Messieurs Thiébaut et Hedebouw, comme je l'ai déjà exposé en séance plénière, un certain nombre d'idées reçues circulent dans les nombreuses déclarations et analyses de responsables politiques que je vois passer. Différents experts les ont d'ailleurs déjà réfutées à plusieurs reprises.
La première idée reçue est que les pouvoirs publics tireraient d'importants bénéfices de la hausse des prix de l'énergie. Je viens à nouveau de l'entendre, ce n'est pas vrai. Je renvoie à l'économiste Gert Peersman qui a calculé que l'État subissait au contraire des pertes à cause de ces prix élevés. Chauffer les bâtiments coûte également de l'argent à l'État, tout comme l'augmentation automatique des salaires en raison de l'indexation. L'idée selon laquelle les pouvoirs publics en tireraient des bénéfices plantureux est donc fausse.
La deuxième idée reçue est qu'il serait judicieux de stimuler la demande en période de crise de l'offre. Or c'est l'inverse que nous devons précisément faire; il faut faire baisser la demande. À cet égard, nous avons de la chance que les températures remontent, ce qui réduit nos besoins en chauffage. C'est un bonheur! Ce n'est que de cette manière, via le mécanisme de l'offre et de la demande, que le prix pourra à plus long terme augmenter moins rapidement voire se stabiliser.
En distribuant des chèques énergie à tout va pour soutenir le pouvoir d'achat à court terme, les pouvoirs publics jetteraient en réalité de l'huile sur le feu. C'est ma conviction. Ces erreurs commises dans le passé ont fait déraper notre budget et, au final, ont coûté très cher, tout en se révélant parfaitement inefficaces et mal ciblées. Telle était la gestion de la Vivaldi.
La troisième idée reçue consiste à dire que nous disposons encore de marges budgétaires importantes pour octroyer ce type de soutien qui, comme je l'ai indiqué, est selon moi contre-productif. Or ce n'est pas le cas. Malgré tous nos efforts, le déficit reste à un niveau élevé. Vous le savez bien. Je me dois donc de rejoindre le gouverneur de la Banque nationale lorsqu'il affirme qu'il n'existe actuellement aucune marge budgétaire pour financer des vastes plans de soutien.
Betekent dat dat er absoluut niets mogelijk is en dat de regering absoluut niets zal doen? Neen, dat betekent dat niet. Wij hebben in de meest recente ministerraad het volgende beslist: "Tegen de achtergrond van de huidige geopolitieke context in het Midden-Oosten en de impact daarvan op onze energiemarkt, beslist de regering de door de crisis tijdelijk verhoogde fiscale ontvangsten met een gerichte enveloppe in te zetten ter ondersteuning van de personen die geconfronteerd worden met stijgende kosten voor woon-werkverkeer en ter ondersteuning van de meest kwetsbare huishoudens die verwarmen met fossiele brandstoffen. Deze maatregelen zullen van tijdelijke aard zijn en automatisch aflopen. Tegen de ministerraad van 17 april 2026" – dus komende vrijdag – "wordt een volledig onderbouwd beeld opgemaakt van de budgettaire impact van de crisis op de uitgaven en ontvangsten van de federale overheid. Parallel worden bijkomende maatregelen voorbereid om zowel de vraag naar energie te temperen als het aanbod te versterken. Aan de vraagzijde zal de regering inzetten op maatregelen die het energieverbruik beperken. De overheid zal daarin zelf het voorbeeld geven. Dat beleid moet ook op Europees niveau vorm krijgen. Aan de aanbodzijde wordt onder meer werk gemaakt van de snelle uitvoering van de besliste offshore tender, de voorbereiding van tender 2 en het maximaal behouden en valoriseren van de nucleaire capaciteit."
Dat is wat de regering heeft beslist. Op veel van die domeinen wordt op dit moment heel hard doorgewerkt. Dat kan ik u wel vertellen.
Voor de specifieke steunmaatregelen is een werkgroep opgestart om ze uit te werken en te verkennen. Die werkgroep zit vandaag samen om de ministerraad van vrijdag voor te bereiden. Op de agenda staat onder meer een presentatie van het kabinet Energie samen met de administratie. Ook het Monitoringcomité, de Nationale Bank van België en het Planbureau zullen een presentatie geven over de globale budgettaire impact van deze crisis.
Ik wil de kroon niet ontbloten, maar wij kunnen ervan uitgaan dat die impact bijzonder negatief zal zijn. Wat er ook mag komen, het zal altijd tailored, targeted and temporary zijn, net zoals Europa ons dat voorschrijft. De werkgroep zal voor de twee gedefinieerde doelgroepen, met name woon-werkverkeer en de precaire huishoudens die met fossiele brandstoffen verwarmen, voorstellen bespreken.
Wij moeten absoluut vermijden om beslissingen te nemen die u blijkbaar graag zou zien komen, namelijk heel dure beslissingen die niet bij de juiste mensen terechtkomen. Wij zouden toch eens lessen moeten trekken uit de fouten die in het heel nabije verleden zijn gemaakt, waarbij miljarden euro zijn uitgegeven die absoluut niet hebben bijgedragen tot het verzachten van de crisis, die niet bij de juiste mensen zijn terechtgekomen, die nauwelijks nog konden worden teruggedraaid en die absoluut niet sporen met wat ik versta onder goed huisvaderschap en verantwoordelijk beleid.
In mijn ogen kan worden gewerkt met de beperkte middelen die er zijn want er zijn wel extra fiscale ontvangsten. Die ontvangsten zullen echter absoluut niet opwegen tegen de kosten. Wij zullen daar sowieso onze broek aan scheuren. Met de beperkte middelen die er zijn kunnen wij werken, maar dan met duidelijk afgebakende doelgroepen, een gerichte enveloppe en een sunset clause , dus maatregelen die automatisch aflopen in de tijd, naast uiteraard beleid dat altijd verstandig is, met name het energieverbruik beperken.
Verder is er ook de toolbox van de Europese Commissie die er zeer binnenkort aankomt. Een aantal landen hebben effectief een brief geschreven. Die landen weten, net als ik, dat wat zij vragen ook in die toolbox zal zitten. Er zal een fiscaal instrument in zitten, er zal van alles in zitten. Dat is aangekondigd en besproken in de Raad. Ik kan daarop niet vooruitlopen, maar ik kan wel met grote zekerheid, of met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid, zeggen dat in die toolbox ook een fiscaal instrument zal zitten om de zogenoemde overwinsten te belasten. Die toolbox komt er zeer binnenkort aan. Zodra die er is, kan de regering daarover uiteraard discussiëren om te bekijken welke instrumenten uit die toolbox gebruikt worden om eventueel beleid te gaan voeren om de crisis te temperen.
Ik excuseer mij voor de overschrijding van de spreektijd.