen krijgen terwijl ze minder werken? Ik kies voor eerlijkheid. De mensen hebben daar recht op.

  Dieter Vanbesien:

  Mijnheer Ronse, u zegt dat een voltijds werkende vrouw evenveel waard is als een halftijds werkende vrouw. Wel, mijnheer Ronse, het omgekeerde is ook waar. Volgens u is dat echter niet zo, want het zit in het DNA van uw partij en ondertussen in het DNA van de hele meerderheid. U kijkt neer op niet-betaalde taken. U zult die met terugwerkende kracht afstraffen en raakt dus aan verworven rechten.

  Daarbovenop vindt u dat iedereen die niet-betaalde taken uitvoert – en dat zijn vooral veel vrouwen –, zich moet aanpassen. Zij moeten zich plooien naar uw wereldbeeld. Mijnheer de minister, u hebt dat niet gezegd; het is waarschijnlijk dus een door artificiële intelligentie geconstrueerde deepfake van de openbare omroep, die we dan gezien en gehoord hebben.

  Mijnheer de minister, ik zal uw koude wereldbeeld, dat puur gericht is op cash en betaalde arbeid, nooit delen. Ik zal het blijven bestrijden. Die belofte maak ik u alvast.

  Ludivine Dedonder:

  Ce gouvernement n’aime pas les femmes. Nous le savions déjà. J’ai d’ailleurs eu l’occasion de le dire. Toutes vos mesures le démontrent. Ce malus pension touchera une femme sur deux. Ce n’est pas moi qui le dis, mais le Comité d' é tude sur le Vieillissement (CEV) ainsi que de nombreuses autres instances.

  Aujourd’hui, vous nous demandez de nous adapter face au travail, à la maladie, ou à la pension. Et demain, qu'allez-vous nous demander? D’adapter la longueur de nos jupes? D’adapter nos comportements en public? D’adapter nos revendications pour disposer de notre corps? Est-ce cela?

  Monsieur le ministre, vous ne connaissez pas bien la détermination des femmes. Je vais vous dire comment nous allons nous adapter: nous allons nous mettre en travers de votre route, comme aujourd’hui dans les rues de Bruxelles. Et demain, avec le Parti Socialiste, en déposant des contre-propositions, nous vous ferons reculer. Et si vous respectez réellement les femmes, modifiez vous-même votre réforme des pensions au Parlement!

  Barbara Pas:

  Iedere expert zegt dat met een werkzaamheidsgraad van 80 % de pensioenen perfect betaalbaar zijn. Vlaanderen haalt dat percentage nagenoeg. U vraagt die Vlamingen, niet de gelukszoekers die van over de hele wereld naar hier komen – daarvoor heeft de regering-De Wever belastinggeld genoeg –, om nog maar eens een extra inspanning te leveren om andermans putten te vullen. Uw plannen zijn anti-Vlaams en antivrouw.

  Hervormen, ja, maar niet met terugwerkende kracht. Afspraken die aan het begin van de rit met de burgers worden gemaakt, moeten worden gerespecteerd. Ze mogen niet retroactief worden bestraft, mijnheer de minister. De vrouwen zijn daar de grootste dupe van.

  U levert nog maar eens knoeiwerk af. Zelfs tien personal brand managers zullen dat niet meer kunnen rechttrekken. Mijnheer de minister, maak uw huiswerk opnieuw, zonder op de kap te zitten van de hardwerkende Vlaming en van de vrouwen in het bijzonder.

  Alexia Bertrand:

  Mijnheer de minister, ik had de collega’s verwittigd voor het antwoord dat het de fout is van de pers. Ik had graag gehad dat die een persoonlijk feit mocht inroepen. U hebt letterlijk gezegd: vrouwen zullen een aanpassing doen.

  Mag ik u een aantal goedbedoelde tips geven? Misschien moet u, ten eerste, meer KISS-en. U kent de KISS-methode: keep it short and simple . Uw hervorming is veel te complex.

  Ten tweede, zorg ervoor dat mypension snel weer ramingen geeft. Mensen willen weten wat de hervorming voor hen betekent. Ze willen geen theoretische uitleg.

  Ten derde, maak in de tussentijd een aantal simulaties. Wat betekent uw hervorming concreet voor vrouwen in verschillende situaties op het terrein?

  Tot slot, misschien moet u een personal brand manager aannemen, maar dan niet op kosten van het Parlement.

  Nahima Lanjri:

  Collega’s, met welles-nietesspelletjes en met heen-en-weerverwijten wordt geen enkele vrouw geholpen, niet zij die vandaag mee heeft betoogd en ook niet zij die thuis zit om voor de kinderen te zorgen.

  Waar het wel om draait, is zorgen voor concrete maatregelen om de pensioenen van vrouwen te verbeteren.

  Onze voorstellen zijn duidelijk, namelijk een aanvullend pensioen voor iedereen, ook voor die vrouwen, een familiekrediet zodat werk en gezin beter combineerbaar zijn en ten derde de pensioensplit.

  Wij willen zelfs verder gaan dan wat in het regeerakkoord is afgesproken. De pensioensplit moet er komen voor iedereen en moet automatisch zijn zodat het pensioen eerlijk wordt verdeeld tussen beide partners. Als partners immers samen de keuze hebben gemaakt dat de ene wat minder werkt om voor de kinderen te zorgen, moeten zij ook samen de gevolgen dragen.

  Daarom vragen wij u om die drie maatregelen uit te voeren. Onze concrete voorstellen liggen op tafel. Wij hebben ze ingediend als concrete wetsvoorstellen.

  Kim De Witte:

  Mijnheer de minister, een vrouw op drie die vandaag met pensioen gaan, heeft een pensioen onder de armoedegrens. Hoe komt dat? Dat komt omdat meer vrouwen deeltijds werken. Deeltijds werk wordt al afgestraft.

  Mijnheer Ronse, deeltijds werk is gelijk aan een deeltijds loon en dus aan een lager pensioen. Het klopt helemaal niet dat al die mensen evenveel pensioen krijgen. Daarom heeft een vrouw op drie die vandaag met pensioen gaan, al een pensioen onder de armoedegrens.

  Mijnheer de minister, de cijfers van uw eigen kabinet geven aan dat dat aantal nog zal toenemen. U stelt dat 23 % de malus krijgt. Hoeveel mensen binnen die groep zijn vrouwen? Dat zijn er vier keer zoveel.

  Collega’s, er zijn tal van vrouwen die de malus zullen krijgen en die nog minder pensioen zullen krijgen. Niet al die vrouwen kunnen langer werken. Zij hebben niet allemaal 30 jaar in het Parlement gezeten. (…)

  Axel Ronse:

  Het is een boeiend debat. Ik had het nooit gedacht, maar Groen en het Vlaams Belang zijn vandaag exact dezelfde partijen. Zij vinden dat een deeltijds werkende mama beter is dan een voltijds werkende mama. Dat vind ik schandalig, collega’s. Schandalig! U toont allebei even weinig...

  (Protest op de Vlaams Belangbanken.)

  Mijnheer de voorzitter, zet u de tijd stil?

  Voorzitter:

  Collega’s, collega’s…

  (Geroep vanuit de Vlaams Belangfractie.)

  Axel Ronse:

  Dat mag u tegen uzelf zeggen inderdaad.

  Kunnen we een beetje beschaafd zijn en naar elkaar luisteren?

  Voorzitter:

  Mag ik vragen om niet te roepen en te brullen vanuit de zaal? Er is één man die het woord heeft en er is geen discussie.

  Axel Ronse:

  Ik kan goed begrijpen dat u niet graag met Groen vergeleken wordt. Dat kan ik nog begrijpen, collega’s.

  Weet u wat u nog doet lijken op Groen? U zit allebei totaal niet in met de pensioenen van de nieuwe generatie. Deze minister, deze regering heeft hier de grootste pensioenhervorming ooit op tafel gelegd. Ze houdt rekening met vrouwen die effectief de keuze maken om deeltijds te werken. Halftijds werk kan perfect leiden tot vervroegd pensioen, zelfs zonder malus. U zou zich moeten schamen en moeten applaudisseren voor die pensioenhervorming!

  (Protest van de Vlaams Belangfractie.)

  Voorzitter:

  Collega’s, het gebeurt wel eens dat op de tribune dingen worden gezegd die andere fracties onwelgevallig zijn. Dat is de essentie van een politiek debat en dus geen reden om de spreker het onmogelijk te maken zijn discours verder te zetten.

  Ik hoop dat u allen mevrouw Vanrobaeys de volle minuut het woord gunt.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik heb gisteren heel wat ongeruste mensen ontmoet. Zij rekenen nu op duidelijke informatie op mypension, niet binnen twee jaar. Collega’s, die pensioenhervorming is nodig. Ze is complex en moeilijk. Wat ik echter niet pik, is dat mensen onnodig bang worden gemaakt. Wat ik ook niet pik, is dat er hier partijen zijn die zondag, op Internationale Vrouwendag, dat allemaal niet meer nodig vinden, maar hier vandaag wel hypocriet staan te doen. Vooruit maakt het verschil voor de pensioenen, ook voor vrouwen. Wij zullen dat blijven doen. Dank u wel.

• Vraag: Het uitstelgedrag van deze regering

  Vraag: De hervormingsagenda van de arizonaregering

  Vraag: De uitspraken van de gouverneur van de NBB over de bestaansreden van de regering-De Wever

  economie en werk

  Het uitstelgedrag van deze regering
  De hervormingsagenda van de arizonaregering
  De uitspraken van de gouverneur van de NBB over de bestaansreden van de regering-De Wever
  Vertragingen en hervormingsdiscussies binnen overheden en centrale banken summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Bart De Wever (Eerste minister)
  

  op 5 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Kjell Vander Elst bekritiseert premier De Wever voor chronisch uitstel van hervormingen (btw-chaos, centenindex, meerwaardetaks) en gebrek aan begrotingsdiscipline, terwijl Axel Ronse (N-VA) looft dat De Wever met saneringen (1,6 miljard) en RSZ-verlaging de juiste koers vaart maar vakbonden en loonkosten als rem zien. Wouter Vermeersch (Vlaams Belang) hamert op de alarmerende tekorten (Nationale Bank eist 3x meer sanering) en regeringsverdeeldheid, terwijl De Wever benadrukt dat ongekende hervormingen (werkloosheid, pensioenen) onvoldoende blijven door structurele crises en toekomstige inspanningen noodzakelijk zijn. Critici (Vander Elst, Vermeersch) werpen hem voor de schuld bij burgers te leggen en geen duidelijke doelstellingen (3%-tekort losgelaten) te hanteren, terwijl Ronse de competitieve hervormingsagenda verdedigt als enige redding.

  Kjell Vander Elst:

  Mijnheer de premier, deze regering is 14 maanden geleden gestart met goede intenties. Dat durf ik eerlijk toe te geven. Alleen komt er na 14 maanden van die intenties weinig in huis. Elke hervorming die uw regering wil doorvoeren, wordt uitgesteld, op de lange baan geschoven en met de dag complexer.

  Het heeft maanden geduurd voor u hier een begroting bent komen afleveren. Vandaag zitten we nog altijd in een situatie van voorlopige twaalfden. We moeten bovendien vaststellen dat er in maart geen begrotingscontrole zal worden doorgevoerd, helemaal in tegenspraak met wat uw vicepremiers Jan Jambon en Van Peteghem twee dagen geleden in de commissie in dit Huis zijn komen vertellen. Dat is schrijnend.

  Mijnheer de premier, wat blijft er in tussentijd over? Een stinkende kameel. Dat zijn niet mijn woorden, maar de uwe. Het ergste is dat het niet bij één stinkende kameel blijft. Het wordt ondertussen een kudde kamelen. Uw btw-hervorming is immers een btw-chaos en btw-brol geworden. Die centenindex wordt met de dag complexer. Er moet nog snel een advies komen van de NAR. Ondertussen weet niemand nog wat daarmee zal gebeuren. De meerwaardetaks is ondertussen een meerwaardemonster geworden.

  Mijnheer de premier, ik was nog niet zo lang geleden student. Tijdens mijn studententijd had ik ook last van uitstelgedrag. Als ik mijn studies begon uit te stellen, waren er uiteindelijk twee opties: erdoor raken met de hakken over de sloot of een buis krijgen. Uw regering komt stilaan op dat punt. U gaat richting een examen en u blijft uw binnenlandse hervormingsagenda uitstellen. Dat gebeurt omdat uw regering er niet uit raakt, maar ook omdat u, mijnheer de premier, er niet in slaagt sluitende akkoorden te maken.

  U sleept zich van seizoen naar seizoen, van lenteakkoord naar zomerakkoord. In december was er dan een herfstakkoord, dat nog steeds niet is goedgekeurd. Ondertussen staat u stil. Mijnheer de premier, wanneer zult u stoppen met dat eindeloze uitstelgedrag?

  Axel Ronse:

  Vandaag bracht de Nationale Bank van België vreselijk nieuws. We exporteren minder dan we importeren. Onze handelsbalans is voor het vierde jaar op rij negatief. De sterke schouders van onze handelsbalans, de chemische sector en de farmasector, kreunen. We verliezen jobs, want investeringen gebeuren in het buitenland in plaats van hier. Volgens de Nationale Bank is dat het gevolg van de veel te snel stijgende lonen in sectoren waar het slecht gaat. In sectoren waar het goed gaat, hebben ondernemingen minder mogelijkheden om de lonen sneller te laten stijgen. Europa en de Europese Commissie wurgen onze sectoren en onze bedrijven op administratief en bureaucratisch vlak.

  Men zou dan kunnen denken, gelukkig hebben we een goede begroting geërfd waarmee we zuurstof kunnen geven aan die bedrijven. We betalen ons echter blauw aan interesten op schulden die in het verleden zijn gemaakt. De Nationale Bank heeft ook een evaluatie van het afgelopen jaar gemaakt en stelt dat eerste minister De Wever met zijn arizonaploeg de juiste richting heeft gekozen. Hij heeft de begroting voor dit jaar al met 1,6 miljard euro gesaneerd. In het beleidsakkoord heeft hij een serieuze RSZ-verlaging van de loonkosten opgenomen. Op het vlak van energie realiseert hij een energienorm. Hij stelt de juiste prioriteiten.

  Mijnheer de eerste minister, mijn boodschap is eenvoudig. Blijf alstublieft doorgaan met de hervormingsagenda, die ons hier als Arizona verenigt. Blijf uitstijgen boven de waan van de dag. Blijf gaan voor onze competitiviteit, want dat is het enige wat nu mag tellen.

  Wouter Vermeersch:

  Mijnheer de premier, de Nationale Bank heeft vandaag haar economisch jaarverslag voorgesteld. De boodschap van gouverneur Pierre Wunsch is bijzonder duidelijk en ook hard voor uw beleid. De begrotingsplannen van uw regering volstaan niet. Enkele weken geleden kondigde u nog een bijkomende sanering van 3 à 4 miljard euro aan. Volgens de Nationale Bank is dat echter helemaal niet voldoende. Er is een inspanning nodig die bijna drie keer zo groot is. Deze ochtend zei de gouverneur nog op Radio 1 dat de maatregelen van u en uw regering alleen maar het tekort op een veel te hoog niveau hebben gestabiliseerd en dat is niet houdbaar. Collega’s, de toestand is ronduit alarmerend.

  Mijnheer de premier, zelfs de Nationale Bank, toch geen revolutionaire instelling, zegt nu ook dat uw beleid onvoldoende is en dat er jaar na jaar bijkomende inspanningen nodig zijn.

  Tegelijkertijd zien we in uw regering de verdeeldheid groter worden en aangroeien. Sommige partijen zetten de hakken in het zand tegen de btw-maatregelen. Andere partijen willen nieuwe belastingen. De begrotingscontrole wordt opnieuw uitgesteld.

  Mijnheer de premier, mijn vragen aan u zijn zeer eenvoudig. Hoe verklaart u dat nu ook de Nationale Bank stelt dat uw begrotingsinspanningen volstrekt onvoldoende zijn? Bent u bereid om eindelijk klaarheid te scheppen over waar de bijkomende miljarden zullen worden gevonden, zonder opnieuw de rekening door te schuiven naar de hardwerkende Vlamingen?

  Deze week bleek uit de begrotingsbesprekingen in onze commissie voor Financiën bovendien dat uw regering de belofte om te landen op een tekort van 3 % ondertussen heeft losgelaten, zonder enig alternatief. Een duidelijke nieuwe doelstelling ontbreekt volledig.

  Mijnheer de premier, waar wilt u landen in 2029?

  Bart De Wever:

  Collega’s, ik dank u voor de vragen. Ik schets eerst kort wat de regering de voorbije tijd al heeft verwezenlijkt.

  Zo goed als alle sociaal-economische hervormingen van het paas- en zomerakkoord van vorig jaar zijn intussen door het Parlement goedgekeurd en sommige zijn al in uitrol. Ik denk daarbij in het bijzonder aan de beperking van de werkloosheid in de tijd, waarvan ik durf te stellen dat de eerste impactcijfers bemoedigend zijn. De pensioenhervorming komt heel binnenkort in derde lezing naar het Parlement en zal dus op bijzonder korte termijn hier ter stemming aan u worden voorgelegd, ruim op tijd voor het geplande ingangsjaar van de meeste maatregelen inzake pensioenen, namelijk 2027. De programmawet die de maatregelen omvat van het akkoord rond de meerjarenbegroting van eind 2025, is goedgekeurd in de commissie en wordt over twee weken hier in de plenaire vergadering onderwerp van debat en ook ter stemming voorgelegd.

  U kunt veel kritiek hebben op de reeks van omvangrijke sociaal-economische hervormingspakketten, die op een dergelijk korte tijd door verschillende instellingen passeren. Feitelijk zult u echter moeten toegeven dat ze deze eeuw ongezien zijn. Dat is nog niet gebeurd deze eeuw. Als onze voorgangers dat hadden gedaan, hadden wij er veel beter voor gestaan.

  Wij moeten die inspanningen leveren. Alle prognoses tonen immers aan dat onze begrotingstoestand dankzij die inspanningen weliswaar de juiste kant op gaat ten opzichte van het scenario waarbij wij dat hadden laten betijen zoals wij het van u gekregen hebben, maar ik heb daarover altijd gesteld – en ik stel opnieuw – dat de begrotingssituatie en ook de geopolitieke macro-economische context dermate penibel zijn dat zelfs het grootste sociaal-economische hervormingspakket van deze eeuw tot nu toe onvoldoende is en blijft om de begroting structureel gezond te krijgen. Daarover heb ik nooit iets anders verklaard.

  De Europese uitgavennorm die wij minimaal moeten halen, is in zicht. Er zal echter nog een inspanning nodig zijn om de huidige legislatuur met een geruststellende begrotingskoers te kunnen afsluiten. Het precieze bedrag van de inspanning zal de komende tijd duidelijk worden uit de voortdurend wijzigende prognoses van de instellingen die een en ander voor ons bewaken. Ik denk in de eerste plaats aan het Monitoringcomité, waarvan wij binnenkort een nieuw rapport verwachten. Dat rapport zal het vertrekpunt worden van wat ongetwijfeld opnieuw een zeer uitdagend en buitengewoon moeizaam traject zal zijn om in de regering tot een akkoord te komen. Daaraan twijfel ik niet.

  Behalve die oefening zal ook een reparatie moeten gebeuren van een deel van de hervorming rond de inkomsten uit consumptie, die wij na het negatieve advies van de Raad van State opnieuw moeten bekijken.

  Ik sluit mij honderd procent aan bij de bedenking van de gouverneur van de Nationale Bank van België dat dit land ook na het halen van de Europese uitgavennorm nog niet uit de gevarenzone zal zijn. Ik heb derhalve altijd gezegd dat het twee legislaturen van hard labeur en veel politieke moed zal vergen alvorens die begroting structureel volledig terug op orde zal zijn. Deze regering heeft een flink deel van de klim afgelegd, maar de komende jaren zullen we moeten blijven doorwerken om de volgende tussenetappes te bereiken.

  Ik besef maar al te goed dat die opdracht helemaal niet evident is en dat de tijden heel moeilijk zijn. Ik blijf echter rekenen op de verantwoordelijkheidszin van elke coalitiepartner om de klim tot een goed einde te brengen. Er is geen enkele andere keuze.

  Kjell Vander Elst:

  Mijnheer de premier, met de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd zijn wij het eens. Dat hebben wij ook gesteund. Voor de rest is het echter mager. De energienorm werd uitgesteld. Het budget op orde brengen werd uitgesteld. De begrotingscontrole werd uitgesteld. Heel wat hervormingen werden uitgesteld.

  U blijft die klaagzang brengen over het verleden, over de voorbije 25 jaar. Mijnheer de premier, 25 jaar geleden was ik misschien net in staat om te fietsen. De realiteit is dat u al 14 maanden bezig bent, dat u al 14 maanden ruziemaakt en stilstaat en dat er van een begroting in evenwicht of van de hervormingsdrang die u in het binnenland wilt realiseren nog niets in huis is gekomen.

  Mijnheer de premier, doe wat u beloofd hebt. Stel orde op zaken. Zorg ervoor dat u het geld haalt waar het zit, bij de uitgaven van de overheid, niet in de zakken van de mensen met extra taksen. Doe iets, zodat u eindelijk eens de boodschap kunt brengen van een taksverlaging in de plaats van (…)

  Axel Ronse:

  Het is bijzonder cynisch dat iemand van een partij die 25 jaar lang de tijd heeft gehad om de werkloosheidsuitkeringen in de tijd te beperken, een partij die dat in één jaar doet uitstelgedrag verwijt. Dat is bijzonder cynisch.

  Voor de rest heb ik een oproep aan de vakbond en die is vrij simpel. Beste vakbond, kom op voor de werkmens. Stop met die stakingsgolf. Begin te beseffen dat bedrijven wegtrekken en dat er daardoor jobs verloren gaan. Begin te beseffen dat we iets moeten doen aan de loonkosten en aan de energiekosten. Als u het echt goed voorhebt met de werknemers, steun dan verdorie de regering en al onze maatregelen, want ze dienen maar één doel, namelijk onze sociale welvaartsstaat versterken. Beste vakbond, hervind uw verstand en steun de werkmens!

  Wouter Vermeersch:

  Mijnheer de premier, we zitten niet in een klim, maar steeds dieper in het dal. Wat we vandaag zien, is zeer pijnlijk voor u. Toenmalig partijvoorzitter De Wever zou vóór de verkiezingen brandhout hebben gemaakt van een regering die de tekorten en schulden zo laat ontsporen. Vandaag is het echter premier De Wever die zo’n begroting verdedigt. De Nationale Bank van België zegt nochtans zwart op wit dat uw plannen niet volstaan. De cijfers zijn dramatisch. Ondertussen kibbelt uw regering over extra btw, nieuwe belastingen en begrotingscontroles die telkens weer worden uitgesteld. Wat dit land nodig heeft, zijn echte hervormingen en echte besparingen op de profiteurs die naar dit land komen en onze sociale zekerheid uitbuiten, op de geldverspilling door de politiek aan de klimaatwaanzin en aan de geld verspillende Europese Unie. We kunnen de dramatische begrotingsproblemen alleen afwenden met politieke moed, met radicaal-rechtse maatregelen en met een beleid dat onze mensen op de eerste plaats zet in plaats van het buitenland.

• Vraag: Het CRB-rapport over de loonmarge in ons land

  Vraag: De loonnorm

  Vraag: De loonnorm

  Vraag: Het tussentijdse verslag van de CRB over de loonmarge

  Het CRB-rapport over de loonmarge in ons land
  De loonnorm
  De loonnorm
  Het tussentijdse verslag van de CRB over de loonmarge
  Loonmarge, loonnorm en CRB-rapporten in België summaryExplanation

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  Sarah Schlitz
  

  op 26 februari 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Anja Vanrobaeys (Vooruit) stelt op basis van een CRB-rapport dat Belgische werknemers minder loonsopslag kregen dan buurlanden en dat bedrijven historisch hoge winsten maken, terwijl de loonkostenhandicap volgens haar een mythe is; ze eist bruto loonsverhogingen nu. Axel Ronse (N-VA) bekritiseert dit en wijst op hogere Belgische loonkosten (48€/uur vs. 43,5€ in Frankrijk/Nederland), wat bedrijfsvertrek dreigt te veroorzaken, en pleit voor lagere belastingen en een "ontvette overheid". Minister Clarinval (MR) benadrukt dat België zijn loonkostencompetitiviteit herstelt maar nog steeds 10% duurder is dan buurlanden, en dat beslissingen over loonmarges voor 2027-2028 pas in februari 2027 genomen worden op basis van het definitieve CRB-rapport. Nathalie Muylle (CD&V) verdedigt de loonnormwet als succesvol en wil eventuele marge uitsluitend voor structurele loonsverhogingen, terwijl Robin Tonniau (PVDA) de loonblokkering als onrechtvaardig bestempelt en eist dat winsten naar werknemers vloeien in plaats van aandeelhouders. Sarah Schlitz (Ecolo) bekritiseert de regeringspartijen voor tegenstrijdige interpretaties van hetzelfde rapport en het ontbreken van een eenduidig beleid over winstherverdeling.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, collega’s, bijna wekelijks zeggen verschillende fracties hier dat werken meer moet lonen en we zorgen daar ook voor, maar toch hebben we vandaag de kans om die woorden in daden om te zetten. Er is immers gebleken dat de Belgische loonkosten helemaal niet hoger zijn dan die van de buurlanden. Dat blijkt uit een rapport van de CRB. De situatie is zelfs omgekeerd, want in België kregen werknemers minder opslag dan werknemers in Frankrijk, Duitsland en Nederland. Werkgevers zwaaien met wel een loonkostenhandicap, maar die blijkt vooral in hun voordeel te zijn.

  De raming van de CRB was eigenlijk zelfs voorzichtig, want als de bedrijfssubsidies en lastenverminderingen ook in rekening worden genomen, blijkt de marge nog groter. Tegelijkertijd stelt de Nationale Bank vast dat bepaalde bedrijven het historisch bijzonder goed doen.

  Met andere woorden, terwijl werknemers jarenlang moesten inboeten op hun loon in naam van de concurrentiekracht, houdt die concurrentiekracht stand en zijn de winstmarges groter dan ooit tevoren. Collega’s, als bedrijven het bijzonder goed doen, dan mag die winst niet alleen naar de aandeelhouders gaan, maar moet er ook een eerlijk deel terugvloeien naar hen die daarvoor elke dag keihard hun best doen, namelijk de werknemers.

  Mijnheer de minister, erkent u dat er op basis van die cijfers meer ruimte is voor loonstijgingen? Hoe zult u ervoor zorgen dat de werknemers effectief een eerlijk deel van de koek krijgen?

  Voorzitter:

  Ik geef het woord aan de heer Ronse.

  (Rumoer)

  Collega’s, dat u reageert op de woorden van de heer Ronse begrijp ik, maar dat u al reageert op zijn verschijning is misschien overdreven. Ik stel voor dat we hem minstens iets laten zeggen.

  Axel Ronse:

  Dank u voor al die fijne reacties op mijn verschijning, collega’s van de communistische partij. Ik zie u ook graag.

  Ik houd een quiz. Ik zie dat mevrouw Schlitz haar gsm in de hand heeft. Ik wil haar vragen om iets op te zoeken. Hoeveel kost één uur werk gemiddeld in België?

  Dat is 48 euro. Wat zijn de loonkosten voor een uur werk in Frankrijk? Dat is 43,5 euro en in Nederland is dat ook 43,5 euro.

  Wat zien we vandaag gebeuren? Bedrijven uit de chemische sector met duizenden werknemers in de regio Antwerpen, waarvan we dachten dat ze hier altijd zouden blijven, vertrekken, omdat ze moeten concurreren met bedrijven elders in de wereld, waar de energie veel goedkoper is en waar de loonkosten ook veel goedkoper zijn.

  Als wij, in vergelijking met buurlanden zoals Frankrijk, Nederland en Duitsland die ook hoge loonkosten hebben, nog altijd vier euro per uur duurder zijn, dan moeten we in de spiegel durven te kijken, want dan denk ik dat er vandaag weinig hoeraberichten te brengen zijn.

  Eerlijk gezegd zouden we hier allemaal, van links tot rechts, met een ei in onze broek moeten zitten over onze welvaart. Bedrijven zijn hier werkelijk aan het vertrekken.

  Vindt u het grappig dat bedrijven vertrekken? Mevrouw Eggermont, we wonen allebei in Kortrijk, dat is vlakbij Roubaix. Welnu, in Roubaix verkopen ze op dit moment mooie herenhuizen aan één euro, omdat de bedrijven er allemaal zijn vertrokken.

  Mijnheer de minister, mijn vraag aan u is vrij eenvoudig. Wat gaat u doen aan de loonkosten, zodat we nog competitief (…)

  Nathalie Muylle:

  Mijnheer de minister, in 1996 riep ene Jean-Luc Dehaene de zogenaamde loonnormwet van 1996 in het leven "om de stijging van de loonkosten structureel te beperken en het concurrentievermogen van onze bedrijven te beschermen ten aanzien van onze rechtstreekse buurlanden". In 2017 werd die wet bindend en imperatief gemaakt, omdat toen bleek dat, vooral door vrije loononderhandelingen, de loonhandicap ten opzichte van onze buurlanden intussen opnieuw tot meer dan 5 % was gestegen. Ik breng dat stuk geschiedenis in herinnering omdat iets voor mijn partij heel duidelijk is. Voor ons staat vast dat de Siamese tweeling van automatische loonindexering en loonmatiging werkt. Cd&v houdt daar dan ook aan vast.

  Dat het werkt, blijkt nogmaals uit het tussentijds rapport van de CRB. Dat rapport stelt dat na moeilijke jaren, met covid en de energiecrisis – en we weten allemaal dat we nog niet uit de gevarenzone zijn – de loonhandicap voor een stuk is weggewerkt en dat er misschien voorzichtig marge zou kunnen zijn in 2027. Dat toont aan dat die combinatie werkt.

  Voor ons is het dus heel belangrijk dat de marge – als die er is – naar loonsverhogingen gaat en niet naar koopkrachtpremies of Deborahpremies. Voor ons moet die marge naar extra loonsverhoging gaan, die de koopkracht van de mensen ondersteunt. Het is aan de sociale partners om, als die marge er volgend jaar is, de contouren te bepalen.

  Mijnheer de minister, hoe kijkt u naar het tussentijds rapport van de CRB?

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, er klopt iets niet in België. In het laatste verslag van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven lees ik dat de bruto winstmarges van de bedrijven historisch hoog zijn. Tegelijk lees ik dat de lonen van de werknemers in België 1,1 % minder snel stijgen dan in onze buurlanden. Met andere woorden, de zogenaamde loonkostenhandicap bestaat niet. Vandaag hebben we een loonkostenvoordeel.

  Hoe komt dat, mijnheer de minister? Al jarenlang blokkeert u onze lonen via de loonblokkeringswet. Dat betekent dat werknemers in bedrijven en sectoren die het zeer goed doen, zelf geen loononderhandelingen mogen opstarten. Ze hebben geen recht op collectieve loonsverhogingen. Hoe gek is dat? We hebben een regering die via een wet de lonen blokkeert van de mensen die werken. Ondertussen loopt de teller van de loonsubsidies en de kortingen op de sociale zekerheid voor de bedrijven in België wel op tot 16 miljard euro per jaar. Voor de werkende klasse is er een streng dieet, voor de aandeelhouders is er een all-you-can-eatbuffet op kosten van onze sociale zekerheid.

  Het is duidelijk, mijnheer de minister, er is marge genoeg voor bruto loonsverhogingen, niet voor eenmalige premietjes. Wij willen boter bij de vis: bruto loonsverhogingen. Dat is goed voor onze koopkracht, goed voor onze pensioenen, goed voor onze interne economie en goed voor onze sociale zekerheid.

  Mijnheer de minister, wat is uw reactie op het feit dat de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven zegt dat er in België marge is voor bruto loonsverhogingen?

  David Clarinval:

  Mijnheer de voorzitter, collega's, laat mij eerst in herinnering brengen dat het recente verslag van de Centrale Raad voor het Bedrijfsleven een tussentijds technisch verslag is dat de evolutie van de loonkostenhandicap en de macro-economische situatie analyseert. Het bepaalt de loonnorm absoluut niet. De loonmarge voor 2027-2028 zal worden besproken op basis van het definitief verslag van de CRB dat in februari 2027 wordt verwacht. Het is dan ook essentieel dat het tussentijds document niet op een oneigenlijke manier wordt gebruikt.

  Wat de inhoud betreft, kunnen we echter duidelijk verheugd zijn. België herstelt geleidelijk zijn loonkostencompetitiviteit. Dat is een positieve evolutie voor onze ondernemingen en alle werknemers in ons land. De CRB herinnert er in hetzelfde verslag evenwel aan dat er nog steeds een historische structurele handicap blijft bestaan. Onze uurloonkosten liggen nog steeds ongeveer 10 % hoger dan die van Duitsland, Frankrijk en Nederland. Die realiteit kan niet worden genegeerd als we ons willen vergelijken met onze buurlanden.

  De publicatie van het verslag heeft tal van commentaren en analyses uitgelokt, vaak uiteenlopend en zelfs tegenstrijdig. De loonstijgingen voor 2025-2026 zijn al vastgelegd in het laatste IPA. Het debat over de marge 2027-2028 zal in februari 2027 van start gaan, op basis van het definitief verslag van de CRB, waarin ook andere parameters geanalyseerd zullen worden, in overeenstemming met de wet van 1996.

  Daarnaast heeft de regering de sociale partners een duidelijke opdracht gegeven, namelijk het mechanisme van de automatische indexering en de werking van de wet van 1996 evalueren. De resultaten van die werkzaamheden worden tegen het einde van 2026 verwacht. Het is binnen dat gestructureerd kader en op basis van volledige analyses dat toekomstige beslissingen moeten worden genomen.

  Wat mij betreft, blijf ik als minister van Werk en van Economie zeer aandachtig toezien op de evolutie van de beheersing van onze loonkosten, die de competitiviteit van onze ondernemingen en daarmee het behoud van de werkgelegenheid, waarborgt. Daarom moeten onze hervormingen – inderdaad, mijnheer Ronse – verder versterkt worden: meer activering, verlaging van de sociale bijdragen en meer flexibiliteit op de arbeidsmarkt.

  Onze lijn blijft duidelijk en consequent, namelijk een evenwicht tussen koopkracht en competitiviteit, met respect voor het wettelijke kader. Zo waarborgen we zowel de welvaart van onze ondernemingen en de stevigheid van de werkgelegenheid als de duurzame bescherming van de werknemers.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik vond uw antwoord heel helder. De beschikbare loonmarge ligt vast voor 2027 en 2028.

  De manier waarop de loonnorm wordt berekend, vind ik wel een beetje een rommeltje. U spreekt over de historische loonhandicap. Ik zeg dat de subsidies en de lastenverlagingen ook meegerekend moeten worden. Dan komt men tot andere resultaten.

  U kunt niet ontkennen dat er bedrijven zijn die enorme winsten maken. Wij vinden dus dat die marge gebruikt moet worden voor bruto loonsverhogingen.

  Tegen cd&v wil ik wel zeggen dat die winsten er vandaag al zijn. Vandaar dat wij van Vooruit zeggen dat degenen die elke dag keihard werken, die mee bakken aan de koek, geen kruimels verdienen. Ze verdienen, ook vandaag, een eerlijk deel. Vandaar dat ik een wetsvoorstel zal indienen voor een koopkrachtpremie in 2026, zodat die werknemers – en daarvoor vecht Vooruit elke dag– (…)

  Axel Ronse:

  Collega’s, ik meende dat ik hier al veel onzin had horen vertellen, maar ik heb hier net een communist horen stellen dat onze lonen goedkoper zijn dan in onze buurlanden.

  Mijnheer Tonniau, onze lonen kosten gemiddeld 48 euro per uur na aftrek van subsidies en dies meer. Doe de factcheck. Als wij hier vooral jobs willen vernietigen en niks meer willen overhouden, moeten we aan die loonkosten vooral niks doen.

  Wat juist is, is dat onze overheid veel te gulzig is. We leven in een land met een dikke, vette, vieze overheid die veel te veel geld afroomt van mensen die werken. Wat moet gebeuren, is het tegenovergestelde van wat sinds Verhofstadt is gedaan. We moeten de overheid ontvetten, ervoor zorgen dat mensen netto meer verdienen, de belastingvrije som optrekken en de werkbonus versterken. Dat is wat we zullen doen. Op die manier zullen we onze toekomst creëren.

  Nathalie Muylle:

  Collega’s, we moeten een beetje serieus zijn.

  Mijnheer de minister, u spreekt over respect voor het wettelijke kader. U kunt niet een beetje voor het ene zijn en niet voor het andere. We hebben jarenlang loonmatiging toegepast omdat onze bedrijven dat nodig hadden. We hadden immers een loonhandicap weg te werken en we hebben die ook weggewerkt. Waarmee we bezig zijn, is evenwel nog heel precair.

  Daartegenover vinden wij duidelijk dat, als er marge is, die ook gegeven moet worden. Voor ons moet die marge ook naar naar hogere lonen gaan, die ervoor zorgen dat mensen later ook een hoger pensioen hebben en onze sociale zekerheid wordt beschermd. Het werkt in twee richtingen.

  Collega’s, laten we, niet in 2026, maar voor 2027 en 2028 bekijken welke marge er is. Laten we ook aan de sociale partners vragen dat zij daarin hun verantwoordelijkheid nemen (…)

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, de loonkosten worden niet berekend door twee uurlonen met elkaar te vergelijken. Met moet daarbij ook rekening houden met loonsubsidies en bijvoorbeeld productiviteitswinst. Daarover spreekt men nooit. Men heeft het wel telkens over de kosten van arbeiders, terwijl net zij de rijkdom en alles wat we in dit land hebben produceren.

  Hoe kunt u als liberaal voorstander zijn van een loonblokkeringswet, dus tegen vrije loononderhandelingen? Daarmee fnuikt u een verhoging van de koopkracht van de werkende mensen, die u zogezegd wilt belonen. U blijft hun lonen blokkeren. Het is altijd hetzelfde: de werkende klasse doen dokken, via lagere lonen, via hogere btw, door de indexdiefstal en door een lager pensioen. De werkende klasse (…)

  Persoonlijk feit

  Fait personnel

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le président, nous avons constaté, en début de séance, que le premier ministre était trop souvent absent. Maintenant, il n’y a même plus de majorité. En effet, en comparant la manière dont les différentes personnes lisent un même rapport, nous avons l’impression qu’elles ont lu des documents différents, avec des objectifs totalement divergents. Cela rappelle à quel point nous avons besoin de la présence du premier ministre pour parler d’une seule voix, au nom de son gouvernement, de l’usage que nous faisons des bénéfices records engrangés par les entreprises et de la manière dont les promesses de campagne relatives à l’augmentation des salaires sont tenues.

  Aujourd’hui, on prétend nous expliquer dans une novlangue qu'en raison de la compétitivité et d’autres notions complexes, on va continuer à plafonner et à niveler par le bas les salaires, alors même que des bénéfices records sont engrangés.

  Il est indispensable d'avoir la présence du premier ministre dans ces murs.

  Axel Ronse:

  Ik dacht dat mijn kennis van het Frans goed was, maar blijkbaar is het toch niet goed genoeg. Ik had mevrouw Schlitz gevraagd naar het gemiddelde uurloon van iemand die hier werkt, na aftrek van subsidies enzovoort. Ik heb goed naar haar antwoord proberen te luisteren, maar ik denk niet dat ze daarop heeft geantwoord.

  Mevrouw Schlitz, mijn vraag aan u is eenvoudig: hoeveel verdient een gemiddelde Belg meer, na aftrek van subsidies, dan een Fransman of een Nederlander?

  Voorzitter:

  Ik ga daarop niet meer laten antwoorden. Ik geef wel meteen het woord aan mevrouw Schlitz voor de volgende vraag.

• Vraag: De balans na één jaar arizonaregering

  Vraag: De balans na één jaar arizonaregering

  Vraag: De balans na één jaar arizonaregering

  Vraag: De balans na één jaar arizonaregering

  Vraag: De balans na één jaar regering-De Wever

  Vraag: De balans na één jaar arizonaregering

  economie en werk

  De balans na één jaar arizonaregering
  De balans na één jaar arizonaregering
  De balans na één jaar arizonaregering
  De balans na één jaar arizonaregering
  De balans na één jaar regering-De Wever
  De balans na één jaar arizonaregering
  Eén jaar regeringsbeleid: Arizona en De Wever summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  

  op 5 februari 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Paul Magnette en Raoul Hedebouw bekritiseren scherp dat de regering-Arizona na één jaar de economie verzwakt met stijgende werkloosheid, dalend koopkracht en verdubbelde tekorten, terwijl beloften over belastingverlaging en loonsverhogingen gebroken werden en nieuwe heffingen juist de druk op burgers vergroten. François De Smet en Sarah Schlitz benadrukken dat de hervormingen ideologisch gedreven zijn, sociale rechten afbouwen en kwetsbare groepen raken, met een illiberale koers die migratie, justitie en arbeidsmarkt verhardt zonder echte oplossingen te bieden. Axel Ronse (N-VA) en Jan Jambon verdedigen daarentegen de "moedige hervormingen", zoals pensioen- en arbeidsmarktherzieningen, die volgens hen de schuld groeien afremmen en de economie toekomstbestendig maken, ondanks tegenvallende korte-termijnresultaten. Critici zoals Alexia Bertrand (Anders) wijzen op uitgestelde plannen, stijgende staatschuld en een gebrek aan concrete verbeteringen, terwijl Hedebouw de massale sociale protesten als teken ziet van groeiend verzet tegen het beleid.

  Paul Magnette:

  Monsieur le ministre, cela fait donc un an que votre gouvernement est installé. C’est tellement pénible que, en ressenti, on a l’impression que cela fait plutôt dix ans. Cela fait pourtant un an. Il y a un an, vous nous aviez promis la prospérité, des comptes qui allaient revenir à l’équilibre, le plein emploi qui allait s’annoncer et un fort soutien au pouvoir d’achat. On allait enfin récompenser les travailleurs.

  Un an plus tard, quand on prend les chiffres officiels, les chiffres européens et ceux de nos institutions comme la Banque nationale de Belgique et le Bureau fédéral du Plan, c’est tout l’inverse qui est en train de se produire. La prospérité? Notre taux de croissance est plus faible que dans tous les pays voisins et il y a des faillites en cascade. Le soutien au pouvoir d’achat? Trois Belges sur quatre disent que, depuis que votre gouvernement s’est installé, leur pouvoir d’achat s’est dégradé. Des pensionnés et des travailleurs vont subir une pluie de nouvelles taxes et un double saut d’index. Le taux d'emploi? Le taux d’emploi diminue, pour la première fois depuis très longtemps. Le chômage repart à la hausse. C'est plus de 25 000 chômeurs en plus en Wallonie au cours de la dernière année.

  Quant au déficit, c’est le comble du comble! Votre déficit, vous le faites doubler. Vous avez hérité d’un déficit de 18 milliards, qui vient au passage du tax shift du gouvernement MR-N-VA d’il y a dix ans. Quinze milliards, ce sont l’Office national de sécurité sociale (ONSS) et le SPF Finances qui nous le disent, votre ministère. Vous faites doubler ce déficit. Alors, monsieur Jambon, j’ai beau chercher, je n’ai pas trouvé un seul pays européen qui fasse pire! Avec votre gouvernement, la Belgique est en train de devenir l’homme malade de l’Europe.

  Ma question est donc très simple, monsieur le ministre. Quand allez-vous réagir? Quand allez-vous reconnaître que vos politiques ne marchent pas et changer radicalement de cap? C’est ce que les Belges attendent de vous.

  François De Smet:

  Monsieur le ministre, pour moi le bilan de l'Arizona en un an, c'est trois choses.

  D'abord, c'est un rouleau compresseur idéologique qui se moque complètement des situations individuelles. Votre grande réforme, celle du chômage en deux ans, vous l'avez menée au pas de charge, brutalement, parce qu'il fallait une victoire idéologique rapide. Et peu importe les conséquences, peu importe le sort des travailleurs ALE, peu importe le sort des aidants proches, peu importe le fait qu'il n'y a pas d'emploi pour tout le monde alors que vous savez que c'est le cas, vous avez choisi de faire une réforme centrée sur le chômage et non sur l'emploi, et vous allez récolter de la précarité.

  Ensuite, et ça, ça va vous plaire, l'Arizona, c'est aussi la victoire culturelle du nationalisme flamand, bravo! C'est la régionalisation de la solidarité fédérale via le renvoi des exclus vers les CPAS. C'est la fin du Sénat, non pas par souci d'efficacité, mais parce qu'il fallait à la N-VA, comme trophée, un morceau de la Belgique de 1830. C'est encore la fusion des zones de police de Bruxelles, contre l'avis des Bruxellois. En fait, à la N-VA, je crois que vous n'en revenez pas d'avoir enfin trouvé des francophones, avec le MR et Les Engagés, assez dociles pour vous aider à démanteler ce pays tout en douceur. Encore bravo pour ça!

  Enfin, et peut-être surtout, l'Arizona, c'est une vraie régression en termes de droits humains. Et ça, c'est un festival! Vous contestez la jurisprudence de la Cour européenne des droits de l'homme. Vous essayez d'interdire des associations par voie extrajudiciaire. Vous ressuscitez les visites domiciliaires, pour qu'on puisse aller voir chez les gens si, par hasard, ils n'hébergent pas des migrants. Vous gardez des prisons surpeuplées. Vous négociez même avec les talibans, qui est le régime le plus moyenâgeux du monde, au rayon migration. C'est sans doute le premier gouvernement de ce pays qui soit fier d'être illibéral.

  Je pourrais en rajouter. Je pourrais dire que la première année de l'Arizona est la pire en matière de fusillades à Bruxelles, que vous n'êtes nulle part sur le nucléaire, mais aussi nulle part sur le renouvelable et que, même pour le budget, vous ne nous en sortez pas. En fait, l'Arizona, en un mot, monsieur le ministre, c'est un mirage, c'est un désert. Il nous appartient désormais de prouver que les citoyens méritent beaucoup mieux que ce mirage et de les en sortir.

  Axel Ronse:

  Mijnheer de minister, ik zou het niet beter kunnen zeggen dan Paul Magnette. Hij heeft 100 % gelijk. Hij gaf een mooi interview over één jaar Arizona. Weet u wat de titel van dat interview was? "Bart De Wever doet exact wat Vlaanderen wil." Dank u wel, Paul. Merci beaucoup . Hij doet niet alleen wat Vlaanderen wil, hij doet ook wat Wallonië nodig heeft. Les Engagés, le MR: bravo, grand bravo .

  Iedereen heeft de fameuze reportage over de Rue de Dison gezien. Iemand krijgt acht jaar lang een ziekte-uitkering wegens een gebroken enkel. Mensen die 20 jaar aan de dop zitten, verliezen nu hun uitkering, maar 13 % van hen is alweer aan het werk. Onze belastingdruk daalt.

  Migratie: mensen kunnen hier pas na vijf jaar sociale voordelen opbouwen. Als men gezinshereniging wil, moet men een echt loon kunnen tonen.

  Defensie: eindelijk zijn we bezig met de uitbouw van een deftige defensie, in een wereld die in brand staat, waar onze veiligheid niet meer verzekerd is en waarin bedrijven moeten vechten tegen Amerikaanse en Chinese bedrijven, met duurdere energie en hogere loonkosten.

  Dat doen we met de MR, met Les Engagés, met Vooruit, met cd&v en uiteraard met de N-VA. Dat is een fantastische regering.

  Mijnheer de minister, mijn vraag aan u is: doe zo voort.

  Voorzitter:

  Eindelijk een collega met een heel concrete vraag.

  Raoul Hedebouw:

  Un an d'Arizona: quel anniversaire, monsieur le ministre! Quel anniversaire! Pendant toute la campagne électorale, vous aviez promis deux choses. Avec le MR, Les Engagés et compagnie, vous aviez dit: "Nous allons revaloriser le travail, et il n'y aura pas de nouvelles taxes."

  U hebt tijdens de verkiezingscampagne twee beloften gedaan: het werk moest meer lonen en er zouden geen extra belastingen komen.

  Het werk moest meer lonen. U beslist echter, mijnheer de minister, om een malus op het vervroegd pensioen in te voeren van 200 à 300 euro voor al wie niet tot 67 jaar kan werken.

  Het werk moest meer lonen. U beslist echter om de indexering boven 2.600 euro netto af te schaffen.

  Het werk moest meer lonen. U valt bovendien de nachtpremies aan van al die werkende Belgen vandaag.

  Het werk moest meer lonen. U zult alle lonen in het land blokkeren. Dat zorgt ervoor dat 16 miljard euro per jaar uit de zakken van de werknemers naar het kapitaal gaat.

  Dat is wat het betekent als men zegt dat het werk meer moet lonen. Uw beloften worden met Arizona totaal niet nageleefd.

  La deuxième promesse que vous avez faite, c'est que les taxes n'allaient pas augmenter. On les a entendus: selon les messieurs Bouchez et Prévot, les taxes n'allaient pas augmenter.

  Les taxes n'allaient pas augmenter, mais vous augmentez les accises sur le gaz. Les taxes n'allaient pas augmenter, mais vous augmentez les accises sur les frites à emporter. Les taxes n'allaient pas augmenter, et vous avez augmenté la TVA sur les tickets pour aller au fitness, pour aller aux concerts, etc. Les taxes n'allaient pas augmenter, mais 1,3 milliard d'euros vont partir des poches des travailleurs dans la poche de l'État et des grands bourgeois.

  Et vous nous dites que les taxes n'ont pas augmenté. En fait, en un an, vous avez fait exactement le contraire de ce que vous aviez dit dans la campagne.

  U hebt gewoon het tegenovergestelde gedaan van wat u tijdens de campagne gezegd hebt. Dat noemt men in de politiek liegen. Dat is de reden waarom u geen draagvlak hebt voor uw maatregelen.

  Daarom stel ik u de vraag, mijnheer Jambon, zult u door (…)

  Voorzitter:

  Mijnheer Hedebouw, ik kan me voorstellen dat de heer Jambon uw vraag impliciet begrepen heeft.

  Alexia Bertrand:

  We hebben vernomen dat de eerste minister ziek is en niets is zo erg als ziek zijn op zijn eigen verjaardagsfeestje. Namens de Anders.-fractie wens ik hem veel beterschap toe.

  Mijnheer Jambon, de arizonaregering is intussen een jaar bezig. Ivan De Vadder duidt de eerste minister aan als de dominante figuur van de regering. Bij zijn internationale optredens over Euroclear en in Davos heeft hij punten gescoord. Hij krijgt 26 Europese leiders op één lijn, maar ondertussen gaat het in zijn regering alle richtingen uit.

  Mijnheer de minister, u zou de belastingen verlagen en de pensioenen hervormen. Wat zien we echter? De meerwaardebelasting is een monsterlijke koterij, de btw-hervorming is totale chaos en de pensioenhervorming is uitgesteld en laat op zich wachten.

  Uw regering zou Justitie moderniseren en de overbevolking aanpakken. Onder minister Verlinden is het aantal grondslapers echter opgelopen tot 600. Nog nooit waren het er zoveel en er wordt openlijk geruzied over de noodzakelijke aanpak.

  Op het vlak van mobiliteit zou de arizonaregering de NMBS klaarmaken voor de eenentwintigste eeuw. Wat gebeurt er onder de heer Crucke? De trein staat stil, de vakbonden staken en de pendelaar is opnieuw de dupe.

  Het regeerakkoord stipuleerde dat de levensduur van de kerncentrales op korte termijn verlengd zou worden met het oog op de energiebevoorrading. Met Atomic Boy staan we volgens De Tijd vandaag helemaal nergens.

  Voor de gezondheidszorg rolt u de rode loper weer uit voor minister Vandenbroucke. Er wordt daarin alsmaar meer geld geïnvesteerd, maar de dienstverlening gaat er niet op vooruit. Het systeem van de verhoogde tegemoetkoming ontspoort en het aantal langdurig zieken explodeert.

  Over één ding bent u het wel eens: meer controles, meer regels en meer taksen. Met de arizonaregering wordt het alleen maar complexer. (…)

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le ministre, nous regrettons évidemment que le premier ministre ne puisse être parmi nous pour souffler sa première bougie. C'est sûr, il y a des vents contraires. La situation n'est pas simple et on ne peut pas vraiment dire que le cœur soit à la fête.

  Voici un an, alors que nous étions ici ensemble, le premier ministre nous invitait tous, tous les Belges, à une grande balade à vélo. Il nous disait que ce ne serait pas simple, qu'il y aurait comme une grosse côte, mais que, quand nous serions arrivés tout en haut, tous ensemble – nous avions quand même déjà des doutes car on ne part pas tous avec les mêmes chances, certains en tricycle, d'autres avec un pneu crevé et d'autres avec un super vélo électrique –, la vue serait magnifique, une fois l'effort collectif mené. Que constate-t-on un an plus tard? Le gouvernement semble avoir rangé les bécanes pour les troquer contre une grande partie de chasse dont les Belges sont les proies.

  Alors, cela a commencé avec les demandeurs d'emploi, entraînant dans le même lot des dégâts collatéraux: les travailleurs et travailleuses des ALE, les aidants proches, les travailleurs âgés licenciés, comme ceux de chez Cora qui ne retrouveront pas de travail et qui se retrouveront sur le carreau, les pensionnés évidemment, les parents dont toutes vos politiques rendent la vie plus compliquée chaque jour, les personnes migrantes, les jeunes dont vos politiques climatosceptiques obstruent complètement l'avenir, les fonctionnaires, les profs, les travailleurs des arts ou encore le secteur horeca avec vos dernières mesures de réforme fiscale.

  Alors, après un an, les Belges sont franchement très inquiets. Je constate qu'ils n'espèrent même plus que vous puissiez améliorer leur vie. Ce qu'ils espèrent, c'est ne plus être dans votre viseur et que le gouvernement ne s'occupe plus d'eux. Pourquoi toutes ces politiques? Pour répondre au chant des sirènes des lobbies et des multinationales, qui vous demandent chaque jour une main-d'œuvre moins chère, taillable et corvéable à merci.

  Monsieur le ministre, qu'allez-vous faire pour améliorer vraiment la vie des Belges?

  Jan Jambon:

  Mijnheer de voorzitter, collega's, zoals u weet, is de eerste minister geen grote fan van verjaardagsfeestjes en daarom heeft hij mij gevraagd om de vragen over te nemen. Dat is natuurlijk niet waar. De eerste minister is eergisteren ziek geworden en moet sinds gisteren het bed houden. Ik wens hem, ongetwijfeld in u aller naam, veel beterschap.

  Niemand zal ontkennen dat de regering is aangetreden in woelige tijden en ze viert haar eerste verjaardag ook in woelige tijden. Jaren van stilstand hadden dit land bijzonder kwetsbaar achtergelaten. Toen de regering een jaar geleden de eed aflegde, zat dit land budgettair en sociaal-economisch in een diepe put, nog los van de geopolitieke omstandigheden die het afgelopen jaar alleen maar grimmiger zijn geworden.

  Door dag en nacht te werken – en u kunt dat bijna letterlijk nemen –, kunnen we na een jaar al de eerste resultaten zien doorschemeren. Onze arbeidsmarkt is grondig hervormd en de werkloosheidsuitkering is eindelijk beperkt in de tijd. De betaalbaarheid van de pensioenen is grondig versterkt en de toename van de pensioenkosten zelf zal tegen 2060 gehalveerd zijn. Vergeleken met een ongewijzigd beleid is in deze legislatuur al 32 miljard aan schuldopbouw vermeden. De kernuitstap ging op de schop en wie werkt, zal op het einde van de legislatuur zo'n 100 euro netto per maand meer overhouden. Ten slotte eist dit land op internationaal niveau opnieuw zijn rol op, zeker als het erover gaat om onze eigen belangen te verdedigen en onze verantwoordelijkheid in de NAVO en op Europees niveau op te nemen om bij te dragen aan internationale stabiliteit en duurzame vrede.

  Cela signifie-t-il que le gouvernement peut se reposer sur ses lauriers ? Absolument pas. Nous n'y sommes pas encore.

  Le gouvernement est pleinement conscient de cette réalité. Sur le plan budgétaire, nous répondons désormais aux exigences de l'Europe. La première étape intermédiaire sur la route vers le sommet est ainsi atteinte. Cette étape n'a pas vocation à nous faire relâcher nos efforts. Elle doit au contraire nous permettre de veiller à ce que les réformes décidées jusqu'à présent soient pleinement mises en œuvre. À l'heure actuelle, le gouvernement travaille d'arrache-pied pour y parvenir.

  Lorsque ce sera fait, nous pourrons à nouveau lever les yeux vers l'objectif suivant. Car ne vous y trompez pas, chers collègues, il reste encore beaucoup de travail à accomplir. Après la norme européenne des dépenses, nous pouvons déjà apercevoir la prochaine étape.

  Comme au cours de l'année écoulée, le gouvernement continuera d'avancer et de surveiller attentivement l'impact ainsi que les éventuels effets indésirables de ces réformes. Mais ceux qui pensent que notre population s'en sortirait mieux en revenant aux vieilles recettes dont on a usé et abusé, et qui nous ont conduit à cette situation, se trompent lourdement. Nous devons persévérer. Nous devons poursuivre les réformes. La prospérité de tous les habitants de ce pays est en jeu, dixit le premier ministre.

  Paul Magnette:

  Merci, monsieur le ministre, mais quand je vous écoute, je suis encore un peu plus inquiet.

  Vous avez annoncé il y a quelques jours dans la presse que vous alliez bientôt prendre votre retraite. À vous écouter ici, on a l’impression que vous êtes déjà un peu en prépension.

  Vous prenez votre temps, tranquillement. Vous expliquez que la situation est compliquée, qu’il y a un héritage du passé. Il y a pourtant quelque chose qu’il faut regarder, monsieur le ministre, ce sont les faits. Les faits ne vous donnent pas raison.

  L’économie belge va très mal. Elle va beaucoup plus mal que toute une série d’autres économies européennes qui sont confrontées exactement à la même situation internationale que la nôtre. C’est le résultat de vos choix politiques, de vos choix politiques du passé que l’on continue à payer et de vos choix politiques d’aujourd’hui. Quand vous généralisez l’austérité, comment voulez-vous que cela aille bien? Quand les pensionnés vont perdre entre 1 000 et 1 500 euros, quand les travailleurs vont perdre 500 euros et quand des milliers de personnes vont perdre leurs droits, eh bien, ils vont moins dépenser. Les premières victimes seront les petits indépendants, les petites entreprises et le commerce de proximité (...)

  François De Smet:

  Monsieur le ministre, il faut vous laisser une chose, c’est que vous assumez. En réalité, il y a deux types de partis dans cette coalition Arizona.

  Il y a ceux qui assument, grosso modo le MR et la N-VA. Vous savez que vous prenez des mesures horribles, mais vous les assumez pleinement parce que vous êtes dans votre schéma de guerre culturelle. Il y a ensuite les autres, ceux que j’appellerais les planqués, les planqués de la nuance, qui essaient de passer entre les gouttes.

  Je parle évidemment notamment des Engagés. Ce sont ceux qui regardent en l’air dès que l’on parle de droits humains, ceux qui ont approuvé la fusion des zones de police bruxelloises alors que même leurs bourgmestres sont contre, ceux qui ont changé d’avis sur les visites domiciliaires mais qui ont des larmes de crocodile lorsqu’ils parlent de régularisation en commission. Il faut donc être clair. Chaque mesure Arizona sera aussi le bilan des Engagés. L’exclusion des aidants proches, ce sera aussi Les Engagés. Le tapis rouge aux nationalistes, c’est aussi Les Engagés. Les visites domiciliaires, c’est aussi Les Engagés. Les négociations avec les talibans, c’est aussi Les Engagés.

  Vous n’allez pas vous en sortir pendant trois ans en jouant l’adoucissant moelleux de la lessive Arizona.

  Axel Ronse:

  Het is een bizar verjaardagsfeestje: alle andere sprekers vragen om in één generatie alle welvaart die de vorige generaties hebben opgebouwd, erdoor te draaien. Geen politieke moed om de pensioenfactuur aan te pakken. Geen politieke moed om de migratie aan te pakken. Geen politieke moed om meer mensen aan het werk te krijgen.

  De vijf arizonapartijen, Les Engagés, de MR, cd&v, Vooruit en de N-VA, hebben wel politieke moed. We doen dat onder één gezamenlijke vlag, namelijk de arizonavlag, en die is nog niet veranderd, namelijk een sociale welvaartsstaat in de geest van Daens, waarbij wij ervoor zorgen dat wie werkt, netto meer verdient en dat ondernemers zin hebben om te ondernemen, en waarbij wij heel de boel die hier is achtergelaten, opkuisen.

  Mijnheer de minister, ik ben blij dat u daarmee doorzet en ik hoop dat we nog veel verjaardagen mogen vieren.

  Voorzitter:

  Mijnheer Hedebouw, die woorden zult u ongetwijfeld ondersteunen, of misschien niet?

  Raoul Hedebouw:

  Mijnheer de minister, het is nu de eerste verjaardag van Arizona. Het tweede politieke feit – ik heb al gesproken over uw balans – is dat de sociale beweging nog altijd intens druk zet. Dat heb ik nog nooit gezien. In één jaar waren er dertien nationale mobilisaties. De strijd gaat in maart nog verder, met een grote betoging. Dat is du jamais vu , echt waar.

  C'est du jamais vu. Ce matin, j'étais présent au piquet. Je suis allé à Charleroi, j'ai été à la Sonaca, j'ai été à Strépy, je remercie tous les camarades pour leur accueil là-bas.

  Ils m'ont dit: "Dis un truc, Raoul. Dis-leur, à tous ces ministres. Dis-leur de notre part. Nous produisons la richesse dans ce pays. Que ces ministres viennent un jour travailler dans nos entreprises, où nous travaillons de 18h à 2h puis de 2h à 10h la nuit! Où nous travaillons dur! Un jour! Nous demander de travailler jusqu'à 67 ans, nous casser l'indexation de nos salaires, c'est tout à fait inhumain!"

  Je leur ai dit – et je vais vous le dire – qu'ils m'ont donné espoir que ce combat va continuer, monsieur le ministre des Pensions, pour vous faire reculer sur vos mesures "pension" qui n'ont pas encore été déposées ici au Parlement.

  Alexia Bertrand:

  Mijnheer de minister, u spreekt over de internationale politiek, maar wat telt, is wat hier gebeurt. Wat gebeurt hier? U beweert dat de pensioenen betaalbaar zijn, maar dat is niet waar. De implementatie van uw pensioenhervorming is uitgesteld tot 2027. De schuld blijft stijgen richting 120 % tegen 2029. De fiscale hervorming is uitgesteld tot de volgende legislatuur. Resultaten zijn er niet, of toch wel, namelijk taks, taks, taks. Daarover zijn jullie het wel eens.

  De industrie bloedt, de schuld stijgt, de begroting blijft ontsporen en er komen alleen maar nieuwe regels die alles nog complexer maken. Ik wil u wel geloven op uw woord, maar ik zal kijken naar uw daden. Het moet nu anders.

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le ministre, depuis un an, en commission des Affaires sociales comme en commission des Finances – les deux commissions où nous nous retrouvons le plus souvent –, je me demande chaque fois comment vous osez. Vous prétendez vouloir créer de l’emploi et garantir à chacun un travail digne, parce que le travail permet de vivre dignement. Mais lorsqu’on ouvre le premier projet de loi que vous avez déposé, portant des dispositions diverses – vous adorez les lois-programmes et les dispositions diverses, des textes toujours incompréhensibles en espérant que les citoyens ne comprennent pas ce que vous êtes en train de faire –, on voit que la seule mesure du chapitre consacré à l’emploi consiste à exclure des chômeurs. Je me suis dit: "Wow, ça, c’est tout de même culotté!" Aucune mesure ne crée le moindre emploi. Ensuite, vous prétendez vouloir sauver la sécurité sociale, alors même que vous créez toute une série d'emplois qui la définancent structurellement, comme notamment les flexi-jobs et le travail des pensionnés et des étudiants. Aujourd’hui, même un enfant de 10 ans comprend que vos mesures sont incohérentes et (…)

• Vraag: De pensioenen van het onderwijzend personeel in het kader van de pensioenhervorming

  Vraag: De pensioenhervorming

  Vraag: Het pensioen van het onderwijzend personeel

  Vraag: De vertraging en onduidelijkheden bij de uitvoering van de pensioenhervorming

  Vraag: De pensioenopnameleeftijd en het pensioenbedrag

  economie en werk

  De pensioenen van het onderwijzend personeel in het kader van de pensioenhervorming
  De pensioenhervorming
  Het pensioen van het onderwijzend personeel
  De vertraging en onduidelijkheden bij de uitvoering van de pensioenhervorming
  De pensioenopnameleeftijd en het pensioenbedrag
  Pensioenen onderwijzend personeel, hervorming, uitvoeringsproblemen, leeftijd en bedrag summaryExplanation

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  Nabil Boukili
  

  op 20 november 2025

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De pensioenhervorming van minister Jambon wordt fel bekritiseerd omdat ze leraren, ambtenaren en jongere generaties zwaar treft (tot €500/mnd minder pensioen, 21% verlies voor jongeren) terwijl hoge inkomens en banken gespaard blijven. Critici – waaronder oppositie en vakbonden – wijzen op onbetaalbaarheidclaims die volgens hen onterecht zijn (kosten stijgen met 0,07% PIB/jaar) en eisen belasting op rijken in plaats van besparingen op werknemers, met een tweede algemene staking (24-26/11) als protest. Jambon verdedigt de hervorming als noodzakelijk voor "betaalbaarheid" en benadrukt geleidelijke invoering, maar onduidelijkheid, vertraging (goedkeuring pas na 2025) en gebrek aan transparantie verergeren het wantrouwen, met duizenden in onzekerheid over hun toekomstige pensioen.

  Ludivine Dedonder:

  Mais qu'est-ce qu'on pourrait mettre en solde ce mois-ci? Ce n'est pas simple, parce que vous avez déjà pris des milliards chez les malades, des milliards chez les pensionnés et parce que le MR ne veut pas toucher aux multimillionnaires ni aux banques. Mais vous avez peut-être une petite idée.

  C'est vrai que Les Engagés vous ont dit que travailler avec les enfants, c'était chouette, que c'était une récompense en soi et que ça n'avait pas besoin de plus. Et vous l'avez votre solde du mois: ce sont les enseignants. Vous irez chercher dans la poche des enseignants, chez les plus âgés mais surtout chez les plus jeunes. Pour les enseignants, nés entre 1965 et 1970, moins 60 euros par mois. Pour les bacheliers nés dans les années 80, jusqu'à moins 350 euros par mois. Pour les masters, moins 500 euros par mois. Quant à ceux nés dans les années 90, une perte de pension pouvant monter à 21 %.

  Alors c'est vrai que c'est le Black Friday, mais chez vous, ça ne se traduit jamais par un gain de pouvoir d'achat. Non, avec ce gouvernement, c'est toujours moins d'argent en poche, c'est toujours travailler plus longtemps dans des conditions toujours plus précaires. Vous, vous bradez les travailleurs, métier après métier, et aujourd'hui, c'est le métier d'enseignant que vous dégradez, que vous méprisez; ce métier déjà en pénurie, avec des salaires d'entrée bas, et maintenant une pension que vous voulez amputer fortement.

  En procédant de la sorte, comment pensez-vous encore attirer des jeunes dans cette profession? Comment pensez-vous garder des enseignants motivés? Et quel message envoyez-vous à notre jeunesse, celle qui évolue déjà difficilement dans un contexte anxiogène, qui recherche des repères, des professeurs rassurants qui donnent un sens aux études qu'elle suit et qui lui donnent un avenir? Aujourd'hui, vous l'attaquez, et vous offrez à toutes et tous un avenir sombre.

  Kim De Witte:

  Mijnheer de minister, afgelopen weekend hebt u op de grote geldbeurs, hier in Tour & Taxis, een discours gehouden. Wat u daar zei, heeft mij en veel andere mensen verbaasd. U zei dat wij vandaag boven onze stand leven, dat wij op dieet moeten en dat wij soberder moeten gaan leven.

  Mijnheer de minister, wie zijn die wij? Gaat dat over de 4 op 10 vrouwen met een pensioen onder de armoedegrens in ons land? Gaat dat over de gemiddelde werknemer met een loon van 2.400 euro en een pensioentje van 1.500 euro? Of gaat dat over u en uw collega's met een loon van 10.000 euro, een woontoelage van 1.000 euro, een pensioen van 5.000 à 6.000 euro?

  Wij leven niet boven onze stand, mijnheer de minister. U leeft boven onze stand, u en de oververmogenden die u blijft beschermen.

  Mijnheer de minister, ook uw uitspraak dat u de welvaartsstaat zult redden, klopt van geen kanten. U zult niks redden, mijnheer de minister; u zult de welvaartsstaat in snel tempo afbreken! Daarom komt er een tweede algemene staking in zeven maanden, tegen de diefstal van de pensioenen, tegen de diefstal van de pensioenen van de ambtenaren, tegen de afbraak van de lonen van werknemers die 's nachts en 's morgens vroeg in ploegen werken en tegen de pensioenmalus voor werknemers die niet tot 67 jaar kunnen werken.

  Mijnheer de minister, zes concrete maatregelen in uw regeerakkoord breken het pensioen van de werknemers met een gemiddeld pensioen van 1.523 euro af. Vindt u dat zij boven hun stand leven?

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le ministre, les chiffres viennent de tomber. Votre réforme des pensions va coûter environ 300 euros par pensionné, prof, par mois. Pour les jeunes, ce montant pourrait atteindre 500 euros de moins par mois.

  Franchement, je pense que les directeurs d'école, à l'heure qu'il est, se seraient bien passés de cette nouvelle annonce. Ce secteur connaît déjà de grosses difficultés à recruter. Un jeune prof sur trois quitte cette profession dans les cinq premières années. C’est un secteur dans lequel, quand on commence avec plein d'étoiles dans les yeux, on se rend compte qu'on est obligé, pour pouvoir compléter son horaire, de faire trois, quatre, cinq écoles différentes; qu'on est mis au chômage deux mois par an parce qu'on ne nous paie pas pendant l'été.

  Aujourd'hui, ce que vous leur dites, c'est qu'ils n'en font pas encore assez. En Fédération Wallonie-Bruxelles, on nous avait pourtant annoncé des grandes mesures pour soutenir ce secteur. Résultat, un an plus tard, qu’apprenons-nous? Les profs vont devoir travailler deux heures de plus par semaine, sans aucune compensation. Mille cinq cents jobs vont passer à la trappe. J'ai vu la semaine dernière des profs pleurer dans les salles des profs.

  Je ne sais pas ce qui vous passe par la tête. Les profs étaient-ils vraiment dans votre ligne de mire pendant la campagne électorale, quand vous avez fait de grandes promesses? Je n'en ai pas le sentiment. Aujourd'hui, nous avons l'impression qu’ils sont responsables de tous les maux de ce pays, aux côtés des soignants et des pensionnés.

  Ne pas investir dans l'enseignement, c'est ne pas investir dans le futur. C'est très tarte à la crème, monsieur le ministre, mais je ne sais pas dans quelle langue le dire: quand on décide de sous-financer l'enseignement, on n’investit pas dans l'avenir. On ne soutient pas ces personnes qui, chaque jour, s'occupent de vos enfants, leur donnent un enseignement de qualité et leur permettent de trouver leur voie, de s'insérer dans la société et de trouver un boulot qui leur conviendra plus tard.

  Monsieur le ministre, pouvez-vous nous confirmer ces chiffres? (…)

  Ellen Samyn:

  Mijnheer de minister, weet u het eigenlijk zelf nog? Uw pensioenhervorming begint te lijken op de kroniek van een aangekondigde dood. Wat u eerst afdeed als losse eindjes, blijkt intussen een dossier vol fundamentele knelpunten te zijn: de malus, de al dan niet gelijkstelling van ziekteperiodes, de grote impact op vrouwen en jonge leerkrachten die hun toekomstig pensioen met honderden euro's per maand zien verdampen, om nog maar te zwijgen van de gebrekkige communicatie. De Federale Pensioendienst kan de nieuwe regels al maandenlang niet verwerken, omdat de regering ze zelf niet kent. Burgers krijgen standaard het antwoord: we kunnen niets zeggen, zolang de maatregelen niet goedgekeurd zijn. Dat is geen verwijt aan de Pensioendienst, maar wel een schandvlek op uw beleid. En dan is er nog de vrees dat uw pensioenhervorming alsnog een verkapte besparingsmaatregel wordt in het begrotingsakkoord, waarvan we nog steeds niet weten wanneer dat er komt.

  Mijnheer de minister, de Vlaming wordt hier terecht ongerust van. Er zijn voortdurende wisselende cijfers en scenario's. Vandaag weten duizenden mensen niet eens wanneer ze mogen stoppen met werken, laat staan hoeveel pensioen ze zullen krijgen. Het minste wat u hun verschuldigd bent, is duidelijkheid en eerlijkheid. Van een felle naar een geleidelijke pensioenhervorming, waar knelt het schoentje? Waarom zit dat dossier muurvast? Wanneer zal uw hervorming in definitieve, begrijpelijke en werkbare vorm worden gecommuniceerd, zodat de burgers eindelijk weten waar ze aan toe zijn?

  Axel Ronse:

  Net zoals ik is de minister bang van wat er vandaag uit de mond van sommigen komt. Collega's, ik was per ongeluk uitgenodigd op een samenkomst met Paul Magnette en Raoul Hedebouw, die vandaag niet aanwezig is, omdat hij opblaasbare vliegtuigjes is gaan opblazen. Daar was ook Sarah Schlitz aanwezig ter vervanging van de twee aftredende voorzitters van Ecolo. Zij verklaarden dat ze het pensioenprobleem zouden oplossen en dat ze een beter plan hebben dan Jan Jambon. Zij zouden tout le monde qui glisse sur un caca, pour le reste de sa vie en invalidité zetten en de beperking van de werkloosheid in de tijd weer ongedaan maken.

  En wat zouden ze doen om de pensioenen te betalen? De pensioenen kosten 70 miljard euro per jaar, collega's, terwijl de bijdragen maar goed zijn voor 40 miljard, wat dus betekent dat er jaarlijks een gat is van 30 miljard euro. Welnu, Raoul Hedebouw belooft een eenvoudige oplossing: hij zal de honderden miljardairs die hier wonen, zoals in de Rue de Dison in Verviers, belasten. Tax the rich . Hij zou die aan 50 à 60 % belasten. Dan is, volgens hem, het hele pensioenprobleem opgelost. Dat was uw oplossing. Wanneer mensen u op straat aanspreken, mijnheer Boukili, en zij u vragen comment va-t-on payer nos pensions , dan antwoordt u: t ax the rich; tax the rich .

  Terwijl België de kortste loopbanen van heel Europa kent, de gelijkgestelde periodes er gigantisch zijn en sommige Waalse steden geen financiering meer – Belfius waarschuwde al dat er geen geld meer was - voor lopende uitgaven krijgen, blijft u de mensen wijsmaken dat hun pensioenen betaalbaar zullen zijn, zodra u een of andere rijkentaks zult invoeren. Het is gewoon crimineel dat u dat nog aan de mensen wijs durft te maken.

  Minister, doe voort. U hebt onze volledige steun. ( Rumoer op de banken )

  Voorzitter:

  Collega’s, we zijn hier niet op een speelplaats. We zijn hier in het Parlement. Gelieve het woord te voeren wanneer u het woord gekregen hebt. Het is nu aan de minister.

  Jan Jambon:

  Mijnheer de voorzitter, collega's, elke dag geven duizenden leerkrachten het beste van zichzelf binnen en buiten de klasuren om onze kinderen vooruit te helpen. Iedereen hier in het halfrond zal het ermee eens zijn dat hun maatschappelijke rol essentieel is en dat die rol respect, een correcte verloning en een eerlijk pensioen verdient.

  C'est précisément pour cette raison que nous devons veiller à ce que leur pension reste financièrement viable pour eux-mêmes et en particulier pour les générations qu'ils forment. Dans le même temps, nous voulons moderniser et harmoniser le système, et éviter de futures inégalités en garantissant un traitement égal entre les différents régimes de pension existants.

  Permettez-moi d'apporter trois remarques importantes concernant les chiffres cités ici sur la perte importante de pension. Pour les enseignants proches de la retraite, l'impact sera très limité, grâce au caractère très progressif de la réforme. Pour ceux qui ont aujourd'hui plus de 60 ans, il s'agit de moins d'1 %. Pour les plus de 55 ans, il s'agit de 1 à 4 %. La pleine ampleur de nos réformes ne se fera réellement sentir que dans 35 ans.

  Avec notre réforme des pensions, nous voulons surtout encourager un changement de comportement, de sorte que les jeunes enseignants qui débutent devront travailler plus longtemps, réduisant ainsi l'impact financier sur le montant de leur pension. Ceux qui souhaitent continuer à travailler après l'âge de la retraite seront également récompensés grâce au bonus pension. Même après la réforme, la pension légale des enseignants restera nettement plus élevée que celle des salariés ou des indépendants. Nous le faisons consciemment, en compensation de l'absence d'avantages extralégaux – chèques repas, voitures de société, assurance hospitalisation, etc.

  Voor de meeste ambtenaren schaffen we de verhogingscoëfficiënt af. Omdat we echter weten dat leraren een specifieke opdracht hebben, behouden we voor hen wel een verhogingscoëfficiënt. Dat zorgt ervoor dat een carrière van 40 jaar telt voor 41 jaar, waardoor zij in de feiten een jaar vroeger met pensioen kunnen gaan.

  Meer algemeen herhaal ik dat de grootste onrechtvaardigheid tegenover onze jongeren zou zijn dat wij, de huidige politieke klasse, de noodzakelijke pensioenhervormingen niet uitvoeren. Dat verplicht ons om de stijging van de vergrijzingskosten beheersbaar te maken. Op die manier vrijwaren wij onze welvaart en redden we de sociale zekerheid.

  Mevrouw Samyn, op de vraag over de vertraging die is opgetreden bij de tweede lezing van de pensioenwet, kan ik antwoorden dat de goedkeuring ervan in het Parlement voor eind 2025 inderdaad niet meer haalbaar is. Ik wil u echter tegelijk geruststellen. Onze pensioenhervorming en onze pensioenwet staan of vallen niet met de goedkeuring ervan voor 31 december 2025. In de pensioenwet staan hoofdzakelijk maatregelen die pas vanaf 2027 in werking zullen treden. Slechts enkele hervormingen in de pensioenwet zouden volgens plan starten in januari 2026. De nieuwe bonus-malus zal dus inderdaad pas later in werking kunnen treden, maar de budgettaire en inhoudelijke impact van dat uitstel is relatief beperkt. De hervorming zal inderdaad in het Parlement moeten worden goedgekeurd vooraleer we heel concreet via de Pensioendienst de informatie kunnen verstrekken.

  Ludivine Dedonder:

  Vous dites vouloir changer leur comportement pour qu'ils travaillent plus, plus longtemps, pour gagner moins. Ce que je constate, en fait, c'est que ce gouvernement n'a que du mépris pour les travailleurs, en lieu et place de la reconnaissance et de la récompense. Ce que je constate, c'est que ce gouvernement avait promis 500 euros de plus aux travailleurs et qu'il auront, avec vos chiffres, 500 euros de moins.

  Cela fait 40 ans qu'on nous dit que les pensions sont impayables, et elles sont toujours payées. Le coût des pensions, vous le savez, augmentera de 1,8 % du PIB d'ici 2050. Cela représente 0,07 % par an. Ensuite il sera stable, puis diminuera.

  Oui, c'est un choix de société, un choix de récompense du travail que nous portons. Nous espérions que vous le porteriez aussi. Les personnes qui seront en rue espèrent aussi que vous le portiez.

  Kim De Witte:

  Mijnheer Ronse, mijnheer de minister, u zegt dat men moet ophouden de mensen iets wijs te maken. Er zijn echter opnieuw mooie voorbeelden gegeven van wat u de mensen zelf wijsmaakt. U stelde daarnet dat wij de kortste loopbanen van heel Europa hebben. Europa zegt nochtans dat de werkende mensen in ons land 38,5 jaar bijdragen voor hun pensioen, terwijl het Europees gemiddelde 36,3 jaar is. Wij hebben dus niet de kortste loopbanen. U verwart de zaken.

  Mijnheer de minister, ten tweede, u zegt dat de maatregel enkel geldt voor mensen die zeer laat op pensioen gaan. De Studiecommissie voor de Vergrijzing zegt echter dat werknemers die in 2040 op pensioen gaan, al 7 % verliezen.

  Dat betekent 100 euro minder op een gemiddeld pensioen van 1.523 euro, mijnheer de minister. Werknemers verliezen 7 %, ambtenaren verliezen 6 %.

  Tot slot, de pensioenen zijn betaalbaar als we de welvaart eerlijker verdelen.

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le ministre, nous avons tous en tête au moins un prof qui a cru en nous quand nous étions à l'école et qui a façonné une partie de ce que nous sommes. Je trouve incroyable qu'en étant tous passés par là, on choisisse de leur dire – et essayez de tous y penser! – "En plus de la dévalorisation de votre métier, des conditions difficiles qui l'accompagnent et des difficultés dans les premières années de votre carrière pendant lesquelles vous avez dû vous battre pour obtenir vos heures et être nommés, vous allez travailler plus longtemps pour une pension moindre." C'est dégoûtant et c'est une véritable trahison à l'égard de personnes qui ont déjà des carrières bien entamées et qui, à présent, ne peuvent pas changer la façon dont les cartes sont déjà distribuées. Monsieur le ministre, revoyez votre copie et allez chercher l'argent là où il se trouve, s'il vous plaît!

  Ellen Samyn:

  Mijnheer de minister, me geruststellen doet u niet. Geef toe, u weet het op dit moment niet, de Pensioendienst overigens ook niet, en de toekomstig gepensioneerden al zeker niet.

  Uw zogenaamde hervorming dreigt voor duizenden mensen uit te draaien op honderden euro minder per maand. Dat is een deel van de huur, dat is de water- en de energiefactuur off dat kleine extraatje dat men zich eindelijk wou permitteren.

  Dan kom ik tot uw communicatie. Via sociale media kondigt uw kabinet doodleuk aan dat u nog een beleidsadviseur Pensioenen zoekt die moet meewerken aan de pensioenhervorming van Arizona. Voor een hervorming die allang in het Parlement had moeten liggen, bent u nu nog altijd op zoek naar experts. Sorry, dat is waanzin!

  U bent in feite Lalieux 2.0, met beloften, vertraging, onduidelijkheid, en duizenden mensen in onzekerheid. Zo gaat men niet om met het pensioen van mensen. Dat is geen beleid meer. Het is geknoei op de kap van wie heel zijn leven keihard gewerkt heeft.

  Axel Ronse:

  De gemiddelde loopbaan in ons land duurt 34,5 jaar. Dat komt doordat zoveel mensen in ons land aan de dop of op de ziekenkas zitten, door onze lage activiteitsgraad.

  Als men denkt dat wij elk jaar 30 miljard euro – een bedrag dat stijgt door de vergrijzing – voor de pensioenen kunnen blijven betalen door met minder mensen te werken, met slogans als tax the rich of andere vorte slogans om mensen leugens wijs te maken, dan dwaalt men. Wie denkt dat we daarmee de pensioenen kunnen financieren, nodig ik uit om mee te gaan naar Wallonië, naar enkele centrumsteden die verdorie geen centen meer ontvangen voor hun lopende uitgaven. Dat betekent geen budget meer voor woon-zorgcentra, fini, onderhoud van straten, fini.

  Gaan we dat laten gebeuren met onze pensioenen? Zullen we tegen de mensen zeggen dat het fini is met hun pensioen? Nee. Dankzij Jan Jambon zullen we ervoor zorgen dat mensen ten minste nog een deftig pensioen behouden. Dank u, Jan.

  (…): (…)

  Voorzitter:

  Hij heeft uw naam toch niet genoemd? Hij heeft geen namen genoemd. (Tumult)

  Ik geef het woord aan de heer Boukili.

  Ik verzoek iedereen om het doorzichtig trucje om zichzelf extra spreektijd te geven, achterwege te laten, ook al wordt er maar al te graag op ingegaan.

  Persoonlijk feit

  Fait personnel

  Nabil Boukili:

  Monsieur le président, je tenais à réagir au petit cirque que M. Ronse vient de nous faire pour présenter la N-VA et M. Jambon comme les sauveurs des pensions.

  C’est pourtant la N-VA qui creuse le déficit des pensions. Le tax shift a coûté des milliards aux travailleurs. Vous avez créé ce trou-là pour faire des cadeaux aux grandes entreprises. Vos collègues du MR et vous-même devez supprimer ces cadeaux aux grandes entreprises.

  Monsieur Ronse, il faut taxer les plus riches. Mais vous préférez taxer les travailleurs via une augmentation de la TVA. Voilà votre politique!

  Si vous vous attaquez à nos pensions et à la classe travailleuse, c’est aussi pour financer votre course à l’armement demandée par M. Trump. Votre ministre Francken dit d’ailleurs lui-même que notre sécurité sociale est trop "obèse" et qu’il faut y puiser de l’argent pour acheter des F-35.

  Nous ne sommes pas d’accord avec ce projet de société. C’est pour cette raison que nous serons dans la rue avec les travailleurs les 24, 25 et 26 novembre, pour contrer votre politique antisociale.

  Axel Ronse:

  Mijnheer Boukili, ik ben blij dat u mij aanspreekt. Ik ben ook blij dat u hier bent en niet op de markt vliegtuigjes opblaast om te vergelijken. Tegen de mensen die nu gaan staken, zegt u dat wij 34 miljard uitgeven aan vliegtuigen en dat dit meer is dan dat er moet bijgepast worden bij de pensioenen. Wij passen nu al 30 miljard extra bij voor pensioenen. Mijnheer Boukili, hoeveel is 30 maal 5? Dat is 150 miljard. Dat is bijna vijf keer meer dan voor de aankoop van vliegtuigen .

  Wat zal er gebeuren als wij niets doen? Kent u de vergrijzing? Dat wil zeggen dat er minder mensen werken om het pensioen van meer mensen te betalen. U komt uit Wallonië. Er zijn daar gemeenten … Oh, u komt uit Brussel, oei. C’est encore pire à Bruxelles. Daar is 40 à 50 % van de mensen in de beroepsactieve leeftijd niet aan het werk.

  Wat gaat u de mensen blijven wijsmaken? Gaat u ze blijven meepakken naar de villawijken en hen zeggen "Les gens qui habitent là payeront votre pension. Si on supprime les avions militaires, votre pension sera payée"?

  Kunt u zich 's avonds in de spiegel bekijken et luidop zeggen dat u opkomt voor de werkende klasse die gaat travakken?

  "Jacqueline, qui a glissé sur le caca, ne doit pas travailler jusqu'à sa pension. Cela ne pose aucun souci." Wat zegt u dan? "Le chômage, si on est au pouvoir, sera de nouveau illimité. Pas de souci. Et ce sont les gens qui habitent dans les belles villas qui paieront les pensions!"

  Mijnheer Boukili, dat zijn sprookjes. Dat zijn even dwaze sprookjes als dat F-16- of F-35-vliegtuigje dat u opblaast. Weet u wat er met u zou gebeuren als u aan de macht komt? Heel onze pensioenfactuur zou letterlijk opgeblazen zijn. Ik blij dat Jan er is.

  Voorzitter:

  U bent blij dat hij er is, maar hij gaat vertrekken.

• Vraag: De inactiviteitsvallen

  Vraag: De opvolging en begeleiding van langdurig werklozen

  De inactiviteitsvallen
  De opvolging en begeleiding van langdurig werklozen
  Maatschappelijke begeleiding en herintegratie van werklozen, valkuilen en trajecten summaryExplanation

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 13 november 2025

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De discussie draait om de hervorming van de sociale zekerheid en werkloosheidsuitkeringen, met scherpe tegenstellingen tussen strengere voorwaarden (N-VA, Clarinval) en behoud van solidariteit met fraude- en misbruikbestrijding (Vooruit). Clarinval verdedigt zijn hervormingen—zoals tijdsbeperkte uitkeringen en een kadaster voor sociale bijstand—om afhankelijkheid te doorbreken, maar benadrukt dat kwetsbaren beschermd moeten blijven, terwijl Ronse (N-VA) het vorige beleid afschildert als een "25-jarig wanbeleid" dat inactiviteit beloonde en nu een begrotingstekort van 40 miljard (2029) dreigt. Vanrobaeys (Vooruit) eist gelijke aanpak van alle misbruiken (ook fiscale fraude) en betere samenwerking tussen federale en regionale overheden om mensen daadwerkelijk naar werk te begeleiden, zonder de sociale zekerheid als geheel te ondermijnen.

  Axel Ronse:

  Mijnheer de minister Clarinval, beste David, we hebben elkaar exact een jaar geleden leren kennen, tijdens de regeringsonderhandelingen. Ik zag u wel af en toe in Villa Politica , maar ik kende u eigenlijk niet goed, maar er was meteen een klik. Wat een machtige mens, dacht ik. Op het vlak van de arbeidsmarkt, de flexibilisering van de arbeidsmarkt, de beperking van de werkloosheidsuitkering in de tijd, de uitkeringennorm is onze visie identiek. Ik dacht, dat is een topper, die zou eigenlijk bij de N-VA kunnen zitten.

  Ik vroeg me af hoe u zich moet hebben gevoeld in de vivaldiregering, toen u de uitkeringen mee moest verhogen, toen werkloosheid gemakkelijker werd gemaakt, toen eigenlijk het omgekeerde werd gedaan van wat wij met de arizonaregering realiseren. Ik vroeg me af: qui vous a forcé en Vivaldi, monsieur David Clarinval?

  De N-VA heeft u bevrijd, met de arizonaregering. Er is de uitkeringennorm, de werkloosheidsuitkeringen worden beperkt in de tijd, de pensioenen worden hervormd. We doen er alles aan om ervoor te zorgen dat er geen rue de Dison meer is.

  Weet immers, bij de start van de vivaldiregering il y avait une grande fête dans la rue de Dison, plus d'allocations, chômage plus facile . Met de arizonaregering is dat gedaan. Ik hoop dat er hier geen enkele collega is die vindt dat iemand die over een hondenstront is uitgegleden en al acht jaar bij de ziekenkas zit, daar tot aan haar pensioen moet blijven. Het zou onvergeeflijk zijn als wij dat normaal zouden vinden.

  De rekening van 25 jaar politiek immobilisme, van het stimuleren van inactiviteit, is gigantisch groot. Het zijn wij die deze rekening nu moeten betalen. In Vlaanderen zeggen we: on en a marre, c'est fini avec la merde . Wie naar die RTL-reportage kijkt, heeft geen zin meer om naar het toilet te gaan.

  Mijnheer de minister, it's time to choose. Kiest u voor onze hervormingen, ja of neen?

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, dinsdag was het in Aalst jaarmarkt. Toen ik voor het Volkshuis stond, zei iemand tegen mij: "Anja, heb jij de reportage van Deborsu gezien? Ja, zo is het gemakkelijk, maar voor hen ga ik niet elke dag mijn knoppen afdraaien en afdokken."

  Collega’s, die reportage heeft veel mensen geraakt, ook mij. Zulke excessen ondermijnen onze solidariteit en onze sociale zekerheid. Dit systeem is bedoeld om de mensen die het zwaar hebben in het leven te beschermen, maar het is tegelijkertijd ook de bedoeling dat wie kan werken, meedoet en bijdraagt. Wij van Vooruit, de grondleggers van onze sociale zekerheid, staan pal achter die solidariteit.

  Op dezelfde jaarmarkt kwam ik een vrouw tegen die een week eerder de diagnose borstkanker had gekregen. Ze zei: "Gelukkig woon ik in België. Als ik in Amerika zou wonen, met Trump, zou ik mijn behandeling niet kunnen betalen."

  Daarom draait het. Onze sociale zekerheid redt letterlijk levens, maar als we die overeind willen houden, moet iedereen een eerlijke bijdrage leveren.

  Er zijn drempels – kinderopvang, opvolging, mensen jarenlang loslaten zonder begeleiding –, maar dat zijn regionale bevoegdheden, waar nog werk aan is, ook in Wallonië. Mijnheer de minister, de federale overheid zet stappen, maar moet de samenwerking versterken en nog meer coördineren, zodat iedereen in elk gewest dezelfde plichten en kansen heeft.

  Mijnheer de minister, op 14 oktober vond er een overleg plaats. Zult u ervoor zorgen dat er meer op samenwerking wordt ingezet, zodat niemand wordt losgelaten en mensen daadwerkelijk worden vastgepakt en begeleid naar meer kansen en werk?

  David Clarinval:

  Mevrouw Vanrobaeys, mijnheer Ronse, de reportage die werd uitgezonden door RTL heeft veel reacties uitgelokt. Ik begrijp de emotie, want ze raakt aan wat ons het meest dierbaar is: sociale rechtvaardigheid en vertrouwen in ons systeem van solidariteit.

  Laten we echter duidelijk zijn, ik weiger de karikatuur te aanvaarden die erin zou bestaan alle begunstigden van sociale bijstand te bestempelen als fraudeurs. Het merendeel van die mensen is effectief op zoek naar werk en ze lijden eronder als ze geen werk hebben. We zijn het allemaal eens over het feit dat kwetsbare mensen moeten worden beschermd, maar het is ook onze plicht om de solidariteit te verdedigen tegen misbruik. De reportage heeft onaanvaardbaar gedrag aan het licht gebracht, of het nu gaat om verduistering via de OCMW’s, de werkloosheidsuitkeringen of de uitkeringen voor langdurige ziekte, solidariteit mag geen toevluchtsoord worden voor fraude. Ze moet synoniem blijven met rechtvaardigheid en verantwoordelijkheid.

  Zoals het regeerakkoord bepaalt, zullen gezonde mensen die in staat zijn om te werken niet langer kunnen genieten van overdreven voordelige en eeuwigdurende stelsels die hen ontmoedigen om aan de slag te gaan. We moeten ervoor zorgen dat het altijd voordeliger is om te werken dan niet te werken. Het is net in die geest dat ik op amper vijf maanden tijd, vanaf het moment dat ik mijn functie opnam, een historische hervorming van de werkloosheidsuitkeringen heb doorgevoerd, die de solidariteit handhaaft maar een einde maakt aan het systeem van afhankelijkheid. Deze hervorming transformeert ons huidige stelsel in een echte werkloosheidsverzekering. Ze beschermt, ze responsabiliseert en ze moedigt de terugkeer naar werk aan. Solidariteit is geen inactiviteit, het is een gedeelde verantwoordelijkheid, waarin ook een rol is weggelegd voor de minister die bevoegd is voor maatschappelijke integratie en voor langdurig zieken.

  Het regeerakkoord voorziet in de creatie van een kadaster van de sociale bijstand en in een meer systematische controle om de coherentie en de transparantie van de sociale bescherming te versterken. Het gaat erom te garanderen dat elke euro aan solidariteit ten goede komt aan diegenen die daar echt nood aan hebben, waarbij een terugkeer naar een aangepaste activiteit actief wordt begeleid. Het doel is niet te stigmatiseren, maar te responsabiliseren en het frauduleuze gedrag te bestraffen van diegenen die de middelen van de samenleving misbruiken.

  Deze regering maakt vastberaden werk van structurele en rechtvaardige hervormingen voor ons land. Ons doel is duidelijk: de sociale zekerheid versterken zonder de koopkracht te verzwakken. Daarom, beste collega's, ben ik gekant tegen elke belastingverhoging en elk verlies aan inkomsten voor wie werkt. Ons sociaal model is iets om fier op te zijn. Het moet synoniem blijven met waardigheid, niet met afhankelijkheid. Trouw aan het regeerakkoord en aan de geest van het liberalisme moderniseren wij onze sociale staat zonder afstand te doen van de solidariteit, maar door haar opnieuw zin te geven: diegenen beschermen die het nodig hebben en iedereen aanmoedigen om bij te dragen aan de collectieve inspanning.

  Dank u voor uw aandacht.

  Axel Ronse:

  De reportage die we gezien hebben is het gevolg van 25 jaar lang een liberale narcist te kunnen vinden om aan het hoofd van een regering het PS-beleid uit te voeren: mensen inactief houden. Oh, je ne veux pas me lever trop tôt. Je suis déjà tranquille depuis huit ans, je ne veux plus bosser. Daar moet nu een einde aan komen! Alles staat op papier om dat te beëindigen, ook wat betreft langdurig zieken. Het probleem is dat de rekeningen door dat gortige beleid gedurende 25 jaar zodanig de pan zijn uit geswingd dat we afstevenen op een tekort van bijna 40 miljard euro in 2029.

  Wij in Vlaanderen willen dat dat stopt en daar zal een prijs voor moeten worden betaald, een prijs die wij nooit hebben gekozen en waarvoor wij altijd hebben gewaarschuwd. Als men echter wil dat onze begroting in evenwicht is en alle excessen van 25 jaar wanbeleid worden opgeruimd, dan zal men die prijs ook moeten betalen. Dus zet alstublieft door en laat Bart gewoon verder werken.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, onze sociale zekerheid is een van de mooiste verwezenlijkingen in ons land. Ze is echter ook kwetsbaar. Het is uiteraard geen probleem om misbruiken te benoemen. De excessen moeten eruit, maar dan wel de excessen aan alle zijden. Zowel wie ten onrechte uitkeringen ontvangt als wie profiteert van subsidies of wie fiscale achterpoortjes misbruikt, moet worden aangepakt. Alleen als iedereen een eerlijke bijdrage levert, kunnen we onze sociale zekerheid overeind houden. U stelt dat u een einde wilt maken aan die afhankelijkheid. Als u het echt meent, pak dat dan vast. Werk samen en schuif het niet door naar de sociale werkers, maar neem het echt op met de regio’s, zodat wij de betrokkenen nooit meer loslaten, voor hen zorgen, hen ondersteunen en effectief begeleiden naar meer kansen en naar werk.

Voorstellen

Voorstellen ingediend door Axel Ronse als hoofdauteur.

Slechts een deel van alle voorstellen wordt getoond. Lopende voorstellen die nog niet zijn gestemd geweest worden niet weergegeven.

• Voorstel: Wetsvoorstel houdende invoering van diverse energiemaatregelen (1518/4)

  Wetsvoorstel houdende invoering van diverse energiemaatregelen (1518/4)

  Bekijk dossier 1518

• Voorstel: Wetsvoorstel tot wijziging van de wet van 4 juli 1989 betreffende de beperking en de controle van de verkiezingsuitgaven voor de Kamer van volksvertegenwoordigers, de financiering en de open boekhouding van de politieke partijen om de forfaitaire bedragen te bevriezen en de indexering van de financiering van de politieke partijen op te heffen (1065/6)

  Wetsvoorstel tot wijziging van de wet van 4 juli 1989 betreffende de beperking en de controle van de verkiezingsuitgaven voor de Kamer van volksvertegenwoordigers, de financiering en de open boekhouding van de politieke partijen om de forfaitaire bedragen te bevriezen en de indexering van de financiering van de politieke partijen op te heffen (1065/6)

  Bekijk dossier 1065

• Voorstel: Wetsvoorstel tot verlenging van bepaalde maatregelen voorzien in de wet van 20 november 2022 houdende maatregelen aangaande de personeelsschaarste in de zorgsector (944/6)

  Wetsvoorstel tot verlenging van bepaalde maatregelen voorzien in de wet van 20 november 2022 houdende maatregelen aangaande de personeelsschaarste in de zorgsector (944/6)

  Bekijk dossier 944

• Voorstel: Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (942/7)

  Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (942/7)

  Bekijk dossier 942

• Voorstel: Wetsvoorstel strekkende tot het verlengen van de 600-urengrens voor studentenarbeid (443/14)

  Wetsvoorstel strekkende tot het verlengen van de 600-urengrens voor studentenarbeid (443/14)

  Bekijk dossier 443

• Voorstel: Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (784/8)

  Wetsvoorstel betreffende het tijdelijke uitstel van de registratie in de Federal Learning Account (784/8)

  Bekijk dossier 784

• Voorstel: Wetsvoorstel tot opheffing van de wet van 20 oktober 2023 tot oprichting en het beheer van de 'Federal Learning Account' (297/10)

  Wetsvoorstel tot opheffing van de wet van 20 oktober 2023 tot oprichting en het beheer van de 'Federal Learning Account' (297/10)

  Bekijk dossier 297

Stemmingen

Recente stemmingen van Axel Ronse in de plenaire vergadering.

Commissies

Axel Ronse is lid van de volgende commissies.