Commissie mobiliteit, overheidsbedrijven en federale instellingen
BronAlles over deze commissievergadering.
Mondelinge vragen
De vragen die gesteld werden tijdens deze vergadering.
-
Vraag: Het stilleggen van het onderzoeksschip Belgica (Q56000540C)
Vraag: De juridische en budgettaire moeilijkheden i.v.m. het onderzoeksschip Belgica (Q56000541C)
Vraag: Het oceanografische onderzoeksschip Belgica (Q56000546C)
Vraag: De toekomst van de Belgica (Q56000557C)
Vraag: De Belgica (Q56000578C)
Vraag: De werkeloos aan de kaai liggende Belgica (Q56000598C)
Vraag: De toekomst van de Belgica en de door de federale Staat aangespannen gerechtelijke procedure (Q56000797C)
Vraag: De uitbating van de Belgica (Q56000799C)
Vraag: De aan de ketting liggende Belgica (Q56000814C)
Vraag: Het onderzoeksschip Belgica (Q56000816C)
Vraag: Het handhaven van onze wetenschappelijke en maritieme soevereiniteit op de Belgica (Q56000835C)
veiligheid, justitie en defensieHet stilleggen van het onderzoeksschip Belgica
De juridische en budgettaire moeilijkheden i.v.m. het onderzoeksschip Belgica
Het oceanografische onderzoeksschip Belgica
De toekomst van de Belgica
De Belgica
De werkeloos aan de kaai liggende Belgica
De toekomst van de Belgica en de door de federale Staat aangespannen gerechtelijke procedure
De uitbating van de Belgica
De aan de ketting liggende Belgica
Het onderzoeksschip Belgica
Het handhaven van onze wetenschappelijke en maritieme soevereiniteit op de Belgica
De status, uitdagingen en toekomst van het onderzoeksschip Belgica summaryExplanationGesteld door
N-VA Frieda Gijbels
VB Kurt Ravyts
Les Engagés Jean-Luc Crucke
Les Engagés Xavier Dubois
Anders. Kjell Vander Elst
Les Engagés Aurore Tourneur
Les Engagés Aurore Tourneur
Les Engagés Xavier Dubois
PVDA-PTB Farah Jacquet
PS Hugues Bayet
MR Gilles Foret
Bekijk antwoord
Samenvatting summaryExplanation
Het onderzoeksschip Belgica (54 miljoen euro) ligt sinds juni 2024 stil in Zeebrugge door een conflict met exploitant Genavir, dat zich terugtrok na beschuldigingen van sociale dumping (Lets personeel onder niet-Belgische contracten) en intrekking van de vaarvergunning, met een lopende rechtszaak (volgende zitting 21 november). Van de geplande 162 vaardagen in 2024 werd amper de helft gerealiseerd, wat kritieke wetenschappelijke metingen (visserijquota, EU-verplichtingen, klimaatonderzoek) en economische schade (geannuleerde charterinkomsten) veroorzaakt, terwijl onderhoudsgebrek risico’s vormt voor het schip. Defensie kan door personeelstekort geen korte-termijnoplossing bieden, en een nieuwe aanbesteding (6-12 maanden procedure) wacht op de uitspraak; tussentijdse creatieve oplossingen (bijv. beperkt onderhoudscontract) worden gevraagd maar nog niet concreet uitgewerkt. De toekomstige regering moet kiezen tussen hernieuwd externaliseren (met strengere voorwaarden) of interne exploitatie (samen met Defensie), terwijl de huidige impasse internationaal gezichtsverlies en vertraging in mariene onderzoek veroorzaakt.
Frieda Gijbels:
Mijnheer de staatssecretaris, we vernemen dat het splinternieuwe onderzoeksschip Belgica voor onbepaalde tijd voor anker zou liggen omdat de uitbater Genavir zich zou hebben teruggetrokken. Eerder stelde ik u ook al vragen over mogelijke sociale dumping aan boord van de Belgica, omdat er Letse bemanningsleden onder Lets contract zouden zijn aangesteld, wat niet compatibel is met het Maritiem Arbeidsverdrag.
Om meer inzicht te krijgen op de impact van het niet kunnen uitvaren van de Belgica, stel ik u graag de volgende vragen, mijnheer de staatssecretaris. Ik hoop op heel concrete antwoorden.
Klopt het dat Genavir zich heeft teruggetrokken? Wat is daar de aanleiding van?
Hoeveel vaardagen werden er in 2024 gepland en hoeveel vaardagen zijn er daadwerkelijk geweest?
Toen ik u eerder ondervroeg over deze kwestie, gaf u aan dat men zinnens was om de Belgica ook te charteren, waardoor er extra inkomsten zouden kunnen worden gegenereerd, tot maximaal 600.000 euro per jaar. Hoeveel dagen werd het schip gecharterd?
Welke consequenties zijn er wanneer de Belgica niet kan uitvaren? Wat met de nationale en Europese wettelijk verplichte metingen? Heeft dit impact op vergunningen voor visserij, windmolens of baggeraars? Hoe wordt dit ingeschat?
Wat is de economische impact van het stilliggen van de Belgica?
Wat is de impact op de kwaliteit en de waarde van het schip wanneer het stilligt? Wat kunnen we nog verwachten op het vlak van waardevermindering?
Ten slotte, wat dient er exact te gebeuren om ervoor te zorgen dat de Belgica zo snel mogelijk opnieuw operationeel kan zijn? Werden hiertoe al stappen gepland? Welke tijdlijn ziet u in het beste dan wel slechtste geval?
Kurt Ravyts:
Mijnheer de voorzitter, mijnheer de staatssecretaris, de Belgica is een paradepaardje van het Belgisch wetenschappelijk onderzoek. De investering bedroeg destijds 54,5 miljoen euro. Echter, sinds juni 2024 ligt het schip blijkbaar aangemeerd aan de kade van Zeebrugge en is het niet meer uitgevaren.
Mevrouw Gijbels heeft de situatie rond Genavir geschetst. Eind 2022 werd die rederij door de Belgische regering aangesteld als exploitant van het schip. Er zijn ter zake blijkbaar veel problemen. Er is onder andere een rechtszaak aangespannen tegen de FOD Mobiliteit. De vaarvergunning werd ingetrokken. Er is nu ook een conflict met het Maritiem Arbeidsverdrag, waarvoor u trouwens werd gewaarschuwd. Dat is een eerste zaak.
De tweede zaak is het budgettaire aspect. In december 2023 was er maar een budget ingeschreven voor 128 vaardagen. U hebt toen geantwoord aan toenmalige parlementsleden dat pistes werden bekeken om het aantal vaardagen op te trekken, teneinde aldus te voldoen aan de grote vraag en teneinde de investering desgevallend volledig te laten renderen.
Ten eerste, wat is de stand van zaken in de zoektocht naar een nieuwe operator? Er is sprake van Defensie. Mijn vraag gaat dus over de aanbesteding.
Ten tweede, klopt het dat het schip in 2024 en misschien zelfs in 2025 niet meer zal uitvaren, zoals de woordvoerder van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen (KBIN) stelde? Dat instituut is verantwoordelijk voor de programmering van de wetenschappelijke campagnes.
Ten derde, hoe reageert u op de berichtgeving over de mogelijke dramatische impact op de verplichte wettelijke wetenschappelijke monitoring en dataverzameling?
Ten vierde, werd er voor 2024 uiteindelijk alsnog bijna 2 miljoen euro extra vrijgemaakt om de Belgica in 2024 toch 210 dagen te laten uitvaren? Hoeveel dagen werd er in 2024 uitgevaren?
Voorzitter:
Je ne vois pas M. Crucke; je passe la parole à M. Dubois.
Xavier Dubois:
Monsieur le secrétaire d'État, je ne vais pas refaire tout l'historique du dossier étant donné qu'il a déjà bien été mis en avant.
Le 24 octobre dernier, en séance plénière, une question vous a été posée et le ministre de l'Économie y a répondu à votre place. Il a mis en avant le fait que des discussions étaient en cours avec la Défense pour essayer de trouver des solutions, ou du moins de les envisager.
En séance de commission, la ministre de la Défense a mis en avant que la Marine n'avait pas le personnel pour reprendre l'exploitation du navire ni même pour en assurer l'entretien. Elle évoquait toutefois une sorte de coopération qui pourrait être réglée par protocole entre la Défense et le SPP.
Existe-t-il un protocole signé, en cours ou envisagé? Pourquoi avoir attendu si longtemps pour solliciter le support éventuel de la Défense? Quelles sont les mesures envisagées à très court terme pour assurer l'entretien du navire? Il serait dommage que ce navire qui aurait coûté près de 54 millions pourrisse à quai. Qu'attendez-vous pour lancer un nouveau marché public de concession pour avancer et avoir enfin des réponses relatives à l'exploitation et à l'entretien du navire?
Kjell Vander Elst:
Mijnheer de staatssecretaris, het onderzoeksschip Belgica is in 2021 gedoopt. Die Belgica werd met heel veel bombarie aangekondigd. Het heeft 54 miljoen euro gekost, het is een state-of-the-artschip, met zeer veel onderzoeksruimte. De Belgica is een zeer belangrijk schip, zowel voor Defensie als voor het wetenschapsbeleid in België.
Het schip kostte 54 miljoen en zou 30 jaar meegaan. Het is dus belangrijk dat de Belgica optimaal benut wordt. Laat dat nu precies het probleem zijn. Sinds juni 2024 ligt het schip aan de ketting in de marinebasis van Zeebrugge. Dat is geen goede zaak. Wij weten allemaal dat dit te maken heeft met mogelijke sociale dumping en het contract dat daarom door de Franse rederij Genavir eenzijdig werd opgezegd. Dit alles dwarsboomt de werking van de Belgica. Het is een drama voor het wetenschappelijk marien onderzoek.
Mijn vragen aan u zijn de volgende.
Welke stappen hebt u al ondernomen met Belspo om de Belgica zo snel mogelijk opnieuw te activeren?
Bent u actief op zoek naar een nieuwe exploitant?
Hebt u ondertussen contact opgenomen met de minister van Defensie om te bekijken of het schip op korte termijn door de diensten van de marine in gebruik genomen kan worden?
,
Aurore Tourneur:
Monsieur le secrétaire d' É tat, l'introduction relative à la situation du Belgica ayant été réalisée par mes coll è gues, j'en viens directement à mes questions.
Pouvez-vous nous retracer les événements depuis l'inspection du SPF Mobilité en décembre 2023? Comment l'opérateur Genavir a-t-il été choisi? Quels étaient les critères? Pouvez-vous nous informer de la nature des missions du Belgica qui ont été annulées en 2024? L' É tat belge risque-t-il des sanctions en raison des missions non exécutées du Belgica? Quelles sont les pertes financières associées à l'immobilisation du navire et à l'annulation de ses missions?
Dans un même ordre d'idées, lors de la séance plénière du 24 octobre dernier, le ministre Dermagne a déclaré en votre nom que l' É tat fédéral entendait contraindre Genavir via une procédure judiciaire à assurer un entretien périodique minimal du Belgica afin de limiter les dégâts au navire et sa détérioration potentielle.
Où en est cette procédure judiciaire? Qui se charge de l'entretien du navire en attendant les résultats de cette procédure? Des entretiens ont-ils eu lieu depuis que le bateau est à quai? Sinon, quand devraient-ils avoir lieu?
Farah Jacquet:
Monsieur le secrétaire d'État, le samedi 19 octobre 2024, l'Institut royal des Sciences naturelles de Belgique indiquait que l’opérateur français Genavir avait résilié unilatéralement le contrat qui le liait avec Belgica, notre navire de recherche océanographique.
Selon Genavir, cette résiliation fait suite à une visite d’inspection du SPF Mobilité et Emploi en décembre 2023 à la suite d'une plainte pour dumping social. Les services d’Inspection avaient alors conclu que les membres d’équipage devaient avoir des conditions de travail conformes à la législation belge, ce qui n’était pas le cas étant donné que des marins français et lettons étaient employés sous des contrats de travail de leur pays d’origine. Toujours selon Genavir, aucune solution n’a pu être trouvée avec l’Inspection et Belspo. L’opérateur n’aurait alors pas eu d’autre choix que de résilier le contrat.
Pourtant, selon Belspo, Genavir avait eu "plusieurs occasions de tout régler" à la suite des conclusions de l’inspection, ce qui n'a pas été fait.
Par conséquent, le Belgica se retrouve à quai depuis des mois au port de Zeebrugge. C'est regrettable car le Belgica est une référence au sein de la flotte de recherche européenne et est surtout un navire essentiel pour étudier les effets du dérèglement climatique, avec des missions importantes qui passent à la trappe, comme celle programmée au pôle Nord.
Monsieur le secrétaire d'État, où en sommes-nous actuellement? Comment expliquez-vous qu’un navire sous pavillon belge et sous le commandement opérationnel du ministère de la Défense belge soit exploité par une société privée française qui emploie des marins lettons sous contrats de travail lettons? Qu'est-ce que c'est que cette construction "public-privé" qui se traduit encore par du dumping social et une dégradation des missions de service public? Qu’avez-vous entrepris pour qu’une solution se dégage rapidement et éviter que le Belgica reste à quai de nombreux mois encore? Genavir aurait entamé une action en justice contre le gouvernement fédéral. Qu’en est-il? Concrètement, quelles missions sont annulées à la suite du retrait de l’opérateur? Enfin, que faites-vous actuellement pour résoudre la situation?
Hugues Bayet:
Monsieur le secrétaire d' É tat, le navire scientifique belge Belgica est, depuis quelques mois, un navire sans équipage. En effet, son opérateur privé, l’armateur français Genavir, a résilié unilatéralement le contrat qui le liait à l’Institut royal des sciences naturelles de Belgique (IRSNB).
En 2024, le navire de recherche n’a pu naviguer qu’un tiers du temps. Une expédition au pôle Nord est notamment tombée à l’eau. C'est vraiment dommage, car avec ses 400 mètres carrés d’espaces de laboratoire et ses instruments de mesure très modernes, le Belgica fait office de pointure au sein de la flotte de recherche européenne.
Des suspicions de dumping social et de violences sexuelles seraient la cause du début de la crise entre la politique scientifique et l’armateur privé.
Monsieur le secrétaire d’ É tat, pouvez-vous nous confirmer cette information? Quelles mesures avez-vous prises pour résoudre cette situation délicate?
Enfin, l’avenir de la politique scientifique fédérale serait menacé par des coupes budgétaires drastiques, si j'en crois ce qui a déjà fuité des négociations en vue de former le futur gouvernement. Ce serait, selon mon groupe, un détricotage complet d’une politique importante pour la recherche, la conservation et la mise en lumière du patrimoine, le devoir de mémoire, mais aussi la science de manière générale. Avez-vous un peu plus d’informations à ce sujet?
Gilles Foret:
Monsieur le secrétaire d'État, la situation du navire de recherche Belgica suscite de vives inquiétudes, comme en témoignent les nombreux témoignages et questions posées aujourd'hui. Ce dossier est d'autant plus préoccupant qu'il a un impact direct sur nos ambitions scientifiques, environnementales et stratégiques.
Pour le Mouvement Réformateur, je rappelle qu'il est impératif d'assurer cette continuité et, surtout, la souveraineté de nos infrastructures de recherche, dans le respect des normes internationales et avec toute la transparence que cela nécessite.
Monsieur le secrétaire d'État, mes questions sont dans la continuité de celles qui viennent d'être posées. Elles concernent les mesures concrètes que votre département prévoit pour garantir le retour rapide du Belgica et assurer la continuité et la souveraineté de nos infrastructures.
En outre, j'ai des questions plus précises concernant les accusations de dumping social. Pourriez-vous nous en dire un peu plus? Comment pouvons-nous respecter le droit des équipage à bord du Belgica mais aussi, plus largement, celui des équipages des navires sous pavillon belge?
Thomas Dermine:
Collega's, dank u voor uw vragen. Ik zal een globaal antwoord geven, met drie luiken. Het eerste luik gaat over de context en de aanvankelijke problemen in dit dossier.
Le deuxième paquet concernera "Les missions suspendues et leurs impacts" et le troisième les "Pistes de solution" établies à ce stade.
Venons-en d'abord au contexte et aux problèmes initiaux.
Comme vous l'avez soulevé dans vos questions, le navire de recherche Belgica se trouve à quai à Zeebrugge depuis juin 2024. Cette immobilisation résulte de la suspension de la licence de l'opérateur français Genavir qui a fait suite à des accusations de dumping social et de non-respect de la Convention du travail maritime. Genavir a unilatéralement interrompu l'exécution du contrat le 6 juin dernier mais le contrat entre l' É tat belge et Genavir – c'est important pour la suite – n'a pas été résilié à ce stade. Genavir a été mis en défaut à plusieurs reprises par mes services dans l'exécution du contrat.
De reden voor Genavir om het contract stop te zetten, is een dispuut rond arbeidsregels. Daarnaast haalt Genavir een aantal andere redenen aan die door BELSPO werden weerlegd.
Concernant l'emploi des marins non belges, le cahier des charges initial autorisait le tiers à employer des membres de l'équipage ayant la nationalité d'un pays de l'Union européenne à condition de respecter la législation belge, en particulier celle qui s'applique aux travailleurs maritimes.
Une procédure judiciaire a immédiatement démarré le 18 juin dernier.
Une première séance au tribunal de première instance de Bruxelles s'est tenue au début du mois de septembre. Un calendrier y a été acté. La prochaine séance au cours de laquelle l'affaire sera plaidée est prévue le 21 novembre prochain. Au cours de cette procédure, nous demandons à tout le moins que Genavir exécute l'entretien du Belgica, comme le prévoit le marché, afin d'éviter toute détérioration du navire. Comme il s'agit d'une affaire qui est en cours devant les tribunaux, je m'abstiendrai à ce stade de la commenter plus en détail.
J'en viens au deuxième volet des missions suspendues et à leur impact.
In totaal waren er in 2024 162 wetenschappelijke vaardagen gepland. De meeste campagnes werden gepland in de tweede helft van 2024 omdat verschillende buitenlandse instellingen interesse hadden om de Belgica te charteren in de eerste helft van 2024. Deze campagnes werden uiteindelijk echter geannuleerd als gevolg van budgettaire beperkingen binnen de geïnteresseerde instellingen.
Nous reconnaissons toute la gravité de la situation et l’impact qu’a l’accostage du Belgica sur la surveillance scientifique légalement requise. L’annulation de certaines missions entraîne des répercussions significatives sur la recherche scientifique et le monitoring environnemental en Belgique, notamment sur les quotas de pêche et sur certaines obligations environnementales vis-à-vis de l’Union européenne.
La suspension des activités entraîne également des conséquences directes pour des scientifiques belges, des doctorants belges, dont les recherches sont retardées.
Avec la suspension des activités par Genavir, c’est tout le planning du second semestre 2024 qui est à reprogrammer dans les plus brefs délais.
Ik kom tot het derde luik, over onze zoektocht naar oplossingen.
Ik kan u verzekeren dat parallel aan de juridische procedure op verschillende pistes wordt verder gewerkt, ook nu de regering in lopende zaken is. Mijn administratie heeft contact opgenomen met Defensie om zo snel mogelijk een oplossing te vinden. Defensie is een constructieve partner, maar kan op dit moment door een gebrek aan personeel niet op korte termijn helpen. Er lopen echter gesprekken om samen zo snel mogelijk een oplossing te vinden.
Le prochain gouvernement devra se prononcer sur le modèle opérationnel à mettre en place: soit des opérations assurées en interne en collaboration avec la Défense, qui nécessiteraient des moyens supplémentaires pour la Défense afin d'assurer cette mission, soit un nouveau marché public avec un opérateur externe.
Je rappelle que la décision d'externaliser à un tiers, à savoir Genavir, les opérations du Belgica est un choix du gouvernement MR-N-VA lors de la législature 2014-2019. Nous n'avons fait, durant la dernière législature, qu'opérationnaliser ce choix de faire appel à un prestataire externe. Aujourd'hui nous devons assumer les conséquences liées à l'instabilité de ce modèle, que nous devrons peut-être évaluer pour définir la solution à l'avenir.
Par ailleurs, il est à noter que nous ne pouvons pas lancer de nouveau marché public à ce stade parce que la procédure est en cours au tribunal. Nous ne pouvons pas lancer le nouveau marché avant que celui-ci ait rendu sa décision. Si le prochain gouvernement souhaite relancer un nouveau marché public, il faudra compter entre 6 et 12 mois avant qu'un nouveau contractant puisse commencer. Les critères de sélection dans le marché initial portaient sur l'aptitude à exercer l'activité professionnelle concernée, la portée financière et économique, la compétence technique et professionnelle.
Monsieur Bayet, concernant votre question sur l'avenir de la Politique scientifique, il ne m'appartient pas en commission d'évaluer ou d'émettre un jugement sur les lignes du prochain gouvernement, pour peu qu'il y en ait. Néanmoins, je rejoins votre constat que j'ai eu le privilège de diriger la Politique scientifique qui contribue à certaines missions essentielles en matière scientifique, de préservation, en matière spatiale aussi. Adopter une lecture communautaire sur ces matières qui, par essence, relèvent du niveau fédéral, serait mettre un pied dans quelque chose qui, potentiellement, peut porter atteinte à des compétences essentielles de notre pays.
Frieda Gijbels:
Mijnheer de staatssecretaris, ik dank u voor het antwoord.
Ik vind het heel erg gemakkelijk om nu te verwijzen naar de vorige en de volgende regering. In de vorige legislatuur heb ik de verslagen van de Inspectie van Financiën opgevraagd, die aan uw regering zijn voorgelegd. Die verslagen waren niet min. Die wezen op een heel onduidelijk en complex exploitatiemodel, waarover niemand het blijkbaar eens werd. Die aanbestedingsprocedure heeft men ook nodeloos lang laten aanslepen. Ik denk dat er echt heel veel fout is gelopen in uw legislatuur, mijnheer de staatssecretaris.
In dat dossier werd ook veel te weinig garantie gevraagd met betrekking tot de bemanning, de brandstofvoorwaarden en de expedities. U zegt dat dit nu ten onrechte als een communautaire zaak wordt geduid. Het zijn wel de Vlaamse instellingen die hiervan nu de dupe zijn. Dit gaat ten koste van de Noordzee. Dit heeft expliciet gevolgen voor onderzoek, voor onze verplichtingen. Dit doet ons internationaal gezichtsverlies lijden.
We hebben nu zo'n duur splinternieuw schip met hoogtechnologische apparatuur aan boord en we kunnen er niets mee. Men zegt zelfs dat er ook volgend jaar niets mee kan gebeuren. Dat is echt een groot probleem, mijnheer de staatssecretaris. Het is al te gemakkelijk om nu naar de vorige en de volgende regering te verwijzen.
Viel de timing van het stilleggen van het schip toevallig ook tijdens de nationale verkiezingen? Moest het zo lang in vaart blijven zodat niemand iets zou merken voor de verkiezingen? Dat doet ook echt de wenkbrauwen fronsen.
U hebt er altijd voor gepleit dat het federale wetenschapsbeleid ook federaal zou blijven. U zou dan beter hebben aangetoond dat het ook werkt en dat hebt u niet gedaan. Het spijt mij.
Kurt Ravyts:
Mijnheer de staatssecretaris, het gaat inderdaad om een heel triestig dossier. Ook ik ben enigszins ontgoocheld in uw antwoord, waarin u de vlucht vooruit neemt. U begint over de vorige Zweedse regering, die het exploitatiemodel zou hebben opgestart. Ik merk echter een verwaarlozing van het dossier onder uw verantwoordelijkheid. Ik merk ook onderfinanciering.
Uiteraard stelt onze partij zich vragen bij het federale wetenschapsbeleid. Het bewuste dossier toont immers aan hoe het eigenlijk niet moet. Inzake het wetenschapsbeleid op zee is er ook de Simon Stevin, een Vlaams onderzoeksschip. De Belgica kan gerust worden geregionaliseerd.
Xavier Dubois:
Monsieur le secrétaire d' État , je vous remercie pour vos réponses, que vous avez structurées en trois chapitres, mais qui me déçoivent plutôt.
En effet, le dernier volet aborde les pistes de solution, qui n'existent cependant pas. Vous avez évoqué une collaboration avec la Défense. Or la main-d'œuvre est insuffisante pour pouvoir l'assurer. Quant à la conclusion éventuelle d'un nouveau marché, il faudra attendre une décision judiciaire. C'est vraiment problématique, parce qu'il faudra attendre des mois avant que la moindre initiative ne soit prise. Ne peut-on quand même pas imaginer un marché qui soit différent du marché initial? Il est nécessaire que ce patrimoine de plusieurs dizaines de millions d'euros soit entretenu, car on ne peut pas le laisser pourrir à quai.
Il faut creuser davantage, parce qu'on ne peut pas se contenter de dire qu'on va attendre une décision de justice pour agir. Il importe donc de se montrer créatif et inventif en vue d'attribuer un marché pour l'entretien. Ce doit pouvoir être justifiable au regard d'un tel patrimoine de l' État.
Je vous remercie, en tout cas, pour la suite que vous apporterez à ce dossier.
Kjell Vander Elst:
Mijnheer de staatssecretaris, ik dank u voor uw antwoord.
Als ik het goed heb begrepen, hebt u op 18 juni meteen de procedure opgestart en zal er op 21 november een nieuwe zitting voor de rechtbank zijn. U hebt dus snel geschakeld, zeker toen in juni al bleek dat het schip stillag in Zeebrugge. Dat is een goede zaak, maar ik ben het eens met de collega van Les Engagés dat we niet mogen wachten op juridische procedures. Een juridische procedure moet worden nageleefd, maar we moeten creatief zijn en kijken of we in de tussentijd geen oplossingen kunnen vinden om dat schip opnieuw operationeel te maken.
Wat betreft de missies, u hebt gezegd dat er voor 2024 in normale omstandigheden 162 vaardagen gepland waren. Het schip heeft een maximale capaciteit van 300 vaardagen, dus dat is maar iets meer dan de helft daarvan, wat veel te weinig is. Op die manier benutten we dat schip niet optimaal en voeren we niet voldoende marien wetenschappelijk onderzoek uit. Als men 54 miljoen investeert in zo'n schip, dan kan men daar heel nuttig werk mee doen. Ik betreur die zaak.
Wat de oplossingen betreft, ik begrijp dat u gesprekken voert met Defensie, maar dat er een personeelsprobleem is. Ook dat betreur ik, zeker omdat het schip altijd een hulpschip van Defensie is geweest. Het voert een aantal ondersteunende taken uit op de Belgische Noordzee, een zone met heel veel kritieke infrastructuur waarvan de veiligheid moet worden gegarandeerd.
Ik dring er dus op aan om intensief te blijven spreken met Defensie en na te gaan of er met de minister van Defensie niet naar een oplossing kan worden gezocht, zodat het als hulpschip van Defensie kan blijven functioneren. Een state-of-the-artschip van een dergelijke omvang mag toch niet volledig stilliggen.
Aurore Tourneur:
Merci, monsieur le secrétaire d' É tat, pour cette rétrospective et les questions auxquelles vous avez répondu. Deux de mes questions demeurent néanmoins en suspens, à savoir l'éventuel risque de sanctions à l'encontre de l' É tat belge eu égard aux missions non exécutées et les pertes financières associées à l'immobilisation du navire. Comptez donc sur moi pour continuer à vous poser des questions tant que vous serez en fonction et responsable de ces mati è res.
Farah Jacquet:
Merci, monsieur le secrétaire d' É tat, pour vos réponses.
J'entends que vous cherchez des solutions, ce qui est positif. Néanmoins, rien de concret ne semble se dessiner et c'est insatisfaisant. Vous le savez, le Belgica est une référence au niveau international avec plus de 400 m 2 de laboratoires et d'instruments de mesure modernes. L'immobilisation à quai du navire est une conséquence directe de la recherche incessante du gouvernement de réduction d es coûts et d'externalisation de ses missions vers le privé. Ce navire se voit donc contraint à mettre sur pause ses différentes missions qui visent à faire progresser les connaissances scientifiques sur nos mers et océans. C'est évidemment regrettable et une solution doit rapidement être trouvée. Nous vous demandons donc de faire le maximum pour que le Belgica reprenne ses explorations le plus rapidement possible. Il serait en outre souhaitable de mettre fin aux partenariats public-privé qui sont douteux, ne fonctionnent pas et ne profitent pas au public.
Enfin, je voudrais profiter de ma prise de parole pour souligner combien les investissements dans notre Politique scientifique à travers BELSPO et les différentes institutions sont essentiels. BELSPO est synonyme d'expertise renommée dans des domaines tels que l'astronomie, la paléontologie, la climatologie, la météorologie ou les sciences de la Terre. Au vu des inondations dramatiques en Espagne, je ne puis envisager que des partis ici présents souhaitent faire des économies dans ces domaines. Nous ne laisserons pas la Politique scientifique de la Belgique être détruite.
Hugues Bayet:
Monsieur le secrétaire d'État, il n'a en effet pas été facile pour vous de gérer ce dossier car, sous l'ancien gouvernement, la N-VA avait tout fait pour essayer de mettre fin au Belgica. Le dossier étant en cours de procédure judiciaire, nous attendrons d'en connaître les résultats pour agir, mais d'ici là toutes les pistes doivent être envisagées. Il s'agit d'un fer de lance de la Politique scientifique belge, reconnu dans toute l'Europe, tant pour les fonds marins que sous-marins.
Je vous enjoins de rester très attentif à ce dossier. Il nous a été promis un gouvernement des droites très rapidement, et nous voyons que ce n'est pas le cas. Donc vous risquez de rester aux commandes encore quelque temps. Ce serait une bonne chose de trouver des solutions concrètes pour le Belgica.
Gilles Foret:
Monsieur le secrétaire d'État, je vous remercie pour vos précisions et vos rétroactes politiques au sujet de la Politique scientifique.
Je reste évidemment préoccupé par la perte d'opportunités scientifiques et les conséquences stratégiques de cette crise. Nous espérons une solution rapide, où des alternatives pourront être trouvées. Nous privilégions une solution rapide et durable remettant en place le Belgica afin qu'il reprenne son rôle essentiel. Entre-temps, il est important que toutes les opérations qui permettent de préserver l'outil – l'entretien du navire, mais aussi de tous ses instruments – soient réalisées. Il faudra qu'il soit opérationnel dès qu'il pourra reprendre la mer, et nous savons que l'inactivité peut parfois entraîner des avaries.
Thomas Dermine:
Monsieur le président, je voudrais reprendre la parole pour conclure et afin de répéter certains éléments essentiels. Il s'agit d'un dossier qui est effectivement important, dans lequel l'État belge a investi et qui comporte des aspects critiques pour le monitoring de certaines données en mer du Nord et pour des missions scientifiques. Une prochaine session aura lieu au tribunal la semaine prochaine, le 21 novembre. Afin d'éviter que le matériel soit dégradé, il est essentiel que nous fassions en sorte que certaines missions confiées à Genavir concernant l'entretien du navire soient prestées indépendamment de la poursuite de la procédure judiciaire. Cette préoccupation de ma part est tout à fait légitime. Nous sommes dans une période politique particulière avec la formation d'un nouveau gouvernement. Celui-ci devra se positionner sur la clôture du dossier juridique et la relance d'un nouveau marché pour un opérateur tiers, tout en gardant en tête la complexité opérationnelle de gérer ce type de marché avec un partenaire privé pour l'exploitation du navire ou l'octroi à la Défense d'une mission spécifique, en sachant que nous avons de nombreuses synergies avec la Défense, y compris des missions d'écolage ou des missions annexes à d'autres sur des navires militaires qui ressemblent fort au Belgica dans leur conception. Ces deux options doivent être examinées par le prochain gouvernement fédéral et vu le timing très particulier avec la formation d'un gouvernement, la question est assez essentielle. En tout cas, nous sommes extrêmement vigilants sur la question de l'entretien du navire durant la phase judiciaire.
-
Vraag: De steeds zorgwekkendere staat van het gebouw van het Rijksarchief in Louvain-la-Neuve (Q56000191C)
gezondheid en welzijnDe steeds zorgwekkendere staat van het gebouw van het Rijksarchief in Louvain-la-Neuve
Gesteld door
Bekijk antwoord
Samenvatting summaryExplanation
De sluiting van de leeszaal in de Rijksarchieven te Louvain-la-Neuve was tijdelijk door personeelstekort (geen infrastructuurprobleem) en werd op 26 september opgelost, aldus Dermine, die benadrukte dat het een organisatorisch, geen budgettair issue was. Enkel in Brussel lopen momenteel asbestverwijderingswerken (zonder dienstverstoring), met geen andere geplande renovaties in 2024. De Smet onderstreept het kritieke belang van optimale archiefconservering, maar stelt geen verdere actiepunten. Kernpunt: personeels- en beheersuitdagingen wegen zwaarder dan infrastructuur.
François De Smet:
La presse s'est fait l'écho récemment de la situation préoccupante du bâtiment qui abrite les archives de l’Etat à Louvain-La-Neuve au sein duquel la salle de lecture est temporairement fermée, faute de personnel d’entretien.
La sauvegarde de la mémoire institutionnelle de notre pays nécessite de permettre à cet établissement scientifique fédéral d’assurer l’ensemble de ses missions.
En conséquence, Monsieur le Secrétaire d’Etat peut-il me faire savoir :
si la situation à titre spécifique de l’infrastructure des Archives de l’Etat à Louvain-la-Neuve lui a été relatée et si des mesures provisoires de réparation seront entreprises afin de permettre la réouverture de la salle de lecture
si au cours de ce dernier quadrimestre 2024 des travaux ont été budgétés au sein d’un ou plusieurs sièges des Archives de l’Etat dans notre pays?
Thomas Dermine:
Monsieur De Smet, comme indiqué dans la presse, le service des Archives générales du Royaume à Louvain-la-Neuve a été fermé durant quelques semaines car, suite à une absence, le nettoyage des locaux n’a pas pu être assuré faute de personnel. La salle a pu rouvrir le 26 septembre.
Il ne s’agit donc pas en l’occurrence de problèmes d’infrastructure, mais d’un problème d’organisation interne et d’un manque de moyens relatifs au personnel.
Aux Archives générales du Royaume à Bruxelles, des travaux de désamiantage sont en cours, travaux pour lesquels les mesures de sécurité nécessaires ont été prises. Ces travaux n’ont pas d’impact sur le service public.
À notre connaissance, d’autres travaux ne sont pas budgétés dans les bâtiments des Archives de l’État durant le dernier quadrimestre de cette année.
François De Smet:
Monsieur le secrétaire d'État, je vous remercie pour votre réponse très complète. Je ne saurais trop insister sur la nécessité de conserver ces archives de l’État dans le meilleur état possible.
-
Vraag: Het wetenschappelijk beleid van de nieuwe directeur van het museum van Tervuren (Q56000481C)
Vraag: Het beheer van het museum van Tervuren na de renovatie ervan (Q56000482C)
Vraag: Het museum van Tervuren en de teruggave van kunstwerken (Q56000483C)
Vraag: De restitutiewet (Q56000542C)
economie en werkHet wetenschappelijk beleid van de nieuwe directeur van het museum van Tervuren
Het beheer van het museum van Tervuren na de renovatie ervan
Het museum van Tervuren en de teruggave van kunstwerken
De restitutiewet
Het toekomstig beleid en beheer van het museum van Tervuren summaryExplanationGesteld door
MR Benoît Piedboeuf
MR Benoît Piedboeuf
MR Benoît Piedboeuf
VB Kurt Ravyts
Bekijk antwoord
Samenvatting summaryExplanation
De herbestemming en dekoloniale heroriëntatie van het Afrikamuseum (Tervuren) dominen de discussie: ondanks een investering van 100 miljoen euro daalde de zichtbaarheid van etnografische collecties (25% niet meer tentoongesteld) en verdwenen traditionele kunstexposities, terwijl het wetenschappelijk werk zich sterk richt op dekolonisatie, herkomstonderzoek (83.000 objecten onderzocht) en digitale toegankelijkheid. Budgettaire beperkingen (dalend expositiebudget, personeelstekort zoals 1 archivaris en tijdelijk geen restaurateurs) en politieke sturing (wet restitutie 2022, bilateraal akkoord met Congo nog in onderhandeling) remmen internationale samenwerking en aankopen, hoewel dons en partnerschappen met Afrika (o.a. 6 Congolese musea) worden uitgebouwd. Kritiek richt zich op de vermeende politisering (eenzijdige dekoloniale focus ten koste van neutraal wetenschappelijk werk) en prioriteitenverschuiving (diaspora-raadpleging vs. onderzoek), terwijl de toekomstige gemengde commissie (voor restitutiebeslissingen) wacht op een definitief verdrag met Congo.
Benoît Piedboeuf:
Monsieur le secrétaire d'État, cher Monsieur Dermine, le musée de Tervuren est incontestablement un joyau parmi les musées de notre pays. Il a bénéficié d'une profonde restauration pour un montant avoisinant les 100 000 000 euros et je voudrais connaitre votre analyse des effets bénéfiques de cet investissement sur la fréquentation du musée et sur la densité et la qualité de son activité scientifique.
Monsieur le secrétaire d'État, mes questions témoignent de mon intérêt pour ce fleuron muséale belge.
1. Quelle est l'autonomie décisionnelle dont bénéficie le musée et son équipe et de quelle manière contrôlez-vous son activité scientifique?
2. Cette activité scientifique se concentre quasi exclusivement sur la question de la décolonisation, vue à travers le prisme d'un passé honteux et 25 % des objets – collections ethnographiques – ne sont plus visibles, et les expositions sur l'art ancien ont disparu. Quelle en est la raison? Et quel est le budget consacré par an aux expositions, pourquoi a-t-il fondu d'année en année? Il n'y a plus d'expositions communes avec d'autres musées ou itinérantes : Tervuren est-il mis de côté par les musées internationaux? Si oui, est-ce à cause de son tropisme décolonial?
3. Le personnel scientifique est-il en nombre suffisant? Est-il écouté pour juger de l'opportunité des associations qui sont invitées? 2 restaurateurs ont quitté Tervuren, il n'y en a plus. Il n'a plus qu'un seul archiviste. Tervuren attire-t-il toujours des experts étrangers? Si non, pourquoi: manque de budget ou orientation violement anticoloniale?
4. Est-ce utile de consacrer autant d'effort en termes de personnel pour communiquer vis-à-vis de la Diaspora, fort choyée pour donner son avis, au détriment des colloques scientifiques? Je vous remercie de vos réponses.
Monsieur le secrétaire d’État, par rapport au musée de Tervuren et de son importance historique, quels fonds sont-ils consacrés pour l’achat de nouvelles pièces? Les propositions du personnel scientifique sont-elles écoutées? Les pièces contemporaines ne devraient-elles pas être exposées à Bozar?
Le but d’un musée est d’enrichir ses collections, les documenter, les montrer au public et les protéger. Ces collections de Tervuren sont un bien public, qui doit rester sur notre sol.
Bien au-delà de sa mission scientifique, il semble que ce musée devienne un lieu de déploiement d'orientations politiques, toujours les mêmes, quand neutralité et esprit critique doivent être les maîtres mots d'un lieu comme celui-là. Je vous remercie de vos réponses.
Monsieur le secrétaire d'État, concernant le Musée de Tervuren, je voudrais connaître le bilan de votre loi sur la restitution des œuvres d'art. Cette loi n'a-t-elle pas fait fuir les dons privés?
Le personnel n'est-il pas occupé sur la provenance des objets plutôt que sur le travail de fond des thématiques du musée? Je vous remercie pour vos réponses.
Kurt Ravyts:
Mijnheer de voorzitter, mijnheer de staatssecretaris, de heer Piedboeuf en ik waren beiden lid van de befaamde Congocommissie, die is uitgedraaid op een mislukking. Wat niet op een mislukking is uitgedraaid, zijn uw inspanningen met betrekking tot de restitutiewetgeving, die in oktober 2022 in werking is getreden. Ik heb een aantal vragen met betrekking tot een stand van zaken en de concretisering van de artikelen 4 en 5 van dat wetsontwerp.
Deze vraag gaat over het ontwerp van bilateraal akkoord, dat werd overgemaakt aan de Democratische Republiek Congo, en het wetenschappelijk comité, dat toch bijzonder belangrijk is voor beslissingen met betrekking tot de concrete restitutie. Sinds september 2023 zijn vijf Congolese onderzoekers tewerkgesteld in het Afrikamuseum met als onderwerp herkomstonderzoek.
Mijnheer de staatssecretaris, het gaat over een langetermijnproces. Restitutie wordt in Afrika door een wat andere bril bekeken. Wij zijn op dat vlak niet alleen activistisch, maar ook een beetje moralistisch. Hier willen wij met ons geweten in het reine komen, terwijl het daar eerder gaat over het heraanknopen met de eigen traditionele cultuur. Zij willen eigenlijk vooral lacunes in hun eigen collecties aanvullen, waar nog heel veel werk aan is. Ik weet ook dat het Afrikamuseum sterk inzet op digitalisering, ook onder de nieuwe directie, en het toegankelijk maken van de collecties.
Wat is de stand van zaken met betrekking tot het herkomstonderzoek en die wetenschappelijke commissie, die uiteindelijk zal bepalen wat wij al dan niet teruggeven? Het gaat dan over zaken die wij de voorbije honderd jaar op een minder stichtelijke wijze hebben meegebracht naar België.
Thomas Dermine:
Messieurs les députés, je vous remercie.
S'agissant de la question de M. Piedboeuf sur la gestion et le rôle des scientifiques du Musée royal de l'Afrique centrale (MRAC), je rappelle que celui-ci fait partie du SPP Politique scientifique et est intégré en tant que tel dans son plan stratégique. Le directeur général participe au comité de direction, où les décisions sont prises en accord avec son président, sous ma tutelle politique. Le conseil de direction du MRAC comprend huit membres, dont six scientifiques. Un conseil scientifique créé en 2024 a approuvé la stratégie scientifique établie pour cinq ans. Ses activités de recherche comprennent aussi bien l'anthropologie culturelle que l'histoire, l'archéologie, la biologie et les sciences de la terre, notamment la géologie. Les publications scientifiques sont disponibles sur le site web du musée. Les activités scientifiques ne se concentrent pas exclusivement sur la décolonisation. Par exemple, on compte de nombreux travaux en géologie, en minéralogie, aussi bien que se rapportant à l'étude des mondes végétaux et des phénomènes de réchauffement climatique qui se matérialisent notamment en Afrique.
Deux restaurateurs et un archiviste ont récemment quitté le musée. Leur remplacement est presque terminé. Un plan d'assainissement a été développé pour résoudre les problèmes budgétaires structurels; ce qui conduit malheureusement à une réduction du personnel. Malgré ces défis, le musée a produit dans toutes ces matières en 2024 pas moins de 200 publications. Le MRAC entretient de nombreux partenariats avec des institutions académiques en Belgique, en Europe et en Afrique.
J'en viens aux questions sur les recherches de provenance.
Op uw vraag over het herkomstonderzoek kan ik antwoorden dat het herkomstonderzoek in het Afrikamuseum momenteel een beetje meer dan 83.000 investeringsnummers van culturele voorwerpen uit de Democratische Republiek Congo betreft. In totaal kunnen 2.316 personen in verband worden gebracht met de herkomst van de collectie.
De biografie met focus op de omstandigheden van de verwerving is af voor 18 personen die verbonden zijn aan de grootste collecties. Het wetenschappelijk onderzoek licht de omstandigheden toe, maar neemt geen standpunt in. De toekomstige gemengde commissie zal zich uitspreken over het legitieme karakter van de verwerving. Dat is deel van ons wetenschappelijk onderzoek.
Het drie maanden durende werkbezoek van Congolese wetenschappers resulteerde in een beter begrip van de collecties en archieven die aanwezig zijn in het Afrikamuseum en de algemene Rijksarchieven. Ook werd het jaarprogramma geüpdatet met een grotere aandacht voor samenwerking met zes nationale Congolese musea in de provincies, die dichterbij de bevolking staan.
En réponse à votre question sur les partenariats, les expositions et les dons et les acquisitions, monsieur Piedboeuf, je dois mentionner que l'exposition ReThinking Collections a suscité un grand intérêt, tant international que national. Malgré des ressources réduites, une programmation forte est maintenue grâce aux efforts des chercheurs et des collaborateurs. Les expositions temporaires sont essentiellement financées par les entrées des visiteurs (la billetterie) et la Loterie Nationale.
Le MRAC reçoit régulièrement des dons. Les dons venant d'archives privées liées aux relations entre la Belgique et l'Afrique n'ont pas été impactés par les travaux de recherche de provenance. Par exemple, en 2023, après le vote de la loi sur la restitution, sur 25 acquisitions par le musée, 16, c'est-à-dire la grande majorité, étaient des dons d'archives privées. Les dons de pièces dont la provenance est problématique sont toujours vérifiés avant acceptation, indépendamment de la loi sur la restitution.
Par ailleurs, nous maintenons un dialogue avec les diasporas. Leur expertise enrichit le fonctionnement du musée. Mais nous devons effectivement toujours veiller à un équilibre entre cette ouverture et toutes les autres missions structurelles du musée.
Au sujet du rapport entre l'art contemporain et la décolonisation, Bozar ne fait pas partie du SPP Politique scientifique. Le MRAC offre chaque année une résidence à des artistes contemporains africains ou afro-descendants et utilise leurs oeuvres pour enrichir la perspective scientifique ou muséale. Cette perspective contemporaine aide à briser les stéréotypes et est appréciée par nos partenaires africains.
Mijnheer Ravyts, u had een vraag over de restitutiewet. De opvolging van het bilaterale akkoord ter uitvoering van de restitutiewet is de bevoegdheid van de minister van Buitenlandse Zaken. Een voorstel van bilateraal verdrag voor wetenschappelijke en culturele samenwerking tussen België en de Democratische Republiek Congo is officieel aan de Congolese autoriteiten bezorgd in juni 2022.
Een nationale commissie is door de DRC opgericht. Deze commissie heeft al verschillende werksessies gehouden. België wil onderhandelen met de DRC in wederzijds respect en op voet van gelijkheid. Het zou dus ongepast zijn om een tempo of een kalender op te leggen, maar het werk aan onze zijde is gedaan.
Zonder een bilateraal akkoord is de vorming van de wetenschappelijke commissie nog niet aan de orde. Het regelen van deze kwestie zal voor de volgende federale regering in volle bevoegdheid zijn.
Benoît Piedboeuf:
Monsieur le secrétaire d'État, je vous remercie pour vos réponses assez détaillées.
Je note que vous vous attachez absolument à la nécessité d'un maintien d'études scientifiques au niveau du musée. C'est évidemment fondamental, parce que, même si cette question agite de nombreuses personnes, cela ne doit pas empêcher de continuer le travail scientifique à ce sujet.
Kurt Ravyts:
Mijnheer de staatssecretaris, het komt erop neer dat er zonder bilateraal akkoord geen gemengde wetenschappelijke commissie komt. Dat betekent ook dat de praktische implementatie nog niet vergevorderd is. Men zit nog altijd in de fase van de wetenschappelijke voorbereiding van het zogenoemde 'restitutiedossier'. We zullen dit dossier in deze legislatuur verder opvolgen wanneer de volgende regering met volheid van bevoegdheid is gevormd.
-
Vraag: De stand van zaken met betrekking tot Horizon 50-200 (Q56000580C)
Vraag: De ontwikkeling (Masterplan) van de Jubelparksite in Brussel (Q56000588C)
Vraag: Het tweehonderdjarig bestaan van België (Q56000808C)
De stand van zaken met betrekking tot Horizon 50-200
De ontwikkeling (Masterplan) van de Jubelparksite in Brussel
Het tweehonderdjarig bestaan van België
Herdenking, stadsontwikkeling en toekomstvisies in België summaryExplanationGesteld door
N-VA Frieda Gijbels
VB Kurt Ravyts
PS Hugues Bayet
Bekijk antwoord
Samenvatting summaryExplanation
De renovatie van de Jubelparksite voor België’s 200-jarig bestaan in 2030 omvat een masterplan (€88,6 miljoen toegekend, totaal €160 miljoen voorzien) met focus op herwaardering musea (Kunst & Geschiedenis, Legermuseum), toegankelijkheid, en een ondergronds depot, waarbij Beliris in 2025 een architectuurwedstrijd lanceert en eerste werken in 2028 moeten starten. Vzw Horizon 50-200, verantwoordelijk voor culturele dynamiek maar geteisterd door financieel wanbeheer (ontslag CEO/COO, geen "aanzienlijke verspilling" maar onoordeelkundige uitgaven), herstart met twee nieuwe medewerkers en €5 miljoen steun van de Nationale Loterij (via externe partners), terwijl instellingen als KMKG jaarlijks €60.000 bijdragen voor coördinatie. Transparantie ontbreekt: jaarrekeningen 2023 (met kritische bevindingen) worden eind 2024 verwacht, maar details over bestede middelen (o.a. het recurrent budget van €400.000) blijven vaag, ondanks herhaalde vragen over verantwoording belastinggeld. Politieke onzekerheid blijft over toekomstige financiering en aanpassingen aan het plan, afhankelijk van de nieuwe regering en verdere fondsen van Beliris en Regie der Gebouwen.
Frieda Gijbels:
Mijnheer de staatssecretaris, begin dit jaar stelde ik een aantal vragen over de renovatie van de Jubelparksite in het kader van de tweehonderdste verjaardag van België en vooral over de rol van vzw Horizon 50-200 om dit in goede banen te leiden. Er werd een recurrent budget van 400.000 euro uitgetrokken, maar blijkbaar werden uitgaven aangegaan die niet waren gedekt door inkomsten. U sprak zelf van onoordeelkundige beslissingen vanuit het dagelijks bestuur, maar gaf tegelijkertijd aan dat er geen sprake was van "aanzienlijke verspilling". Na een audit werden zowel de CEO als de COO van Horizon 50-200 ontslagen. Horizon 20-500 blijkt nu helemaal niemand meer in dienst te hebben.
Kunt u mij een stand van zaken geven? Wat is de toekomst van de vzw?
Er werd een transitiemanager aangesteld. Welke acties heeft die persoon ondernomen? Heeft die persoon de jaarrekeningen voorbereid? Zo ja, waar zijn die te raadplegen? Wat kan eruit worden besloten?
Werden er in tussentijd nieuwe medewerkers aangeworven? Zo ja, hoe verliepen die procedures?
Met de Nationale Loterij zou een overeenkomst voor ondersteuning bij de realisatie van tentoonstellingen zijn gesloten. Ik had in mijn vraag het bedrag van 1 miljoen genoteerd, maar in uw antwoord op een vorige vraag die ik hier stelde, las ik dat het om 5 miljoen euro zou gaan. Werden die middelen overgeschreven aan de vzw?
Kunt u uw uitspraak "geen sprake van aanzienlijke verspilling" verduidelijken? Wat is er concreet met het budget van 400.000 euro gedaan?
Welke andere wetenschappelijke instellingen hebben bijgedragen en voor hoeveel? Wat zal daarvan voor hen de return zijn?
Kurt Ravyts:
In 2022 heeft de ministerraad de ambitie uitgesproken om de hele Jubelparksite in Brussel op te waarderen door een masterplan voor 2030 ter gelegenheid van 200 jaar België op te stellen. Gelijktijdig moet een cultureel programma de site een nieuwe dynamiek geven. Op 17 mei 2024 werd het masterplan voorgesteld. Er werd ook een tweede voortgangsverslag aan de regering voorgelegd. In het masterplan staan een aantal krachtlijnen die moeten leiden tot een grondige transformatie van de site.
Mevrouw Gijbels had veel vragen over vzw Horizon 50-200. Ik wil graag meer toelichting bij de toekomstige uitvoering van het masterplan en het sociaal-cultureel programma dat met de steun van de Nationale Loterij wordt gefinancierd. Met dat masterplan zou 160 miljoen euro zijn gemoeid.
Welke architectuurstudies zijn gepland? Wanneer worden zij door Beliris aanbesteed en gegund? In hoeveel middelen is hiervoor voorzien?
Ik kreeg graag ook meer toelichting over de gefaseerde acties rond het museum en de onderzoeksinfrastructuur, het opslagdepot, de renovatie van exporuimtes, de Schuman-Merode-as enzovoort.
Hugues Bayet:
Monsieur le secrétaire d'État, en 2030, nous aurons l’immense chance de célébrer les 200 ans de notre Royaume.
Cette année, le Conseil des ministres a débloqué 8,6 millions d'euros pour des interventions prioritaires dans le cadre du masterplan de revalorisation du parc et des musées du Cinquantenaire. Ce lieu emblématique de l'histoire de la Belgique sera en effet la principale plaque tournante du bicentenaire de la Belgique.
À l'horizon de ce bicentenaire, le Cinquantenaire a d'ores et déjà invité le public à redécouvrir ses collections muséales exceptionnelles et à redécouvrir le parc sous un nouveau regard, celui de l'innovation et de la rencontre via l'événement Horizon 2030.
Monsieur le secrétaire d'État, puisque des nouvelles inquiétantes quant à l'avenir de cet important programme unissant l'État fédéral, la Région bruxelloise et la Commission européenne ont fuité de la note du formateur, pourriez-vous me faire un bilan d'Horizon 2030 et de la mise en œuvre du masterplan pour le bicentenaire de notre pays?
Thomas Dermine:
Chers collègues, tout d’abord, les investissements prévus dans le masterplan visent à atteindre trois objectifs.
Premièrement, augmenter l’attractivité du site et valoriser les activités des institutions présentes, notamment les musées: le musée de l’Armée et le musée d’Art et d’Histoire mais aussi d’autres acteurs, notamment Autoworld et KIK-IRPA, qui sont aussi sur le site.
Deuxièmement, préserver les collections pour les générations futures. Faire en sorte que les collections soient conservées dans les meilleurs conditions possibles.
Troisièmement, assurer l’accessibilité universelle des collections, la durabilité des bâtiments et en garantir la sécurité.
Het volledige masterplan voorziet langs de esplanade richting Merode in twee ingangen voor het publiek, met verbindingen tot het publieke parcours naar de triomfboog, de zuilengalerijen, de Bordiauhal en de nieuwe vleugel van het Museum Kunst & Geschiedenis. Aan de hoefijzerkant richting Schumann worden twee monumentale ingangen voorzien en wordt het complex verbonden met het publieke parcours. De Bordiauhal, naast het Legermuseum, wordt omgevormd tot een grote agora voor de festiviteiten rond het 200-jarig bestaan. De nieuwe vleugel van het Museum Kunst & Geschiedenis wordt toegankelijk gemaakt voor een aparte publieke functie: horeca, seminaries, tijdelijke tentoonstellingen enzovoort. Het project omvat tevens de bouw van een ondergronds depot. Momenteel zijn de collecties verspreid over de gebouwen in omstandigheden die soms zorgwekkend zijn.
Dan kom ik tot de architectuurstudies.
Sous la maîtrise d'ouvrage de Beliris, l'ambition est de lancer le concours d'architecture début 2025, dans quelques semaines, de sélectionner un lauréat d'ici la fin de l'année 2025 et de progresser sur l'obtention des permis en 2026 et 2027 afin de pouvoir exécuter les premiers chantiers du masterplan au plus tard en 2028 et d'avoir déjà un chantier terminé pour les célébrations du bicentenaire en juillet 2030.
Concernant les budgets, le gouvernement actuel a validé un budget de 88,6 millions d'euros le 17 mai 2024. Depuis lors, les équipes sur le site, en collaboration avec Beliris, la Régie des Bâtiments et le bureau d'architectes en charge de l'étude de faisabilité travaillent conjointement à la mise en œuvre du projet.
Er is dus reeds 88,6 miljoen euro uitgetrokken door de vorige regering voor de realisatie van het masterplan. Een architectuurwedstrijd zal de werkzaamheden, timing en kosten voor het hele project specificeren.
De volledige verwezenlijking van de ambities uit het masterplan hangt af van de uiteindelijke middelen die worden vrijgemaakt via de bijakten van Beliris, de investeringsplannen van de Regie der Gebouwen en andere financieringsbronnen.
Mevrouw Gijbels, u stelde een vraag over de vzw Horizon 50-200.
Madame Gijbels, l'objectif de l'ASBL Horizon 50-200 est de dynamiser le site muséal au sein du parc du Cinquantenaire en collaboration étroite avec les institutions présentes. Horizon 50-200 initie des projets innovants qui valorisent le patrimoine, l'art, la science et encouragent le vivre ensemble.
Het bestuur werd begin 2024 herbenoemd met nieuwe bestuurders. De vzw heeft momenteel twee medewerkers: de directrice, die is aangeworven na een openbare procedure, en een administratieve hulp, die recent is aangeworven na een stage bij de vzw. De interimmanager heeft het vorige bestuur geholpen om duidelijkheid te verkrijgen over de uitgaven die de toenmalige CEO en COO in 2022 en 2023 hebben gedaan. Op dit moment worden de laatste controles uitgevoerd, zodat de algemene vergadering van de vzw de rekeningen van 2023 voor het einde van het jaar kan goedkeuren.
Uit het onderzoek van de uitgaven en verplichtingen die de vzw onder de vorige leiding heeft gedaan, blijkt dat er geen sprake was van persoonlijk gewin. Alle uitgaven en verplichtingen voldeden aan het sociale doel van de vereniging. Toch zouden sommige uitgaven beter zijn afgewezen of verminderd in het licht van de budgettaire realiteit van de vereniging.
Dankzij het engagement van de Nationale Loterij is in 2024 het programma Horizon 2030 op de site mogelijk gemaakt. Onder toezicht van de inspecteur van Financiën Wetenschapsbeleid zijn de subsidies van de Nationale Loterij rechtstreeks betaald aan Brussels Major Events (BME), visit.brussels en de instellingen op de site voor de uitvoering van het programma Horizon 2030. Het War Heritage Institute (WHI), het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) en de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis (KMKG) dragen elk jaarlijks 60.000 euro bij aan het budget van de vzw. De return komt vooral van het programma Horizon 2030, het opzetten van een gemeenschappelijke visie voor de site en de coördinatie van het masterplan. De drie bijdragers en Autoworld zullen vanaf 2025 meer betrokken worden bij de initiatieven van de vzw.
Frieda Gijbels:
Mijnheer de staatssecretaris, u blijft heel vaag over de uitgaven die zijn gedaan. Het is nochtans genoeg geweest. Er is genoeg fout gelopen om twee directeurs te ontslaan en al het personeel op straat te zetten, maar u weigert telkens opnieuw te zeggen wat er dan wel is gebeurd met die middelen. U zegt dat er geen persoonlijk gewin is geweest. Dat heb ik ook nooit beweerd, maar ik denk wel dat er zaken fout zijn gelopen.
U zegt dat nu de laatste hand wordt gelegd aan de jaarrekening van 2023. Ik denk dat dat nogal een jaarrekening moet zijn geweest. Waar kunnen we die dan vinden? Zullen die jaarrekeningen openbaar te raadplegen zijn? Die website biedt immers heel weinig informatie.
Het is elke keer hetzelfde liedje. De vragen die ik stel, gaan steeds over hetzelfde thema: weinig duidelijkheid en transparantie. Telkens opnieuw moeten we daarover vragen stellen en telkens opnieuw komen er heel vage antwoorden. Dat moet beter. Het gaat uiteindelijk om belastinggeld en ik heb de indruk dat dit nogal eens wordt vergeten.
Kurt Ravyts:
Mijnheer de staatssecretaris, we zijn heel benieuwd hoe de volgende regering, met misschien wel andere partijen in de cockpit, zal omgaan met dit gebeuren en of er nog retoucheringen zullen worden gedaan aan het masterplan Op weg naar 200 jaar België .
Dit is een dossier dat we de volgende maanden en jaren verder zullen opvolgen, maar ik dank u alleszins voor uw uitleg over de implementatie en het tijdpad.
Hugues Bayet:
Monsieur le secrétaire d'État, je vous remercie beaucoup pour votre réponse longue et détaillée. Je me réjouis de pouvoir assister à un événement aussi prestigieux que celui du bicentenaire grâce à toutes vos initiatives.
-
Vraag: De benoeming van de nieuwe directeur-generaal van het Rijksarchief (Q56000801C)
De benoeming van de nieuwe directeur-generaal van het Rijksarchief
Gesteld door
Bekijk antwoord
Samenvatting summaryExplanation
De benoeming van de nieuwe directeur-generaal van het Rijksarchief zorgde voor controverse: de wetenschappelijke raadsvoorzitter nam ontslag uit protest tegen de aanstelling, er liep een klacht bij de Raad van State, en er zijn twijfels over de kwalificaties (management vs. archiefexpertise) van de gekozen kandidaat. Staatssecretaris Dermine bevestigde het ontslag en de klacht, maar ontkende dat de diplomavereisten of procedure onregelmatig waren; de benoeming (KB 25/05/2024) verliep volgens hem buiten de periode van lopende zaken. Gijbels uit bezorgdheid over het wantrouwen en benadrukt het belang van het Rijksarchief als "nationaal geheugen", maar stelt zich voorlopig tevreden met de formele naleving. De kernkwestie blijft de spanning tussen bestuurlijke keuzes en wetenschappelijke legitimiteit.
Frieda Gijbels:
Mijnheer de voorzitter, mijnheer de staatssecretaris, we vernamen dat de aanstelling van de nieuwe directeur-generaal voor het Rijksarchief voor heel wat beroering heeft gezorgd. Door de operationeel directeur zou zelfs klacht zijn ingediend bij de Raad van State. Ook is er sprake van een aanpassing van de diplomavereisten. Bovendien zou de benoeming gebeurd zijn tijdens de periode van lopende zaken. De voorzitter van de wetenschappelijke raad van het Rijksarchief zou ontslag hebben genomen uit protest tegen de benoeming.
Mijnheer de staatssecretaris, ik stel u de volgende vragen ter verduidelijking.
Klopt het dat de voorzitter van de wetenschappelijke raad ontslag heeft genomen? Wat is de reden van dat ontslag?
Klopt het dat een klacht werd ingediend bij de Raad van State? Wat is de inhoud van die klacht?
Klopt het dat de diplomavereisten aangepast werden? Door wie werd die aanpassing gedaan en waarom?
Wanneer vond de benoeming plaats? Gebeurde dat al dan niet in de periode van lopende zaken?
Thomas Dermine:
Mijnheer de voorzitter, mevrouw Gijbels, ik kan het ontslag van de voorzitter van de wetenschappelijke raad bevestigen. De reden die hij opgeeft is dat hij de aanstelling van de nieuwe algemene directeur niet steunt.
Een beroep tot nietigverklaring tegen de aanstelling van de nieuwe algemene directeur werd ingediend bij de Raad van State.
Neen, de procedure werd uitgevoerd in overeenstemming met het bestaande regelgevingskader.
De nieuwe algemene directeur werd aangesteld door het koninklijk besluit van 25 mei 2024. De selectieprocedure werd gestart in tempore non suspecto en beëindigd vóór het begin van de periode van lopende zaken.
Frieda Gijbels:
Ik begrijp dat er vooral een probleem is met de kwalificaties van de betrokken persoon, die eerder thuis zou zijn in management en minder in geschiedenis en archivering. Hij zou immers geen archivaris zijn. Ik begrijp het wel en ik zal het KB erop naslaan om te zien of alles conform is verlopen. Het is jammer dat dit aanleiding geeft tot zoveel wantrouwen en protest. Dat kan nooit helemaal vermeden worden, maar het lijkt me goed de gang van zaken van nabij in de gaten te houden, want het Rijksarchief is als nationaal geheugen voor ons allen belangrijk. Ik hoop dus dat alles op zijn pootjes terechtkomt. De openbare commissievergadering wordt gesloten om 15.26 uur. La réunion publique de commission est levée à 15 h 26.