Verslag plenaire vergadering 12 maart 2026 (14h17)

Mondelinge vragen

De vragen die gesteld werden tijdens deze vergadering.

• Vraag: De betoging van de vakbonden tegen de hervormingen van de regering (Q56001474P)

  Vraag: De antisociale beleidsmaatregelen van de regering en de eisen van de betogers (Q56001475P)

  Vraag: De nationale betoging tegen de hervormingen van de regering-De Wever (Q56001478P)

  Vraag: Het sociale beleid van de arizonaregering (Q56001489P)

  Vraag: De nationale betoging van 12 maart (Q56001498P)

  Vraag: De syndicale acties (Q56001499P)

  economie en werk

  De betoging van de vakbonden tegen de hervormingen van de regering
  De antisociale beleidsmaatregelen van de regering en de eisen van de betogers
  De nationale betoging tegen de hervormingen van de regering-De Wever
  Het sociale beleid van de arizonaregering
  De nationale betoging van 12 maart
  De syndicale acties
  Nationale vakbondsbetoging tegen regeringshervormingen en sociaal beleid summaryExplanation

  Gesteld door

  PVDA-PTB Raoul Hedebouw
  Ecolo-Groen Sarah Schlitz
  Anders. Steven Coenegrachts
  DéFI François De Smet
  PS Sophie Thémont
  N-VA Eva Demesmaeker
  

  Beantwoord door

  N-VA Bart De Wever (Eerste minister)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Tijdens een felle discussie over het asociaal hervormingsbeleid van de regering-De Croo bekritiseren oppositiepartijen unaniem de pensioenhervorming (67-jarige leeftijd, lagere uitkeringen), accijnsverhogingen op energie midden in de crisis en flexibele arbeidsmaatregelen die volgens betogers (100.000+ mensen) vooral werkenden, vrouwen en middenklasse treffen, terwijl superrijken en bedrijven gespaard blijven. Hedebouw (PVDA) en Schlitz (Ecolo) benadrukken dat de regering sociaal overleg negeert, De Smet (DéFI) en Thémont (PS) wijzen op jobverlies, armoederisico’s en gebrek aan economische visie, terwijl Coenegrachts (N-VA) de chaotische uitvoering en uitgestelde beslissingen (bv. 1 miljard euro onbenut voor energiekosten) aanvalt. Premier De Wever (N-VA) verdedigt de hervormingen als noodzakelijk voor toekomstige generaties en budgettaire houdbaarheid, claimt overleg met sociale partners (o.a. Groep van Tien) en stelt dat staken de economie schaadt, maar Hedebouw ontmaskert dit als désinformatie: minister Jambon’s uitspraak ("vrouwen moeten zich aanpassen") en geheime powerpoints over pensioenen bewijzen volgens hem het verborgen asociale karakter. Demesmaeker (Vlaams Belang) steunt de regering en bekritiseert vakbonden die hervormingen blokkeren, terwijl Schlitz de maatregelen regressief noemt, vergelijkbaar met 19e-eeuwse arbeidsomstandigheden.

  Raoul Hedebouw:

  Mijnheer de premier, vandaag kwamen weer meer dan 100.000 mensen op straat. De mobilisatie gaat door. Dertien keer werd er nationaal gemobiliseerd en het volk komt nog steeds op straat, tegen uw beleid. De mensen zijn nog altijd kwaad en wij, volksvertegenwoordigers, zijn gaan luisteren naar wat zij te zeggen hadden. Zij hebben veel te zeggen, mijnheer de eerste minister. Heidi bijvoorbeeld zegt: "Ik heb deeltijds gewerkt om voor mijn kinderen te zorgen en om mijn man de kans te geven om carrière te maken en nu ben ik de klos. Mijnheer Jambon, ik heb heel mijn leven heel hard gewerkt. Blijf van mijn pensioen af."

  Santina me dit aussi: "Dis-le au premier ministre: il peut venir prendre ma place, parce que, nous, on travaille chez Aldi. C'est un travail dur. Jusque 67 ans, on n'y arrivera pas. On a déjà des problèmes de santé. Qu'il prenne ma place. Moi, je veux bien prendre sa place et, lui, qu'il prenne la mienne!"

  Dat is wat we vandaag op de betoging hebben gehoord. Honderdduizend mensen, die de overgrote meerderheid van ons land vertegenwoordigen, maken duidelijk dat ze uw politiek niet pikken: langer werken voor een lager pensioen.

  Ze pikken het niet dat de regering de accijnzen wil verhogen, midden in een energiecrisis. Ze pikken het niet dat men het geld weeral bij de werkende klasse haalt en niet bij de supermiljonairs. Ze pikken het niet dat u volgens uw maatschappijvisie de sociale zekerheid wilt afbreken om de oorlog te betalen. Dat is wat 100.000 mensen vandaag hebben gezegd.

  Mijn vraag is dan ook duidelijk, mijnheer de eerste minister. Zult u terugkomen op uw asociaal pensioenbeleid? Zult u terugkomen op de verhoging van de accijnzen, zodat mensen hun facturen nog kunnen betalen? Zult u terugkomen op uw beleid dat de werkende bevolking treft en de supermiljonairs ontziet?

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le premier ministre, avez-vous entendu les 100 000 manifestants et manifestantes qui ont marché ce matin dans les rues de Bruxelles? Je n'ai pas l'impression. Pour vous raconter un peu, ce matin, il y avait des profs, des fonctionnaires, des pensionnés, des ouvriers, énormément d'ouvriers. J'ai parlé avec des ouvriers notamment du secteur de la sidérurgie, qui n'en peuvent plus. Il y avait des travailleurs sociaux évidemment, des travailleurs des arts mais aussi des travailleurs et des travailleuses du secteur de la santé. Tous me parlent d'une chose: de l'injustice des mesures que vous portez. Ils me disent: "Mais comment peuvent-ils ne fût-ce que décider de cela? D'où cela leur vient-il?"

  Monsieur le premier ministre, en réalité, ce matin, vous étiez au salon de l'armement. Donc, non, vous n'avez pas entendu, ni vu, ni rencontré les manifestants, parce que vous étiez en train de vous demander comment vous alliez dépenser leur argent. Je vais alors aussi vous dire qui n'était pas là ce matin. C'est vrai, des gens n'étaient pas là. Les patrons de la Fédération des Entreprises de Belgique (FEB) n'étaient pas là. Eux sont en effet contents de vos réformes. Ils ne devront plus payer l'index pour certains travailleurs, les primes de nuit ainsi que certaines cotisations patronales.

  Je continue de vous parler, monsieur le premier ministre! Je vous raconte la manifestation de ce matin, vu que vous n'y étiez pas. Vous êtes un peu distrait.

  Bart De Wever:

  (…)

  Sarah Schlitz:

  Essayez de l'intégrer alors dans la réforme des pensions. Votre côté féminin pourrait s'avérer utile.

  Je vous disais que quelques personnes sont contentes, mais ce n'est pas la majorité de la population, des travailleurs et des pensionnés qui, eux, sont aujourd'hui frappés de plein fouet par vos réformes.

  Monsieur le premier ministre, que répondez-vous à ces manifestants? Avez-vous rencontré une seule fois les représentants des travailleurs et des travailleuses dans ce pays depuis le début de votre mandat? Répondez à la question!

  Steven Coenegrachts:

  Het spijt me, mijnheer de premier, maar, mijnheer Hedebouw, ik moet met u beginnen, want de wereld staat vandaag in brand, mocht u het nog niet gemerkt hebben. Bedrijven kreunen onder de energiefacturen. Mensen staan aan het tankstation met zweetdruppels op het voorhoofd te tanken. Gezinnen laten de verwarming uitstaan uit angst voor de gasfactuur en de vakbonden kiezen ervoor om te staken. Ze gaan betogen, kiezen voor stilstand en leggen de economie lam. Ze kiezen ervoor om gastankers, die gisteren voor de haven van Zeebrugge lagen, te blokkeren en door te sturen, in plaats van onze gasvoorraad aan te vullen.

  Collega’s, dat is een aanslag op onze jobs, een aanslag op onze welvaart. U staat hier te jubelen alsof het vandaag een feestdag is. Shame on you! Premier, ook u gaat vandaag echter niet vrijuit. U hebt veel hervormingen aangekondigd, u hebt veel mensen bang gemaakt en veel ongerustheid gecreëerd. Wat is daar vandaag al van gekomen?

  Ofwel maakt u hervormingen zo complex, met zoveel kafka en zoveel chaos, dat u ze zelf 'stinkende kamelen' moet beginnen noemen; ofwel komt u uw beloftes niet na. Al 1,5 jaar staat er namelijk 1 miljard euro klaar voor de bedrijven om hun energiefactuur te verlichten en u krijgt dat geld niet uitgegeven, premier.

  Ofwel stelt u beslissingen uit, ofwel hebt u gewoon slechte ideeën, zoals die accijnsverhoging op gas. Wat een idee in deze tijden, om de gasfactuur nog verder te verhogen. Door die chaos, door die onzekerheid en door uw stinkende kamelen zijn mensen boos en ongerust en komen ze op straat.

  Wanneer hakt u knopen door? Wanneer gaat u duidelijkheid geven? Bent u bereid die accijnsverhoging op gas in te slikken en…

  Voorzitter:

  Dank u wel, mijnheer Coenegrachts. U bent erin geslaagd zowel applaus te oogsten bij uw eigen fractie als bij de PVDA. Ik denk dat hier een interessant front tot stand komt.

  François De Smet:

  Monsieur le premier ministre, je suis moi aussi passé à cette fameuse manifestation – où il y avait tout le monde sauf vous – pour rencontrer les exclus et les oubliés, les sacrifiés de l'Arizona. J'ai rencontré des enseignants, des infirmiers, des infirmières, des employés, même des indépendants, toute une série de gens unis par un même sentiment d'inquiétude et de colère.

  Soyons honnêtes, je comprends la nécessité de certaines réformes. Je comprends le besoin de penser aux générations futures. Il faut reconnaître que n'importe quel gouvernement responsable aurait dû de toute façon prendre des mesures impopulaires.

  Mais vos réformes sont particulièrement brutales, idéologiques et elles frappent surtout les plus faibles. On l'a vu avec les ALE. On l'a vu avec les aidants proches. On le voit aujourd'hui avec les pensions des femmes. Dans chaque dossier, sans exception, l'Arizona tire d'abord et discute ensuite.

  Monsieur le premier ministre, quand on veut imposer une forme d'austérité et remettre les finances publiques en ordre, je crois qu'il faut accompagner cela d'un message d'adhésion. Ce message d'adhésion, nous ne le voyons pas.

  J’ai une seule vraie question pour vous, monsieur le premier ministre: où sont les emplois? Où sont les emplois de l'Arizona? Quelle est votre stratégie de l'emploi, à part les flexi-jobs et le travail de nuit? Quelle est votre stratégie industrielle, à part les remontrances que vous adressez régulièrement à la Commission européenne? Où est votre stratégie sur l'intelligence artificielle, dont chacun autour de nous sent qu’elle inquiète de plus en plus un nombre grandissant de travailleurs?

  Vous passez tellement de temps et tellement d'énergie à réformer dans tous les sens que vous passez très peu de temps à créer et à inspirer. Je ne sais pas s'il y avait 100 000, 120 000 ou 80 000 personnes dans les rues. Mais quand on a ne serait-ce que 80 ou 100 000 personnes dans les rues un an après son entrée au gouvernement, cela veut dire quand même qu'on a raté quelque chose en termes d'adhésion.

  On ne mobilise pas une population simplement avec des mesures d'austérité. Il y a beaucoup d'action mais jusqu'ici, il n'y a pas de vision.

  Une seule et même question: où sont les emplois de l'Arizona?

  Sophie Thémont:

  Monsieur le premier ministre, en effet, 100 000 personnes étaient aujourd’hui dans les rues de Bruxelles pour manifester, mais surtout pour dénoncer les mesures antisociales prises par votre gouvernement. Après la grève nationale des 24, 25 et 26 novembre – massivement suivie dans notre pays –, vous aviez le choix: les écouter ou passer en force.

  Force est de constater que vous avez choisi de poursuivre votre coup de force antisocial. La liste de vos mesures est violente et interminable: double saut d’index – que vous avez fait passer, je le rappelle, en force, en commission, toute la nuit et sans concertation sociale –, réforme des pensions – à laquelle les femmes vont devoir "s’adapter" –, travail de nuit élargi et contrats zéro heure.

  Monsieur le premier ministre, qu'est-ce qu'un double saut d’index? C’est un braquage du pouvoir d’achat et une perte directe pour les travailleurs. Il arrive au moment où le prix de l’énergie explose. Votre réforme des pensions, c’est l’âge de la pension qui recule, ce sont des conditions plus dures et des pensions, encore une fois, rabotées. Quant à votre réforme du travail, elle suit la même logique: toujours plus de flexibilité, plus de pression, moins d’emplois et davantage de précarité. Et qu’observe-t-on? Zéro emploi créé!

  Vous dites qu’il faut faire des efforts budgétaires, mais ce sont toujours les mêmes qui doivent les faire: les travailleurs, les travailleuses, les pensionnés, et surtout la classe moyenne à qui vous aviez promis 500 euros. Aujourd’hui, si des dizaines de milliers de personnes sont dans la rue, c’est parce que beaucoup ont le sentiment de ne plus s’en sortir, de travailler plus pour gagner moins, tandis que le coût de la vie ne cesse d’augmenter.

  Monsieur le premier ministre, allez-vous revenir sur ce double saut d’index et toutes vos mesures (…)

  Eva Demesmaeker:

  Mijnheer de voorzitter, mijnheer de premier, collega’s, de generaties vóór mij hebben iets keimoois opgebouwd: een sterke sociale zekerheid, goede pensioenen, bescherming voor wie werkt, en solidariteit tussen de verschillende generaties. Wie dat alles wil beschermen, moet ook op tijd durven te hervormen. Als we blijven vasthouden aan een systeem dat gebouwd is op de realiteit van vele jaren geleden, riskeren we te verliezen wat we vandaag willen verdedigen.

  De wereld rondom ons verandert snel. Dat zien we allemaal. De concurrentie is moordend en we verliezen jobs aan het buitenland. Elke week hoor ik hier opnieuw, van extreem-links tot extreem-rechts: mijnheer de premier, doe er iets aan, die jobs moeten hier blijven. Zodra we de arbeid flexibeler willen maken of het systeem willen hervormen, zodat het financieel houdbaar blijft, staat men in België echter telkens opnieuw op straat. U bent er trots op: 15 miljoen euro verlies voor de luchthaven van Zaventem. U bent daar trots op, maar we verliezen elke dag jobs aan het buitenland. Er werd hier gezegd: shame on you . Ik zeg het in het Nederlands: schaam u.

  De vakbonden staken vandaag opnieuw, terwijl hervormingen broodnodig zijn. Zij weigeren om te hervormen. Een sociale zekerheid die betaalbaar blijft, waar is de vakbond? Pensioenen voor de toekomstige generaties, waar is de vakbond? Bescherming voor wie werkt, de vakbond is er tegenwoordig alleen maar voor wie niet werkt.

  Mijnheer de premier, mijn vraag aan u is eenvoudig. Hoe zorgen we ervoor dat noodzakelijke hervormingen niet worden geblokkeerd door een logica waarin alles als een onaantastbaar verworven recht wordt beschouwd, zelfs wanneer de toekomst van ons sociaal model in gevaar wordt gebracht?

  Bart De Wever:

  Mijnheer de voorzitter, collega’s, "het kan verkeren", zei Bredero. Vorige week moest ik in dit halfrond komen antwoorden op allerlei tussenkomsten, met als voornaamste kritiek dat alles veel te traag ging. Er zouden extra inspanningen nodig zijn om de begroting op koers te krijgen. Het was allemaal niet voldoende en te ingewikkeld. Die kritiek kan ik eigenlijk nog wel aanvaarden. Ze lijkt me deels terecht. Er is inderdaad nog veel werk aan de winkel.

  Vandaag, een week later, hoor ik net het omgekeerde. Het gaat allemaal veel te snel. Het is veel te ingrijpend. Er wordt te veel bespaard. Het sociaal weefsel wordt ontrafeld. Sommigen slagen er zelfs in het ene en het omgekeerde in één tussenkomst te beweren, il faut le faire . In grote partijen bestaat altijd een zekere tendens. Dat begrijp ik. Zolang die twee commentaren elkaar in evenwicht houden, durf ik daarin het bewijs te zien dat we al bij al een evenwichtige koers varen.

  Het is waar dat de regering fors hervormt in de sociale uitkeringen, in de pensioenen, in de arbeidsmarkt, maar ook in de fiscaliteit. Dat doen we ten voordele van wie werkt of onderneemt. We hebben volgens mij ook geen andere keuze, want de problemen die we hebben geërfd, onder meer in de begroting, zijn gigantisch. We doen dat altijd in overleg. Het middenveld en de sociale partners worden er steeds bij betrokken. In de eerste plaats gebeurt dat in de Groep van Tien. Die heb ik inderdaad al ontmoet, al meer dan één keer, mevrouw Schlitz. Het gebeurt ook zeer regelmatig en intensief in het overleg met de kabinetten. De minister van Economie en Werk, de heer Clarinval, die hier aanwezig is, de minister van Sociale Zaken en de minister van Financiën en Pensioenen hebben al meermaals gesproken met de betrokken actoren. Dat overleg heeft resultaat, want het leidt ook tot bijsturing. Minister Jambon zal straks zeker nog antwoorden op een aantal specifieke punten die hier zijn aangehaald.

  Het gemeenschappelijk vakbondsfront heeft mijn kabinet gisteravond laat ook een brief bezorgd met de vraag om een nieuw overleg. Ik had die brief nog niet gezien toen ik vanmorgen vroeg op de radio hoorde dat ik hem niet had beantwoord. Sta mij toe te zeggen dat ik het enigszins ironisch vind dat de vakbonden nachtwerk verwachten van het kabinet en dat wij dus ’s nachts zouden moeten antwoorden op hun brieven. Ik kan hen wel geruststellen, want ik heb de brief ondertussen ontvangen en gelezen. We zullen vandaag antwoorden, binnen de voorziene werkuren, mijnheer Hedebouw. Dat zal u plezier doen. Ik ga mijn medewerkers niet laten overwerken, toch niet daarvoor. In dat antwoord zal ik meedelen dat zij binnenkort een uitnodiging voor de Groep van Tien mogen verwachten.

  Que les nombreuses réformes socioéconomiques puissent laisser un goût amer à certaines personnes, je peux le comprendre, d’autant plus que la désinformation ne tarit pas sur le sujet. Certains n’hésitent pas à déformer les propos des ministres afin d’attiser les tensions.

  Le droit de grève est un droit important dans ce pays et chacun est libre d’en faire usage. Mais il faut être honnête, faire grève ne changera pas la réalité, bien au contraire. La seule solution au marasme socioéconomique et budgétaire dans lequel nous nous trouvons est la création de prospérité, pas sa destruction. Nous ne pouvons donc plus nous accrocher à des recettes du passé qui nous ont conduit à une dette colossale et à une vulnérabilité géopolitique sans précédent.

  Il revient à mon gouvernement de laisser ce pays dans un meilleur état que celui dans lequel nous l’avons trouvé. C’est pourquoi nous ne devons pas nous laisser paralyser par l’opposition qui tente toujours de bloquer l’action d’un gouvernement qui veut mener les réformes nécessaires. Le gouvernement doit avant tout maintenir le cap, tout en restant ouvert aux remarques pertinentes et en demeurant prêt à ajuster les choses lorsque cela est justifié. Nous l’avons d’ailleurs démontré au cours de l’année écoulée.

  Notre devoir est de maintenir le cap. Y faillir serait faire montre d’un immense égoïsme vis-à-vis de nos enfants et petits-enfants. Je vous remercie.

  Raoul Hedebouw:

  Mijnheer de minister, u verwijt ons foutieve informatie, désinformation , maar de mensen hebben heel goed begrepen wat er speelt. Die 100.000 mensen die onze welvaart produceren, hebben ons heel goed begrepen. U hebt afgelopen vrijdag een akkoord over de pensioenen bereikt. U hebt twee dagen gewacht om een persbriefing met Jambon te organiseren. Twee dagen! Uw 70 powerpointslides mochten niet gefilmd worden. En waarom mochten ze niet gefilmd worden? Omdat u bang was dat Jambon er weer wat zou uitflappen. Hij zou er gewoon de waarheid uitflappen.

  And he did it! He did it! Hij zei gewoon, echt waar, dat de vrouwen zich gewoon moeten aanpassen om tot hun 67 jaar te werken. De arbeiders en de bedienden moeten zich aanpassen.

  Dit is uw probleem: zodra de waarheid gezegd wordt, begrijpen de mensen dat u asociaal bezig bent. Jambons probleem is niet dat hij dikke planken zaagt; hij zaagt gewoon balken, mijnheer de eerste minister.

  De informatiestrijd gaat door. Onze strijd zal ook doorgaan.

  Sarah Schlitz:

  Monsieur le premier ministre, aujourd'hui, vous nous présentez vos réformes comme une modernité, mais c'est précisément l'inverse! Ce sont ces mesures qui représentent un retour vers le passé. Travailler plus la nuit, travailler le dimanche, travailler toujours plus pour moins, travailler plus vieux, avec moins de protection sociale. Travailler plus jeune, également. Aujourd'hui, on peut travailler dès 15 ans; demain, est-ce que ce sera 14 ans, comme aux Pays-Bas, vu qu'apparemment, c'est votre modèle? Nous sommes face à une dégradation des conditions de travail, dignes d'il y a un siècle.

  Monsieur le premier ministre, vous nous dites: "Vous ne nous arrêterez pas." Ce que vous faites, c'est passer en force en continuant d'ignorer les réalités du terrain et les véritables conséquences de vos actes. Nous ne sommes pas les seuls à vous y rappeler: quand la Cour des comptes vous dit à quel point vous êtes en train de vous planter, quand le Conseil d'État recale certaines de vos mesures, ce sont des échecs de votre gouvernement que vous auriez pu anticiper si vous aviez écouté plus tôt (…)

  Steven Coenegrachts:

  Mijnheer de voorzitter, mijnheer de premier, uw antwoord komt neer op zeggen dat iedereen vindt dat u slecht bezig bent, dus zal u het wel goed doen. Maar neen, die stinkende, lelijke kamelen van u zijn gewoon fout. Die hogere gasfactuur van u, is gewoon fout. Dat chronisch uitstelgedrag van uw regering, is gewoon fout. U creëert op die manier uw eigen protest, uw eigen betogingen en uw eigen stakingen.

  Alstublieft, hak nu eens knopen door. Breng duidelijkheid voor de mensen. Breng rust voor die mensen. En zorg ervoor dat de gasfactuur niet stijgt. Trek die accijnsverhoging in.

  François De Smet:

  Monsieur le premier ministre, je vous remercie de votre réponse.

  "Des réformes à l'avantage de ceux qui travaillent", nous dites-vous. Je vais rappeler quelques chiffres relatifs à la réalité que nous vivons. Rien que pour l'année 2026, 80 000 personnes seront exclues du chômage en Wallonie pour 36 000 emplois disponibles; il y aura 40 000 exclus à Bruxelles pour 21 000 emplois disponibles. En Flandre, cela va mieux, en effet. Toutefois, même là, il ne sera pas évident de trouver les bonnes cases ni les gens pour les remplir, notamment à cause des bâtons dans les roues que vous avez mis pour la formation.

  Si vous ajoutez à cela le contexte géopolitique et la concurrence de l'intelligence artificielle, nous comprenons que nous sommes quand même assez mal barrés pour accomplir le chemin vers votre prospérité. La réalité est que, sans autre mesure – je veux parler de mesures de création d'emplois et de stimulation industrielle –, vous allez faire exploser le taux de pauvreté dans ce pays, bien avant d'avoir pu apercevoir le moindre indice de prospérité.

  Sophie Thémont:

  Monsieur le premier ministre, je ne vous remercierai pas pour vos réponses, étant donné que vous semblez toujours prendre tout à la légère. Aujourd'hui, les gens en ont ras-le-bol de vos slogans mensongers. "Récompenser le travail", mais avec quoi? Un double saut d'index et des primes de nuit supprimées. "Sauver les pensions"? Mais vous ne sauvez rien, puisque vous les diminuez et, de surcroît, vous punissez les femmes. Qui plus est, vous êtes en train d'affirmer que l'opposition pratique la désinformation. Or c'est grâce à l'opposition que nous vous avons fait reculer, monsieur le premier ministre. À quel propos? Au sujet des aidants proches, de votre réforme surréaliste de la TVA et du statut d'artiste.

  Laissez-moi vous donner un petit cours d'histoire! Vous dites que les grèves ne servent à rien. Et vous pouvez bâiller! Franchement, quelle belle image! Je rappelle que les grèves constituent des conquêtes sociales. C'est grâce à elles que les femmes ont obtenu le droit de vote et que nous nous sommes battus pour avoir droit à des congés payés. Alors, vous pouvez encore continuer à bâiller, monsieur le premier ministre, parce qu'il reste encore du travail!

  ( … ): (…)

  Voorzitter:

  Collega’s, mijnheer Bouchez, mevrouw Demesmaeker is aan het woord. Zij krijgt een minuut spreektijd.

  Eva Demesmaeker:

  Collega’s, niemand betwist het recht op staken. Het gaat er nu echter los over. Bedrijven vechten elke dag tegen de concurrentie uit het buitenland. Wij verliezen elke dag opnieuw jobs. Als wij weigeren bij te sturen wanneer de realiteit verandert, maken wij ons eigen systeem gewoon kapot. Als alles een verworven recht is waaraan niemand mag raken, wordt onze maatschappij binnenkort een museum. Ze wordt een museum dat verlies lijdt, dat failliet gaat en dat sluit. Dat is wat wij absoluut willen vermijden. Dat is niet de samenleving waarin wij willen belanden. Onze samenleving moet vooruit.

• Vraag: Het nationaal actieplan tegen antisemitisme en de aanstelling van de interfederale coördinator (Q56001493P)

  Het nationaal actieplan tegen antisemitisme en de aanstelling van de interfederale coördinator
  

  Gesteld door

  MR Georges-Louis Bouchez
  

  Beantwoord door

  N-VA Bart De Wever (Eerste minister)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Georges-Louis Bouchez waarschuwt voor stijgend antisemitisme (80% toename, 54% overweegt vertrek) en terrorisme (djihadistisch en links, volgens Europol) in België, bekritiseert media-stilte en eist militairen op straat en een volwaardig antisemitisme-coördinator in plaats van een "symbolische functionaris". Premier Bart De Wever bevestigt verhoogde dreiging (m.n. voor Joden), wijst op mogelijke Iran-connectie en belooft evaluatie van de huidige coördinator, maar stelt geen concrete maatregelen voor. Bouchez dringt aan op een interfederaal actieplan, strengere verboden op extremistische verenigingen en snelle inzet van militairen, die hij noemt "noodzakelijk voor veiligheid en democratie". Kritiek blijft dat woorden niet volgen door daden.

  Georges-Louis Bouchez:

  L’attentat près de la synagogue de Liège a rappelé à quel point notre pays fait face à deux menaces particulières. Il y a d'abord le terrorisme. Je tiens à rappeler que, selon le rapport d’Europol, les deux principales sources de terrorisme en Europe sont le terrorisme djihadiste et le terrorisme de gauche. Il n’est d’ailleurs pas interdit pour la presse d’en parler de temps en temps, même pour la RTBF, car je n’ai pas vu beaucoup cette information être diffusée dans les médias. Le deuxième danger, souvent révélateur de l’état de notre démocratie, est le danger de l’antisémitisme.

  Aujourd’hui, la population juive de notre pays représente 0,3 %. Pourtant, elle figure parmi les principaux groupes faisant l'objet de signalements de racisme et de discrimination. Ces faits antisémites ont augmenté de 80 % en un an, ce qui devrait amener certains collègues dans cette assemblée à réfléchir à certains discours, et 54 % des Juifs déclarent éviter certains endroits pour des raisons de sécurité. Le même pourcentage envisage de quitter le pays.

  Selon l’Institut Jonathas, qui a réalisé un sondage à Bruxelles, près de 25 % des Bruxellois considèrent aujourd’hui que les Juifs ne sont pas des Belges comme les autres. Près de 40 % estiment que les Juifs contrôlent le monde de la finance. Nous avons, par exemple, pas plus tard que dimanche prochain, une marche prévue: la marche d'Al Qods, qui a été au départ mise en place par Khomeini en 1979 pour diffuser les idées du régime iranien et propager la haine d’Israël.

  Monsieur le premier ministre, je pense que l’heure n’est plus aux discours mais aux actes. Parmi ceux-ci, nous vous demandons de déployer des militaires en rue afin de garantir la sécurité, mais aussi – et enfin – de désigner un véritable coordinateur pour la lutte contre l’antisémitisme.

  Bart De Wever:

  Merci, cher collègue, pour votre question. Comme vous le savez, le Conseil national de sécurité (CNS) s'est réuni la semaine dernière. La réunion a porté sur le conflit au Moyen-Orient et ses potentielles conséquences pour notre sécurité intérieure.

  Les services sont pleinement mobilisés afin de suivre la situation de très près, en particulier les menaces accrues visant la communauté juive. La récente explosion près d'une synagogue à Liège montre que cette vigilance est absolument nécessaire.

  L'enquête étant en cours, je ne peux donc pas entrer dans les détails concernant ce cas précis. Mais, permettez-moi de le dire avec prudence, un lien avec le conflit au Moyen-Orient n'est nullement exclu. Nous constatons que dans plusieurs pays européens, des avertissements sont lancés quant au réveil de cellules terroristes dormantes pilotées par l'Iran. Dans notre pays aussi, nous restons vigilants et prêts à agir.

  Dans ce contexte, la sécurité de la communauté juive en Belgique constitue l'une de nos priorités absolues. Plus largement, la sécurité de tous nos citoyens est la mission fondamentale de l'État.

  À côté de cela, l'Europe a légitimement appelé chaque État membre à renforcer la lutte contre l'antisémitisme, notamment par la désignation d'un coordinateur. Dans notre pays, il existe formellement un coordinateur chargé de la lutte contre l'antisémitisme, placé sous l'égide du département de l'Égalité des chances. Je pense qu'au sein du gouvernement, il conviendra d'évaluer si cela est suffisant, à une époque où l'antisémitisme est en progression.

  Georges-Louis Bouchez:

  Merci, monsieur le premier ministre. Je pense qu'il est grand temps en effet d'évaluer si un fonctionnaire qui, formellement, a le titre de coordinateur est suffisant, compte tenu du danger.

  Pour ma formation politique, la réponse est claire. Nous devons désigner un responsable dont c'est la tâche unique, afin de mettre en place un plan interfédéral de lutte contre l'antisémitisme. Car l'enjeu n'est pas uniquement au niveau fédéral, mais aussi au niveau des régions et des communautés.

  En ce qui concerne la sécurité de façon plus globale, nous devons cesser d'être naïfs vis-à-vis de certains mouvements, et donc avancer sur le texte de Bernard Quintin relatif à l'interdiction d'associations qui constituent des dangers pour notre vivre ensemble et notre démocratie, ainsi qu'enfin débloquer le dossier des militaires en rue, qui deviennent de plus en plus nécessaires.

  Voorzitter:

  Mijnheer de premier, ik dank u. We zien elkaar vandaag nog terug in dit halfrond.

• Vraag: De follow-up van de hervorming met betrekking tot de mantelzorgers (Q56001485P)

  gezondheid en welzijn

  De follow-up van de hervorming met betrekking tot de mantelzorgers
  

  Gesteld door

  Les Engagés Anne Pirson
  

  Beantwoord door

  MR David Clarinval (Minister van Werk, Economie en Landbouw)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Anne Pirson (Les Engagés) benadrukt dat de recente tijdelijke regeling voor mantelzorgers—met verhoogde uitkering en vrijstelling van sollicitatieplicht—noodzakelijk is, maar vreest non-take-up door onvoldoende informatieverspreiding, wat tot uitsluiting kan leiden; ze vraagt om concrete communicatie- en soepelheidsmaatregelen. Minister Clarinval wijst op uitgebreide informatiecampagnes (ONEM-brieven, website, retroactieve mogelijkheden tot 2026) en stelt dat de regering haar verantwoordelijkheid neemt, maar benadrukt dat structurele oplossingen bij andere beleidsniveaus (gezondheid, entiteiten zoals Vlaanderen) liggen. Pirson herhaalt dat praktische belemmeringen (tijdsgebrek, administratieve complexiteit) de toegang tot rechten blijven bedreigen en eist dat niemand tussen wal en schip valt, ondanks de genomen stappen. Clarinval presenteert de maatregelen als voldoende, Pirson bekritiseert impliciet de effectiviteit ervan in de praktijk.

  Anne Pirson:

  Monsieur le ministre, je pense que tout le monde se souvient qu’il y a deux semaines, le Parlement a adopté une solution transitoire pour éviter que les aidants proches soient brutalement exclus du chômage suite à la réforme – réforme nécessaire, je le rappelle.

  Cette mesure permet deux choses aujourd'hui: une allocation renforcée et une dispense de recherche d'emploi.

  Pour Les Engagés, les aidants proches ne sont pas des statistiques. Ce sont des parents qui s'occupent nuit et jour de leurs enfants. Ce sont des conjoints qui accompagnent leurs partenaires gravement malades. Ces personnes-là tiennent souvent notre système de solidarité à bout de bras, dans l'ombre.

  Vous le savez, monsieur le ministre, nous nous sommes battus pour qu'une solution soit trouvée. Mais aujourd'hui, une inquiétude persiste: celle du non-recours aux droits. Beaucoup d'aidants proches ignorent qu'ils peuvent demander cette dispense. D'autres ne connaissent pas les démarches. Il est vrai que quand on consacre sa vie à accompagner quelqu'un, on n'a pas nécessairement le temps de prendre connaissance de toutes les subtilités administratives.

  Le risque est donc réel que certains aidants proches se rendent compte de leur exclusion quand ils ne toucheront tout simplement plus leur allocation. Or, monsieur le ministre, nous sommes persuadés que des mesures simples peuvent être mises en place pour éviter que certains aidants proches passent entre les mailles du filet.

  J’ai deux questions. Quelles mesures le gouvernement a-t-il mises en place pour informer les aidants proches de cette possibilité de demande de dispense? Avez-vous demandé à l'ONEM, par exemple, d'envoyer un courrier, comme cela a été fait pour les premières vagues d'exclusions?

  Ferez-vous preuve de souplesse administrative pour éviter que des personnes n'aient pas recours à leurs droits simplement pour une question (…)

  David Clarinval:

  Madame la députée, vous le savez très bien, il y a deux semaines, nous avons apporté des améliorations importantes à la situation des aidants proches en matière d’emploi. Pour les travailleurs, il s’agit de la flexibilisation et du renforcement du congé pour aidants proches. Pour les demandeurs d’emploi, il s’agit d’une augmentation substantielle des allocations de chômage pour les aidants proches dispensés. En outre, les conditions d’accès à la dispense pour aidants proches ont été étendues. Celle-ci est désormais également ouverte aux personnes reconnues par leur mutualité comme aidants proches pour l’octroi des droits sociaux. Une possibilité temporaire permet aussi de demander la dispense avec effet rétroactif jusqu’au 31 mars 2026.

  En réponse à vos questions, je peux dire que la possibilité de prolonger le droit en cas de dispense pour aidants proches est clairement mentionnée dans les lettres d’information envoyées par l’ONEM, ainsi que sur le site de l’ONEM depuis la publication de la loi-programme du 18 juillet 2025 au Moniteur belge . Les informations relatives aux modifications récentes ont également été mises à la disposition du public par l’ONEM au moyen d’un communiqué, de pages d’information et d’un formulaire de demande adapté. J’ai déjà dit à cette tribune que nous serions également souples dans l’application de la transition.

  Dès lors, je crois pouvoir dire qu’en matière d’emploi, nous avons clairement pris nos responsabilités. Le chômage n’a jamais constitué une solution structurelle pour les aidants proches et ne le sera pas davantage à l’avenir.

  Par ailleurs, la situation des aidants proches appelle des réponses adaptées à leurs besoins, qui relèvent d’autres politiques publiques fédérales, par exemple la santé et le handicap, mais également au niveau des entités fédérées, où plusieurs initiatives ont été développées, par la Flandre par exemple, depuis plusieurs années déjà. Je vous encourage donc à prendre rapidement contact avec le ministre en charge, le ministre Coppieters, afin d’examiner la mise en place de telles politiques adaptées au niveau de la Fédération Wallonie-Bruxelles.

  Conformément à l’accord de gouvernement, nous poursuivrons nos travaux, notamment avec le plan d’action Aidants proches.

  Anne Pirson:

  Je vous remercie, monsieur le ministre, pour vos réponses. Je tiens tout de même à souligner que, derrière ces questions qui peuvent sembler simplement administratives, se cachent des réalités de vie très concrètes et des situations humaines extrêmement lourdes. Ces personnes qui consacrent une partie de leur temps, de leur énergie et parfois même de leur santé à soutenir un proche méritent que leur rôle essentiel dans la société soit reconnu. Il est donc fondamental pour nous que les mesures adoptées puissent atteindre toutes les personnes concernées. Nous ne voulons laisser personne au bord du chemin. Notre responsabilité collective est justement de veiller à ce que tous les aidants proches ne passent pas à côté de leurs droits par manque d’information.

• Vraag: De rol van België in het Midden-Oosten (Q56001490P)

  internationale politiek en migratie

  De rol van België in het Midden-Oosten
  

  Gesteld door

  cd&v Koen Van den Heuvel
  

  Beantwoord door

  Les Engagés Maxime Prévot (Minister van Buitenlandse Zaken, Europese Zaken en Ontwikkelingssamenwerking)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Cd&v bekritiseert dat België zich zou laten meeslepen in het "ondoordachte" Iran-conflict zonder exitstrategie en waarschuwt voor geïmporteerde terreurdreiging en migratiestromen, pleitend voor de-escalatie. Minister Prévot (cd&v) benadrukt echter de noodzaak om bondgenoten (Golfstaten) te steunen via defensieve (niet-offensieve) hulp binnen internationaal recht, na VN-veroordeeling van Iraanse aanvallen, maar bevestigt dat diplomatie voorrang heeft. Hij wijst op humanitaire crises en economische belangen, zonder oorlogsdeelname uit te sluiten. Van den Heuvel herhaalt dat cd&v geen militaire betrokkenheid wil en eist een duidelijke exitstrategie, ondanks Prévots nuancering.

  Koen Van den Heuvel:

  Mijnheer de minister, het conflict in Iran blijft aanslepen en de voorbije dagen hebben we van enkele Golfstaten de vraag gekregen om Belgische bijstand. We staan dus voor belangrijke keuzes. Zullen we ons laten meeslepen in een ondoordacht conflict, dat geen duidelijke exitstrategie kent en waarvan het einde niet in zicht is? Gaan we ons echt mengen in het kruitvat dat het Midden-Oosten vandaag is?

  Cd&v vindt dat we niets te zoeken hebben in dit ondoordacht conflict. Wij willen niet dat de oorlogsretoriek wordt aangewakkerd en vinden dat er moet worden gekozen voor de-escalatie. Voor ons is de binnenlandse veiligheid ook erg belangrijk. Wij mogen dit conflict niet importeren in ons eigen land. Er zijn al signalen van een zekere activering van terreurcellen en er is ook de dreiging van grotere migratiestromen, zoals dat ook het geval was bij vroegere grootschalige conflicten, zoals in Syrië en Afghanistan.

  Een hogere terreurdreiging en grotere migratiestromen zijn zaken waar onze bevolking niet op zit te wachten. Onze vraag is dus duidelijk. Welk standpunt zal de regering in dezen innemen?

  Maxime Prévot:

  Mijnheer Van den Heuvel, de aanvallen gaan onverminderd door en er is een nieuw, uiterst zorgwekkend front geopend in Libanon, een land dat wij via B-FAST willen ondersteunen. Ik heb contact gehad met verschillende van mijn ambtsgenoten om te waken over de veiligheid van onze landgenoten, maar ook over die van de bevolking in de getroffen landen. De humanitaire en economische gevolgen zijn enorm. Het is tijd, ook met het oog op onze eigen belangen, dat deze conflicten stoppen.

  Ik dank opnieuw de Golfstaten voor hun waardevolle samenwerking bij de repatriëringsoperaties. Deze landen zijn bondgenoten en partners op economisch, politiek en veiligheidsvlak. Ik steun hen tegenover de ongerechtvaardigde aanvallen van Iran, waarvan zij het slachtoffer zijn en waarvan ook wij de gevolgen ondervinden.

  De VN-Veiligheidsraad heeft een resolutie aangenomen, gesteund door België, waarin de aanvallen van Iran worden veroordeeld en waarin het inherente recht op zelfverdediging wordt bevestigd. België geeft altijd de voorkeur aan een onderhandelde diplomatieke oplossing boven een militaire interventie. Het is in ons belang om de vijandelijkheden te doen afnemen, niet om ze aan te wakkeren.

  Dat sluit evenwel geenszins uit dat België eventuele verzoeken van de Golfstaten – die geen aanvallen hebben ingezet en die zich willen verdedigen binnen het kader van het internationaal recht – zorgvuldig kan analyseren. De premier en collega Francken hebben het al duidelijk gezegd: het zou geenszins gaan over een oorlogsdeelname, maar over een eventuele (…)

  Voorzitter:

  Dank u wel, minister Prévot.

  Maxime Prévot:

  (…)

  Voorzitter:

  Ik zal u de kans geven om uw antwoord te vervolledigen en dan krijgt de vraagsteller 90 seconden om daarop te repliceren.

  Maxime Prévot:

  Dank u.

  De premier en collega Francken hebben het al gezegd: het zou geenszins gaan over een oorlogsdeelname, maar over een eventuele uitsluitend defensieve ondersteuning. Dat moet uiteraard binnen de regering worden besproken, op initiatief van de minister, maar persoonlijk sta ik hier positief tegenover, zeker omdat deze staten, net als wij, zeer duidelijk vasthouden aan een benadering die (…)

  Voorzitter:

  Dank u wel. Ik probeer een zekere orde in de debatten te krijgen, maar er wordt vaak een grijze zone gecreëerd. Het is misschien een voorafbeelding van wat ons volgende week te wachten staat.

  Mijnheer Van den Heuvel, u hebt 90 seconden.

  Koen Van den Heuvel:

  Vanmiddag zei een belangrijk politicus in dit land dat we ons niet mogen laten misleiden in deze ondoordachte oorlog. Ik kan daar volledig achter staan. Als dit een ondoordachte oorlog is, dan is het duidelijk dat we ons niet mogen laten meezuigen in dit conflict en dat we volop moeten inzetten op de-escalatie. We hebben daarvoor een prachtig diplomatiek korps. Voor cd&v is het dus duidelijk, we laten ons niet meezuigen in dit conflict, maar zetten in op de-escalatie en op een exitstrategie die heel duidelijk is voor onze mensen.

• Vraag: Fraude in de zorg (Q56001481P)

  gezondheid en welzijn

  Fraude in de zorg
  

  Gesteld door

  N-VA Kathleen Depoorter
  

  Beantwoord door

  Vooruit Frank Vandenbroucke (Minister van Sociale Zaken en Volksgezondheid)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Kathleen Depoorter bekritiseert scherp dat 5 miljoen euro aan zorgfraude in woonzorgcentrum Les Cygnes de l’Etang (Charleroi) jarenlang onopgemerkt bleef onder toezicht van RIZIV, ziekenfondsen en het parket, waarbij kwetsbare patiënten en onwetende zorgverleners slachtoffer werden van een systematische, criminele spilfiguur die vennootschappen leegzoog en heroprichtte. Ze eist structurele oplossingen en vraagt hoeveel geld teruggevorderd kan worden. Minister Frank Vandenbroucke noemt de fraude "gangsterisme", wijst op het goedgekeurde actieplan tegen fraude (inclusief intrekking van RIZIV-nummers bij recidive) en belooft transparantie voor patiënten en zorgverleners over misbruikte gegevens, maar erkent weerstand tegen strenge maatregelen. Depoorter ontkracht zijn antwoord: het intrekken van RIZIV-nummers helpt hier niet, aangezien de echte daders (niet de onwetende zorgverleners) een systeemfout exploiteerden, en dringt aan op diepere hervormingen om herhaling te voorkomen, met steun voor haar fractievoorstel. Beide benadrukken urgentie, maar Depoorter stelt dat het huidige plan onvoldoende is zonder aanpak van de onderliggende kwetsbaarheden in controles en fraudeherkenning.

  Kathleen Depoorter:

  Mijnheer de minister, er is opnieuw een dossier van zorgfraude, voor 5 miljoen, in een zorgtehuis in Charleroi, Les Cygnes de l’Etang. Het is degoutant. Ik heb het dossier goed bekeken. Ik zou het zelf niet zo kunnen verzinnen, mijnheer de minister.

  Enerzijds zijn daar patiënten met een heel kwetsbaar profiel. Patiënten die psychiatrische zorg krijgen, patiënten met een verslavingszorg, patiënten met een beperking, mensen met een hoge zorgnood. Anderzijds zijn daar de zorgverleners. De verpleegkundigen die voor die organisatie gingen werken, maar het vaak slechts heel kort volhielden. Daarom was de situatie daar zo schrijnend.

  Daarna werden die mensen echter jarenlang het voorwerp van fraude. Hun naam werd misbruikt. Hun nummer werd misbruikt. Er werd zorg aangerekend die niet uitgevoerd was op hun naam. En dat allemaal door één spilfiguur die een criminele activiteit heeft ontwikkeld. Hij deed dat heel slim, want telkens een vennootschap in het vizier kwam, zoog hij die leeg, alle middelen eruit, failliet, en hij stichtte een volgende vennootschap. De zorgverstrekkers gingen van de ene zorgvennootschap naar de andere, maar ze waren zelfs niet op de hoogte van het feit dat hun nummer en hun naam misbruikt werden, dat ze bedot werden.

  Dat allemaal, mijnheer de minister, gedurende jaren, onder het oog van zowel het RIZIV als de ziekenfondsen en het parket. 5 miljoen euro! Hoeveel daarvan zal teruggevorderd kunnen worden? Elke euro die naar fraude gaat, gaat niet naar zorg, mijnheer de minister. Hoe zult u dit aanpakken? Het is nu wel genoeg geweest.

  Frank Vandenbroucke:

  Fraude in de zorg is absoluut onaanvaardbaar, omdat ze de solidariteit kapotmaakt, de sociale zekerheid ondermijnt en vooral het vertrouwen ondermijnt in de talloze artsen en verpleegkundigen die elke dag hun uiterste best doen voor hun patiënten. Het actieplan om onze aanpak van de fraude te versterken, dat we hebben afgesproken bij de vorming van de regering, is ondertussen volledig uitgewerkt en goedgekeurd in alle instanties. U kent dat actieplan. We zullen dat ook uitvoeren.

  U geeft aan dat de patiënt liefst zo snel mogelijk op de hoogte moet zijn van een of andere factuur die in haar of zijn naam is opgemaakt. Ook een zorgverstrekker moet op de hoogte zijn wanneer een nummer wordt gebruikt waarmee die zorgverstrekker werkt. Iedereen moet natuurlijk kunnen volgen wat er gebeurt. Vooral moeten we mensen aanpakken die steeds opnieuw beginnen met fraude. Dat is echt gangsterisme en dat was hier volgens mij ook het geval. Van mensen die steeds opnieuw beginnen met fraude, moeten we de RIZIV-nummers gewoon afpakken. U weet ongetwijfeld dat er heel veel weerstand was tegen dat voorstel, maar het is nu aanvaard. We zullen dat hier binnenkort bespreken.

  U hebt trouwens in de pers nog een aantal andere voorstellen gedaan die volgens mij helemaal in het verlengde liggen van dat actieplan en die we ook willen uitvoeren. Ik ben echter erg blij met uw steun en verheug me dat uw fractie nu ook mee voluit gaat in die aanpak van de RIZIV-nummers.

  Kathleen Depoorter:

  Mijnheer de minister, we moeten de feiten benoemen. Het afpakken van de RIZIV-nummers had in dit geval geen gram, geen cent, geen centimeter geholpen. De zorgverstrekkers waren immers zelfs niet op de hoogte. Zij zijn het slachtoffer van een criminele organisatie die hen inzette, hun naam gebruikte en factureerde op basis van hun gegevens. Hebt u het dossier bekeken? Ik heb het ingezien. De cijfers die erin worden vernoemd, tonen duidelijk aan dat het om een crimineel dossier gaat dat we moeten aanpakken. Er zit een systeemfout in het geheel die we kunnen aanpakken. We hebben het RIZIV-plan inderdaad goedgekeurd. We kunnen nu verder gaan door de systeemfouten weg te werken die erin zitten en die we samen nog moeten aanpakken. Ik ben heel blij dat u meegaat in het voorstel van mijn fractie. We zullen dat ook uitvoeren en ervoor zorgen dat onze zorgverstrekkers worden gesteund en niet meer kunnen worden bedot door dergelijke criminele organisaties.

• Vraag: De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen (Q56001472P)

  Vraag: De impact van de pensioenhervorming op vrouwen, die zich wel zullen aanpassen en meer werken (Q56001477P)

  Vraag: De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen (Q56001479P)

  Vraag: De pensioenhervorming en de uitspraken over vrouwen (Q56001487P)

  Vraag: De pensioenhervorming (Q56001488P)

  Vraag: Het akkoord over de pensioenhervorming (Q56001495P)

  Vraag: De pensioenhervorming (Q56001500P)

  Vraag: De pensioenhervorming (Q56001494P)

  economie en werk

  De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen
  De impact van de pensioenhervorming op vrouwen, die zich wel zullen aanpassen en meer werken
  De uitspraken van de minister over de impact van de pensioenhervorming op vrouwen
  De pensioenhervorming en de uitspraken over vrouwen
  De pensioenhervorming
  Het akkoord over de pensioenhervorming
  De pensioenhervorming
  De pensioenhervorming
  Pensioenhervorming, uitspraken minister en impact op vrouwen summaryExplanation

  Gesteld door

  Ecolo-Groen Dieter Vanbesien
  PS Ludivine Dedonder
  VB Barbara Pas
  Anders. Alexia Bertrand
  cd&v Nahima Lanjri
  PVDA-PTB Kim De Witte
  N-VA Axel Ronse
  Vooruit Anja Vanrobaeys
  

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  De pensioenhervorming van minister Jan Jambon wordt massaal bekritiseerd als antivrouwelijk, omdat ze vooral vrouwen raakt die vaker deeltijds werken of onbetaalde zorgtaken opnemen, terwijl Jambon ontkent dat de hervorming vrouwen doelbewust benadeelt. Critici – waaronder Vanbesien, Dedonder, Pas en De Witte – benadrukken dat de hervorming retroactief is, verworven rechten schendt en vrouwen straft voor structurele maatschappelijke ongelijkheden (loonkloof, gebrek aan kinderopvang), terwijl Jambon stelt dat zorgperiodes wel degelijk meetellen en slechts 23% van de vervroegde pensioengangers een malus krijgt, waarvan vrouwen door ziekte-gelijkstelling zelfs minder hard getroffen zouden worden. Voorstanders zoals Ronse (N-VA) verdedigen de hervorming als noodzakelijk voor betaalbaarheid en wijzen op de unieke mogelijkheid om met deeltijds werk toch vervroegd pensioen te nemen, maar oppositiepartijen eisen concrete maatregelen (pensioensplitsing, familiekrediet, betere kinderopvang) om de kloof te dichten. De discussie escaleert in beschuldigingen van desinformatie (Jambon wijt "fake news" aan de VRT, oppositie eist transparantie via mypension.be) en polarisatie over wie verantwoordelijk is voor de pensioenkloof: individuele aanpassing (regering) of systeemhervorming (oppositie).

  Dieter Vanbesien:

  Vrouwen zullen zich moeten aanpassen aan de nieuwe pensioenregels. Mijnheer de minister, in dat ene zinnetje zitten zo veel foute dingen dat ik niet weet waar ik moet beginnen. Daarom begin ik met een uitspraak van uw premier, Bart De Wever: ʺ Mijn vrouw is 15 jaar thuisgebleven om mijn vier kinderen een warme thuisomgeving te bieden, iets wat ik niet kon. Ik zal dus nooit aanvaarden dat politici op haar werk spuwen en beweren dat ze zou hebben geprofiteerd. ʺ Dat is exact wat u nu doet, mijnheer de minister. U spuwt op het werk van de vrouw van de eerste minister. U en uw fractieleider hechten geen enkele waarde aan niet-betaalde arbeid. U ziet niet in dat niet-betaalde arbeid integraal deel uitmaakt van de reële economie.

  Eigenlijk zouden alle mannen en vrouwen die niet-betaalde taken op zich nemen, eens een week moeten staken en die taken laten liggen. Ja, dat gaat voornamelijk over vrouwen. Wat zou er gebeuren? De economie ligt op haar gat. Mijnheer de minister, uw kleinkinderen geraken niet op school. Uw onderbroeken worden niet gewassen. Als u ’s avonds thuiskomt, zult u zich moeten wenden tot de meeneemchinees. Een oma die soep maakt voor haar kleinkinderen, een vrijwilliger die soep maakt voor een vereniging van daklozen en een kok die soep maakt in een restaurant, die drie mensen doen exact hetzelfde, maar voor u is er maar een, welke arbeid levert. Voor u is alleen de kok productief en de enige welke een bijdrage levert. Dat is een totaal verkeerd wereldbeeld, want zonder die twee anderen stort onze maatschappij in elkaar. Ook zij moeten dus gewaardeerd worden voor de taken die ze opnemen. Het gaat er niet over dat zij daarvoor betaald moeten worden. Het gaat erover dat zij niet mogen worden gestraft. Dat is de essentie van uw uitspraak.

  Mijnheer de minister, bent u het met mij eens dat al die niet-betaalde taken moeten worden gewaardeerd in plaats van afgestraft?

  Ludivine Dedonder:

  "Tirez votre plan, débrouillez-vous!" C'est ce que vous dites à celles et ceux à qui vous voulez imposer votre malus pension. À toutes celles et ceux – une femme sur deux et un homme sur quatre – qui vont perdre de 200 à 300 euros par mois. Comment s'adapte-t-on, lorsqu'on est en milieu ou en fin de carrière? Pouvez-vous m'expliquer comment on fait marche arrière?

  Vous dites aux femmes de changer de mentalité, de s'adapter pour ne pas avoir une pension minable. Vous nous prenez pour qui, nous les femmes? Pour des fainéantes, c'est ça? Vous êtes méprisant et hors sol. Vous inversez les rôles en termes de responsabilités.

  Pour celles qui doivent prendre un temps partiel pour élever leur enfant, c'est à vous de créer assez de places en crèche et en milieu extra-scolaire accessibles financièrement. Sinon, en attendant, où déposent-elles leur enfant? À votre cabinet, peut-être? Celles qui ne se voient pas offrir de temps plein, que doivent-elles faire? Braquer leur patron? Non! C'est à vous de responsabiliser et d'inciter les employeurs! C'est à vous d'arrêter avec les alternatives de type "flexi" qui vont à l'encontre de contrats stables et pleins. Celles qui gagnent en moyenne 20 % de moins que les hommes – moins de salaire, moins de pension – doivent-elles prendre leur manager en otage pour modifier leur fiche de paye? Non, c'est à vous de lutter efficacement contre l'écart salarial. J'imagine que les femmes doivent aussi arrêter de tomber malade, parce que dans ce cas aussi, c'est certainement leur choix.

  Je vais vous apprendre quelque chose, monsieur le ministre, à savoir qu'une femme s'adapte chaque jour de sa vie. Et ce n'est pas aux femmes de s'adapter à votre réforme injuste et inhumaine. C'est votre réforme qui doit s'adapter aux réalités quotidiennes des femmes.

  Barbara Pas:

  Mijnheer de minister, of misschien moet ik zeggen mijnheer de kamelendrijver, met uw btw-gebroddel, met uw meerwaardebelastinggeknoei en nu met uw pensioengepruts zorgt u immers in uw eentje voor een hele karavaan aan stinkende kamelen.

  Met enige vertraging – dat zijn we ondertussen al gewoon – mochten we vanochtend dan toch uw wetteksten met betrekking tot uw pensioenhervorming ontvangen. Die zijn asociaal en treffen vrouwen disproportioneel. Vrouwen zijn de grootste dupe van uw veelbesproken pensioenmalus, omdat ze vaker onbetaalde zorgtaken op zich nemen. Kamelen spuwen, maar u spuwt op de vrouwen. Daags na Internationale Vrouwendag deed u er nog een lompe uitspraak bovenop: vrouwen zullen zich moeten aanpassen aan de nieuwe pensioenregels. De regering-De Wever wil dus dat men gedrag wijzigt, alsof er altijd uit luxe deeltijds gewerkt wordt.

  Mijnheer de kamelendrijver, u voert de maatregel retroactief in. Kunt u mij eens uitleggen hoe zij die zorg hebben gedragen voor een gezin, op het einde van de rit hun gedrag nog kunnen wijzigen? Hoe kan een vrouw die nu aan de vooravond van haar pensioen staat, haar loopbaan nog terugspoelen? Hoe kan iemand van eind 40, begin 50 die loopbaankeuzes heeft gemaakt op basis van oude spelregels, nu nog bijsturen? Velen staan al te ver in hun loopbaan om dat nog aan te passen.

  U straft achteraf. Verworven rechten tellen niet voor de regering-De Wever. Dat is contractbreuk en dat is onaanvaardbaar.

  Mijnheer de minister, ik heb dus een heel eenvoudige vraag voor u, omdat er geen parfum bestaat dat de geur van zulke stinkende kamelen kan maskeren. Zult u uw huiswerk opnieuw doen? Zult u die stinkende kameel terug de woestijn in sturen?

  Alexia Bertrand:

  Mijnheer de minister, we hebben altijd gezegd dat we uw pensioenhervorming wilden steunen, omdat het een stap in de juiste richting is om ervoor te zorgen dat de volgende generatie ook een pensioen van de overheid krijgt, maar u maakt het ons wel heel moeilijk. Wat bent u maandag immers komen vertellen over de vrouwen? Dat ze zich moeten aanpassen, alsof alle vrouwen gewoon meer moeten werken.

  Geef toe dat het weinig respectvol is en een lompe uitspraak. Ik weet niet of u het beseft, maar op die manier treft u alle vrouwen in hun zijn, mijnheer de minister. Het is een emotioneel debat. Dat weet u toch. Het is gevoelig, en terecht, want het gaat over de toekomst van de mensen. Het gaat over hun oude dag.

  De voorbije dagen heb ik heel veel telefoontjes gekregen van vrouwen die werk en gezin combineren. Zij zijn ongerust, maar vooral boos. Ze snappen niet wat u hebt beslist en dat begrijp ik. Zelfs mypension ligt tot eind 2027 plat en kan geen ramingen produceren. Dat is uw verantwoordelijkheid.

  Neen, het is niet de fout van de journalisten die het slecht uitleggen. Het is altijd hetzelfde met de meerderheid. Kijk naar de btw-brol. Kijk naar het meerwaardemonster. Kijk naar de centenindex. Ofwel is het taks, taks, taks, ofwel is het complex, complex, complex.

  Mijnheer de minister, u kent mij ondertussen. Ik ben constructief. Ik heb de vrouwen die mij hebben gebeld, proberen uit te leggen wat uw plannen waren. Ik wil het echter van u horen. Dat is uw taak. Leg het dus uit in mensentaal, kort en duidelijk. Is uw hervorming fair en juist voor vrouwen?

  Nahima Lanjri:

  Mijnheer de minister, 'aanpassen' is wel het woordje van de week. U kreeg een storm van kritiek over u heen toen u begin deze week zei dat u erop rekent dat vrouwen zich wel zullen aanpassen en langer zullen werken. Ik begrijp de verontwaardiging. Het komt weinig respectvol over naar vrouwen die vandaag al meer zorgtaken op zich nemen dan mannen en daardoor ook vaker deeltijds werken.

  We hebben u al geholpen om de pensioenhervorming rechtvaardiger te maken. Alle zorgverloven tellen nu mee voor het pensioen. Tijdelijke werkloosheid en ziekte ook. Er is een korfje met pechdagen dat men kan inzetten als men een jaar dagen tekortkomt. Er wordt ook gewerkt aan een oplossing voor mensen die halftijds werken, maar door atypische shiften toch net uit de boot vallen.

  Mijnheer de minister, er is nog meer goed nieuws. U kunt die pensioenkloof wel degelijk verder dichten en cd&v wil u daarbij opnieuw helpen. Er zijn drie concrete christendemocratische voorstellen die u kunt uitvoeren om vrouwen een beter pensioen te geven. Ten eerste, voer de pensioensplit in. Tel de pensioenen van beide partners op en deel die door twee. Zo heeft iedereen elk de helft.

  Ten tweede, zorg ervoor dat het aanvullend pensioen een pensioen wordt voor iedereen. Vandaag zijn vrouwen oververtegenwoordigd in sectoren zoals het onderwijs en de zorg, waar dat vaak niet het geval is.

  Ten derde, voer ons familiekrediet in. Als u zegt dat vrouwen zich moeten aanpassen, zal vooral de samenleving zich moeten aanpassen. We zullen ervoor moeten zorgen dat zorgtaken beter verdeeld worden tussen mannen en vrouwen. Dat kunnen we faciliteren met het familiekrediet, zodat de combinatie van werk en gezin beter mogelijk wordt.

  Mijnheer de minister, ik heb dus maar één vraag. Bent u bereid om vrouwen tegemoet te komen en onze voorstellen uit te werken?

  Kim De Witte:

  Mijnheer de minister, het feit dat uw hervorming vrouwen keihard raakt, is geen toeval. Dat is geen ongewenst neveneffect. Dat is een essentieel onderdeel van die hervorming. Uw eigen kabinet zegt dat zelf. Eén vrouw op drie wordt geraakt door de inperking van de gelijkgestelde periodes. Bijna vier vrouwen op tien worden geraakt door de verstrenging van het vervroegd pensioen en de malus. Verder zijn zes van de tien slachtoffers van de afschaffing van de welvaartsvastheid van het minimumpensioen vrouwen. Ook zevenenhalf op tien slachtoffers van de afschaffing van het echtscheidingspensioen zijn vrouwen. Negen op tien slachtoffers van de inperking van het overlevingspensioen zijn vrouwen.

  Mijnheer Jambon, uw hervorming hakt er keihard in bij vrouwen. Dat is geen mening of interpretatie, maar een feit, collega’s. U zegt dat vrouwen zich wel zullen aanpassen. Als ze in het verleden hebben gekozen om minder te werken, zullen ze nu wat meer moeten werken. Mijnheer Jambon, deeltijds werken was en is voor heel veel vrouwen geen keuze. Vrouwen kiezen er niet voor dat er een gebrek is aan kinderopvang. Ze kiezen er niet voor dat de ouderenzorg in ons land onbetaalbaar is. Vrouwen kiezen er niet voor dat ze minder loon krijgen voor hetzelfde werk. Dat is geen keuze.

  Op de grote betoging daarstraks kwam ik Beate tegen, een huishoudhulp van 55 jaar. U lacht daarmee, maar de huishoudhulpen in ons land zijn noodzakelijk. Ze is 55 jaar en heeft 36 jaar gewerkt. Ze was daar met een rollator, kapotgewerkt. Er zijn veel vrouwen kapotgewerkt, net zoals industriearbeiders, bouwvakkers en zorgkundigen. Mijnheer Jambon, ook voor hen is langer werken geen keuze. Zij moeten zich dus niet aanpassen, u moet uw hervorming aanpassen aan de realiteit van de werkende klasse in ons land.

  Axel Ronse:

  Minister, afgelopen week hebben heel veel vrouwen, mama's en oma's, mij gevraagd of ik minister Jambon kon bedanken, omdat hij ervoor zorgt dat hun kinderen en kleinkinderen nog een pensioen zullen hebben. ( Rumoer op de banken )

  Kunt u stil zijn? Ik ben de afgelopen week immers al genoeg onderbroken.

  Zij loven dat er eindelijk een minister is opgestaan die de ballen heeft om te zeggen dat de pensioenen onbetaalbaar zullen zijn en ze durft te hervormen, zodat hun kinderen ook een pensioen zullen hebben. Voltijds werkende mama's hebben mij gevraagd of ik aan de communisten, de groenen en de extreem-linksen wil zeggen dat een voltijds werkende mama een even goede mama is als een mama die deeltijds werkt. Ook deeltijds werkende mama's hebben mij gevraagd of ik de ministers Jambon, Vandenbroucke, Clarinval, Van Peteghem en Prévot en de arizonacoalitie kon bedanken, omdat ze ervoor zorgen dat we nog altijd een van de meest lieve pensioensystemen voor vrouwen hebben. Er is geen enkel land in de wereld waar men zelfs bij deeltijds werk nog altijd met vervroegd pensioen kan gaan. Men moet maar halftijds gewerkt hebben.

  U, mijnheer de minister, hebt ervoor gezorgd dat vrouwen nog altijd het perspectief hebben om, als ze dat wensen, goed voor de kinderen te zorgen en deeltijds te werken en vervroegd op pensioen te gaan. Ik heb ook mijn eigen mama aan de lijn gehad, die op haar 51 ste gescheiden is, die ervoor gekozen had om deeltijds te werken, die heeft gestudeerd voor makelaar en die tot haar 68 ste heeft gewerkt. Er is niemand in de wereld waarvoor ik meer respect heb. Zij heeft mij gezegd dat ze voor geen geld in de wereld de keren zou willen factureren dat ze mijn pampers heeft ververst en mij naar school heeft gestuurd, want dat ze dat met liefde heeft gedaan.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik heb gisteren de aftrap gegeven van mijn pensioentour in Aalst. Wat ik daar hoorde, was echt hallucinant. Sabine, die zorgverlof opnam voor haar kinderen, meende dat dit niet meetelde. Natalie, de cafébazin van Het Volkshuis, die ergens had horen waaien dat ze 700 euro pensioen minder zou krijgen, werkte gewoon. En Christel, die heel haar carrière kleuterjuf was en die bang is dat ze minder pensioen zal krijgen omdat ze nu zorgjuf is. Allemaal vrouwen, allemaal bang voor niets.

  Wat niet helpt, mijnheer de minister, zijn uw uitspraken maandag over vrouwen. Alsof deeltijds werk totaal niet zou meetellen voor de pensioenberekening. Wij van Vooruit hebben er mee voor gezorgd dat er meer deeltijds werk zal meetellen. Ik denk maar aan moederschapsverlof, ouderschapsverlof, geboorteverlof, mantelzorgverlof. Dat telt allemaal mee voor de pensioenberekening.

  Het minimumpensioen is door ons op 1.700 euro netto gebracht. We hebben het beschermd en versterkt. En ja, ook deeltijds werkende vrouwen met een uitkering kunnen dankzij ons rekenen op een fatsoenlijk pensioen. Laat het voor eens en altijd duidelijk zijn, die vrouwen moeten zich niet aanpassen. Die vrouwen doen hier de boel draaien, voor hun kinderen, voor hun ouders, voor mensen met een handicap.

  Mijnheer de minister, de beste remedie tegen fakenieuws, de beste remedie tegen onzekerheid, is duidelijke informatie. Ik begrijp dan ook niet dat precies nu mypension.be twee jaar zal worden platgelegd. Zeker voor mensen die vlak voor hun pensioen staan, is dat onbegrijpelijk. Mijn vraag is dan ook hoe u ervoor zult zorgen dat mensen die vlak voor hun pensioen staan voor deze belangrijke hervorming kunnen rekenen op duidelijke informatie.

  Voorzitter:

  Bij zoveel vragen krijgt de minister vijf minuten om te reageren.

  Jan Jambon:

  Collega’s, dank u wel voor jullie vragen. Ik ben echt blij – bijna iedere week, maar ik ben nu echt blij – dat die vragen aan mij er gekomen zijn. Ik wil vanop dit spreekgestoelte iets heel duidelijk rechtzetten.

  In de voorbije dagen kreeg ik veel kritiek voor een uitspraak over vrouwen, een uitspraak die ik niet heb gedaan. Ik heb nooit gezegd dat vrouwen meer moeten gaan werken. Ik heb nooit gezegd dat vrouwen hun gedrag moeten aanpassen. Nooit. Dat is wat de Vlaamse openbare omroep er ’s avonds van heeft gemaakt, waarna die karikatuur…

  (Rumoer)

  (Brouhaha)

  Waarna die karikatuur gretig werd overgenomen en verdraaid door de linkse oppositie.

  Collega’s, ik heb zeer veel begrip voor de zeer specifieke situatie waarin veel vrouwen zich bevinden. Zowel mijn moeder als mijn ex-vrouw als mijn vrouw zijn deeltijds of voltijds thuisgebleven om voor de kinderen te zorgen. Dat zijn vrouwen voor wie ik immense waardering en respect heb.

  Tout comme elles, de nombreuses femmes assument encore aujourd'hui une grande part des tâches de soins. Elles combinent leur emploi avec la prise en charge des enfants, des parents ou d'autres membres de la famille. Pour cela, je leur exprime mon profond respect.

  Ce qui me dérange tout autant, c'est l'affirmation erronée selon laquelle notre réforme toucherait massivement et intentionnellement les femmes. Or, si vous prenez la peine d'examiner les faits, vous constaterez que ce n'est pas le cas. Il est vraiment regrettable d'effrayer les citoyens sur la base de semi-vérités et de citations sorties de leur contexte.

  Mij wegzetten als een vrouwenhater als gevolg van ongehoord foute framing overschrijdt voor mij de grens van het aanvaardbare.

  (Applaus)

  Met de hand op het hart stel ik dat deze pensioenhervorming vrouwen absoluut niet viseert. Integendeel, net omdat we de realiteit kennen, houden we maximaal rekening met halftijdse loopbanen, de volledige gelijkstelling van zorgperiodes en loopbaanonderbrekingen uit het verleden. Pas wanneer iemand structureel nog minder dan halftijds werkt, nadat alle zorgverloven zijn benut, kan dat mogelijk gevolgen hebben. Dan geldt het algemene principe: wie meer bijdraagt, bouwt meer pensioen op.

  De persoon die mij de magische oplossing kan geven om de pensioenen betaalbaar te houden door mensen meer te geven en minder te laten werken, mag nu rechtstaan.

  Het debat focust vaak op de malus. Ook daar wil ik graag even de cijfers erbij nemen. De helft van de mensen werkt tot aan de wettelijke pensioenleeftijd. Voor hen speelt de malus helemaal niet. Laten we vervolgens kijken naar de andere helft, die ervoor kiest vervroegd met pensioen te gaan. We hebben een steekproef genomen van 50.000 mensen uit 2023. Van die groep wordt 77 % niet getroffen door de malus. De overige 23 % kan door een beetje langer te werken eveneens een malus vermijden. Dat is het eventuele gedragseffect.

  Ik wil nog iets rechtzetten: we gaan ervan uit dat mensen, zowel vrouwen als mannen, hun gedrag zullen aanpassen wanneer ze merken dat ze door enkele maanden langer te werken een hoger pensioenbedrag kunnen krijgen. Nog iets belangrijks: door de gelijkstelling van de ziekteperiodes worden 11 % extra vrouwen gevrijwaard van de malus. Dat is dubbel zoveel als bij de mannen.

  Laat me tot slot nog dit zeggen: in veel landen wordt het pensioen automatisch verminderd wanneer iemand vóór de wettelijke pensioenleeftijd stopt. Wij kiezen voor een milder systeem. Door de werkvoorwaarden kan men nog altijd met vervroegd pensioen gaan zonder malus. Dat is geen strafmechanisme. Het is een noodzakelijk evenwicht tussen solidariteit en verantwoordelijkheid. Willen we een pensioensysteem dat ook voor de volgende generatie nog betaalbaar is of blijven we de mensen wijsmaken dat ze meer pensioen kunnen krijgen terwijl ze minder werken? Ik kies voor eerlijkheid. De mensen hebben daar recht op.

  Dieter Vanbesien:

  Mijnheer Ronse, u zegt dat een voltijds werkende vrouw evenveel waard is als een halftijds werkende vrouw. Wel, mijnheer Ronse, het omgekeerde is ook waar. Volgens u is dat echter niet zo, want het zit in het DNA van uw partij en ondertussen in het DNA van de hele meerderheid. U kijkt neer op niet-betaalde taken. U zult die met terugwerkende kracht afstraffen en raakt dus aan verworven rechten.

  Daarbovenop vindt u dat iedereen die niet-betaalde taken uitvoert – en dat zijn vooral veel vrouwen –, zich moet aanpassen. Zij moeten zich plooien naar uw wereldbeeld. Mijnheer de minister, u hebt dat niet gezegd; het is waarschijnlijk dus een door artificiële intelligentie geconstrueerde deepfake van de openbare omroep, die we dan gezien en gehoord hebben.

  Mijnheer de minister, ik zal uw koude wereldbeeld, dat puur gericht is op cash en betaalde arbeid, nooit delen. Ik zal het blijven bestrijden. Die belofte maak ik u alvast.

  Ludivine Dedonder:

  Ce gouvernement n’aime pas les femmes. Nous le savions déjà. J’ai d’ailleurs eu l’occasion de le dire. Toutes vos mesures le démontrent. Ce malus pension touchera une femme sur deux. Ce n’est pas moi qui le dis, mais le Comité d' é tude sur le Vieillissement (CEV) ainsi que de nombreuses autres instances.

  Aujourd’hui, vous nous demandez de nous adapter face au travail, à la maladie, ou à la pension. Et demain, qu'allez-vous nous demander? D’adapter la longueur de nos jupes? D’adapter nos comportements en public? D’adapter nos revendications pour disposer de notre corps? Est-ce cela?

  Monsieur le ministre, vous ne connaissez pas bien la détermination des femmes. Je vais vous dire comment nous allons nous adapter: nous allons nous mettre en travers de votre route, comme aujourd’hui dans les rues de Bruxelles. Et demain, avec le Parti Socialiste, en déposant des contre-propositions, nous vous ferons reculer. Et si vous respectez réellement les femmes, modifiez vous-même votre réforme des pensions au Parlement!

  Barbara Pas:

  Iedere expert zegt dat met een werkzaamheidsgraad van 80 % de pensioenen perfect betaalbaar zijn. Vlaanderen haalt dat percentage nagenoeg. U vraagt die Vlamingen, niet de gelukszoekers die van over de hele wereld naar hier komen – daarvoor heeft de regering-De Wever belastinggeld genoeg –, om nog maar eens een extra inspanning te leveren om andermans putten te vullen. Uw plannen zijn anti-Vlaams en antivrouw.

  Hervormen, ja, maar niet met terugwerkende kracht. Afspraken die aan het begin van de rit met de burgers worden gemaakt, moeten worden gerespecteerd. Ze mogen niet retroactief worden bestraft, mijnheer de minister. De vrouwen zijn daar de grootste dupe van.

  U levert nog maar eens knoeiwerk af. Zelfs tien personal brand managers zullen dat niet meer kunnen rechttrekken. Mijnheer de minister, maak uw huiswerk opnieuw, zonder op de kap te zitten van de hardwerkende Vlaming en van de vrouwen in het bijzonder.

  Alexia Bertrand:

  Mijnheer de minister, ik had de collega’s verwittigd voor het antwoord dat het de fout is van de pers. Ik had graag gehad dat die een persoonlijk feit mocht inroepen. U hebt letterlijk gezegd: vrouwen zullen een aanpassing doen.

  Mag ik u een aantal goedbedoelde tips geven? Misschien moet u, ten eerste, meer KISS-en. U kent de KISS-methode: keep it short and simple . Uw hervorming is veel te complex.

  Ten tweede, zorg ervoor dat mypension snel weer ramingen geeft. Mensen willen weten wat de hervorming voor hen betekent. Ze willen geen theoretische uitleg.

  Ten derde, maak in de tussentijd een aantal simulaties. Wat betekent uw hervorming concreet voor vrouwen in verschillende situaties op het terrein?

  Tot slot, misschien moet u een personal brand manager aannemen, maar dan niet op kosten van het Parlement.

  Nahima Lanjri:

  Collega’s, met welles-nietesspelletjes en met heen-en-weerverwijten wordt geen enkele vrouw geholpen, niet zij die vandaag mee heeft betoogd en ook niet zij die thuis zit om voor de kinderen te zorgen.

  Waar het wel om draait, is zorgen voor concrete maatregelen om de pensioenen van vrouwen te verbeteren.

  Onze voorstellen zijn duidelijk, namelijk een aanvullend pensioen voor iedereen, ook voor die vrouwen, een familiekrediet zodat werk en gezin beter combineerbaar zijn en ten derde de pensioensplit.

  Wij willen zelfs verder gaan dan wat in het regeerakkoord is afgesproken. De pensioensplit moet er komen voor iedereen en moet automatisch zijn zodat het pensioen eerlijk wordt verdeeld tussen beide partners. Als partners immers samen de keuze hebben gemaakt dat de ene wat minder werkt om voor de kinderen te zorgen, moeten zij ook samen de gevolgen dragen.

  Daarom vragen wij u om die drie maatregelen uit te voeren. Onze concrete voorstellen liggen op tafel. Wij hebben ze ingediend als concrete wetsvoorstellen.

  Kim De Witte:

  Mijnheer de minister, een vrouw op drie die vandaag met pensioen gaan, heeft een pensioen onder de armoedegrens. Hoe komt dat? Dat komt omdat meer vrouwen deeltijds werken. Deeltijds werk wordt al afgestraft.

  Mijnheer Ronse, deeltijds werk is gelijk aan een deeltijds loon en dus aan een lager pensioen. Het klopt helemaal niet dat al die mensen evenveel pensioen krijgen. Daarom heeft een vrouw op drie die vandaag met pensioen gaan, al een pensioen onder de armoedegrens.

  Mijnheer de minister, de cijfers van uw eigen kabinet geven aan dat dat aantal nog zal toenemen. U stelt dat 23 % de malus krijgt. Hoeveel mensen binnen die groep zijn vrouwen? Dat zijn er vier keer zoveel.

  Collega’s, er zijn tal van vrouwen die de malus zullen krijgen en die nog minder pensioen zullen krijgen. Niet al die vrouwen kunnen langer werken. Zij hebben niet allemaal 30 jaar in het Parlement gezeten. (…)

  Axel Ronse:

  Het is een boeiend debat. Ik had het nooit gedacht, maar Groen en het Vlaams Belang zijn vandaag exact dezelfde partijen. Zij vinden dat een deeltijds werkende mama beter is dan een voltijds werkende mama. Dat vind ik schandalig, collega’s. Schandalig! U toont allebei even weinig...

  (Protest op de Vlaams Belangbanken.)

  Mijnheer de voorzitter, zet u de tijd stil?

  Voorzitter:

  Collega’s, collega’s…

  (Geroep vanuit de Vlaams Belangfractie.)

  Axel Ronse:

  Dat mag u tegen uzelf zeggen inderdaad.

  Kunnen we een beetje beschaafd zijn en naar elkaar luisteren?

  Voorzitter:

  Mag ik vragen om niet te roepen en te brullen vanuit de zaal? Er is één man die het woord heeft en er is geen discussie.

  Axel Ronse:

  Ik kan goed begrijpen dat u niet graag met Groen vergeleken wordt. Dat kan ik nog begrijpen, collega’s.

  Weet u wat u nog doet lijken op Groen? U zit allebei totaal niet in met de pensioenen van de nieuwe generatie. Deze minister, deze regering heeft hier de grootste pensioenhervorming ooit op tafel gelegd. Ze houdt rekening met vrouwen die effectief de keuze maken om deeltijds te werken. Halftijds werk kan perfect leiden tot vervroegd pensioen, zelfs zonder malus. U zou zich moeten schamen en moeten applaudisseren voor die pensioenhervorming!

  (Protest van de Vlaams Belangfractie.)

  Voorzitter:

  Collega’s, het gebeurt wel eens dat op de tribune dingen worden gezegd die andere fracties onwelgevallig zijn. Dat is de essentie van een politiek debat en dus geen reden om de spreker het onmogelijk te maken zijn discours verder te zetten.

  Ik hoop dat u allen mevrouw Vanrobaeys de volle minuut het woord gunt.

  Anja Vanrobaeys:

  Mijnheer de minister, ik heb gisteren heel wat ongeruste mensen ontmoet. Zij rekenen nu op duidelijke informatie op mypension, niet binnen twee jaar. Collega’s, die pensioenhervorming is nodig. Ze is complex en moeilijk. Wat ik echter niet pik, is dat mensen onnodig bang worden gemaakt. Wat ik ook niet pik, is dat er hier partijen zijn die zondag, op Internationale Vrouwendag, dat allemaal niet meer nodig vinden, maar hier vandaag wel hypocriet staan te doen. Vooruit maakt het verschil voor de pensioenen, ook voor vrouwen. Wij zullen dat blijven doen. Dank u wel.

• Vraag: De exploderende energieprijzen, het uitblijven van concrete maatregelen en de strategische reserve (Q56001476P)

  Vraag: De stijgende energieprijzen en accijnzen (Q56001480P)

  Vraag: De gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten voor onze energievoorziening en -prijzen (Q56001482P)

  Vraag: De energieonafhankelijkheid in het licht van de internationale spanningen (Q56001486P)

  Vraag: De energieprijzen, de accijnzen en de urgente maatregelen tegen de explosie van de facturen (Q56001491P)

  Vraag: Het omgekeerde cliquetsysteem en de accijnzen op brandstof in het licht van de energieprijzen (Q56001492P)

  Vraag: De energieprijzen, de accijnzen en de urgente maatregelen tegen de explosie van de facturen (Q56001496P)

  Vraag: De accijnzen (Q56001497P)

  klimaat, energie en landbouw

  De exploderende energieprijzen, het uitblijven van concrete maatregelen en de strategische reserve
  De stijgende energieprijzen en accijnzen
  De gevolgen van de oorlog in het Midden-Oosten voor onze energievoorziening en -prijzen
  De energieonafhankelijkheid in het licht van de internationale spanningen
  De energieprijzen, de accijnzen en de urgente maatregelen tegen de explosie van de facturen
  Het omgekeerde cliquetsysteem en de accijnzen op brandstof in het licht van de energieprijzen
  De energieprijzen, de accijnzen en de urgente maatregelen tegen de explosie van de facturen
  De accijnzen
  Energieprijzen, accijnzen en maatregelen in tijden van internationale spanningen summaryExplanation

  Gesteld door

  PS Éric Thiébaut
  VB Lode Vereeck
  Vooruit Oskar Seuntjens
  Les Engagés Marc Lejeune
  PVDA-PTB Robin Tonniau
  MR Christophe Bombled
  PVDA-PTB Roberto D'Amico
  N-VA Charlotte Verkeyn
  

  Beantwoord door

  N-VA Jan Jambon (Minister van Financiën en Pensioenen)
  MR Mathieu Bihet (Minister van Energie)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Oppositiepartijen bekritiseren de regering scherp voor haar passiviteit bij de exploderende energieprijzen (diesel > €2/liter, mazout +1000€/tank) door de oorlog in het Midden-Oosten, terwijl de regering accijnsverhogingen op gas (tot +6%) en geen directe prijsplafonds doorvoert. Thiébaut (PS), Vereeck (CD&V) en PTB eisen onmiddellijke maatregelen: blokkering energieprijzen (PTB stelt €1,60/liter voor), schrapping accijnsverhoging, uitbreiding sociaal tarief en belasting op oliebedrijven, terwijl Jambon (N-VA) en Bihet volhouden dat ze de situatie "monitoren" en wijzen op bestaande beschermingsmechanismen (sociaal tarief, loonindexering) en de "factor K" (automatische prijsdemping aan de pomp). Kritiek op langetermijnstrategie: Oppositie (o.a. Lejeune, Les Engagés) dringt aan op Europese samenwerking en versnelling duurzame energie (wind op zee, kernenergie) om afhankelijkheid te verminderen, terwijl Vereeck (CD&V) de regering beschuldigt van "kleptocratie" door belastingverhogingen mid-crisis. Verkeyn (Vlaams Belang) verdedigt juist het huidige afwachtende beleid en waarschuwt voor "paniekvoetbal" en begrotingsrisico’s, maar PTB en Tonniau (PVDA) noemen dit "onverantwoord" en eisen directe actie. Conclusie: Oppositie vs. regering botst over urgentie (prijsplafonds vs. afwachten) en financiering (belasten van oliebedrijven vs. begrotingsdiscipline), met geen concrete toezeggingen op accijnsverlaging of prijsblokkering.

  Éric Thiébaut:

  Messieurs les ministres, la semaine dernière, je vous ai interrogé sur l'explosion des prix de l'énergie. Depuis lors, qu'avons-nous pu constater? Les prix continuent d'augmenter. Aujourd'hui, pour un litre de diesel à la pompe, il faut plus de 2 euros. Pour de nombreux ménages, il faudra désormais plus de 1 000 euros pour remplir la cuve à mazout. Pendant ce temps, qu'a donc fait votre gouvernement? Rien. Les Belges, eux, n'ont pas le choix, ils doivent continuer à se déplacer et à se chauffer, parce que l'été n'est pas encore là et que les factures de chauffage continuent à tomber.

  Pourtant, des solutions existent. Premièrement, bloquer les prix de l'énergie, tout en compensant. Même votre partenaire Les Engagés est demandeur d'une telle mesure. Deuxièmement, annuler la hausse des accises parce que, franchement, c'est surréaliste: nous sommes sans doute le seul pays au monde qui augmente les taxes énergétiques au moment où les prix explosent. Enfin, étendre le tarif social, parce que cela fut la mesure la plus efficace à avoir été prise au cours des précédentes crises. Alors, ne me dites pas non plus que cela va coûter trop cher, puisque votre gouvernement vient encore de dépenser 2 milliards d'euros pour acheter des avions F-35.

  Messieurs les ministres, quand allez-vous bouger? Quand allez-vous prendre des mesures pour aider les ménages à payer leurs factures qui explosent? Quand allez-vous enfin bloquer le prix de l'énergie?

  Lode Vereeck:

  Mijnheer de minister Jambon, door de oorlog in het Midden-Oosten is de gasprijs fors gestegen. Dat is al erg genoeg voor wie verwarmt met gas, maar u maakt het nog een stuk erger, met uw eigen Belgische Green Deal. In de nieuwe programmawet worden de accijnzen op gas immers verhoogd, waardoor de gasfactuur met 6 % zal stijgen. Daar komt nog een Europese koolstoftaks bij, een Europees verplichte btw-verhoging en een Vlaamse taxshift op gas, alles bij elkaar bijna 500 euro aan extra taksen op de gasfactuur. “Het pakket maatregelen dreigt zowel de concurrentiepositie van onze Vlaamse bedrijven als de koopkracht van de Vlaamse gezinnen aan te tasten.” U herkent het citaat wellicht, het is van uw eigen Europese N-VA-fractie.

  Er leven grote zorgen bij wie met gas of stookolie verwarmt, dat is 80 % van de bevolking. Ik weet wat u zult antwoorden, namelijk dat mensen zich maar moeten aanpassen. De meeste mensen hebben echter geen geld klaar liggen voor een warmtepomp en vandaag zitten zij in de val, in de accijnsval.

  Afgelopen vrijdag nam het kernkabinet de principiële beslissing om desgevallend in te grijpen, maar concrete afspraken werden niet gemaakt. U wilt liever de kat uit de boom kijken. Ik begrijp dat, want u wordt natuurlijk slapend rijk door de stijgende btw-opbrengsten. Welnu, uw kat kan de boom in voor cd&v en MR, die de accijnsverhoging willen uitstellen. Collega Matheï was daarover heel duidelijk. Ik citeer: “We hebben meegestemd, maar we hopen dat de regering zich intussen bezint.”

  Mijnheer de minister, bent u bereid om, zolang de oorlog in het Midden-Oosten woedt, de verhoging van de accijnzen uit te stellen? Welke andere maatregelen overweegt uw regering? Komt er bijvoorbeeld een plafondprijs aan de pomp? Is daarover eigenlijk wel eensgezindheid in de meerderheid?

  Ten slotte, zal de federale regering het voorbeeld van de Vlaamse regering volgen en een extra korting geven op elektriciteit voor mensen die met gas verwarmen?

  Oskar Seuntjens:

  Twee weken geleden startte Trump een oorlog in Iran. Het gevolg heeft iedereen gezien: Iran heeft de Straat van Hormuz, waar olie- en gastankers passeren, afgesloten. Het antwoord van Trump was eigenlijk heel simpel. Ik weet niet of u het gezien hebt op zijn sociale media. Hij zei tegen de schepen die energie moeten leveren: show some guts . Lever gewoon energie, ga maar door, er is geen gevaar. Het resultaat hebben we ook gezien: meerdere schepen zijn aangevallen. Het signaal van Iran is heel duidelijk dat daar geen liter olie meer passeert.

  Het gevolg is dat wij in België na Rusland nu ook het Midden-Oosten kwijt zijn voor onze energiebevoorrading. De mensen voelen dat. Voor het eerst sinds lang zijn de prijzen aan de pomp boven 2 euro per liter. Mensen zijn bang. Ze staan met het zweet op het hoofd te tanken. De regering heeft beloofd de koopkracht van de mensen daartegen te beschermen. Mijn eerste vraag aan u, mijnheer de minister, is dus hoe u dat concreet zult doen. Hoe zult u mensen beschermen tegen een oorlog waarvoor wij niet hebben gekozen?

  Daarnaast stijgen ook de gasprijzen en dat op een moment dat onze reserves in Europa zeer laag staan. Er is zelfs beslist om strategische reserves aan te wenden, dat is echt the last resort . Ook wij hebben in België een dergelijke strategische noodreserve. Als ik het goed begrepen heb, zouden we daar ongeveer 90 dagen verder mee kunnen. Het is goed dat we die reserve nog hebben. Nog beter zou zijn dat we zelf meer energie produceren, propere energie, duurzame energie en betaalbare energie. Op lange termijn weet u, mijnheer de minister, dat kernenergie voor ons geen taboe is. Op korte termijn moet er echter meer gebeuren. We moeten meer windmolens bouwen op zee. Elke windmolen die we bouwen, maakt ons sterker. We zouden van de Noordzee eigenlijk een grote strategische motor van onze onafhankelijkheid moeten maken. Daarom heb ik eigenlijk maar één vraag voor u, mijnheer de minister: kunt u garanderen dat de Prinses Elisabethzone, met de windmolens op zee, zo snel mogelijk, asap, wordt gebouwd?

  Marc Lejeune:

  Messieurs les ministres, vous le savez, depuis plusieurs semaines, les prix de l'énergie augmentent et l'inquiétude grandit chez nos entreprises et nos concitoyens. On ne parle que de cela. Les marchés énergétiques sont à nouveau extrêmement volatiles. Aujourd'hui, le litre de carburant avoisine les deux euros, c'est énorme!

  Mais, outre l'augmentation des prix, ce qui fait le plus de mal à notre économie et nos foyers, ce sont les chocs de prix brutaux et imprévisibles. Nos entreprises, nos artisans ont avant tout besoin de stabilité pour travailler et investir. Dans ce contexte incertain, une chose est sûre, nous devons penser notre politique énergétique dans la durée, parce qu'anticiper une crise énergétique coûte moins cher que la subir.

  Au-delà des slogans faciles qu'on entend ces derniers jours, la Belgique a besoin d'une stratégie énergétique qui doit reposer, comme nous le répétons souvent, sur un mix décarboné car c'est la seule énergie qu'on ne doit pas importer et qui peut assurer notre indépendance.

  Messieurs les ministres, à peine quatre ans après avoir subi une première crise énergétique de grande ampleur, nous le voyons, une seconde est déjà à nos portes. Les Engagés ont insisté ces derniers jours sur la nécessité de renforcer le mécanisme d'amortissement des prix qui nous semble indispensable au niveau national pour protéger toute la population. On sait que ce système a été mis en place sous la Vivaldi, mais sans concerner toutes les énergies, ce qui n'était pas assez efficace.

  On s'étonne par ailleurs que certains groupes, hier dans la majorité, aujourd'hui dans l'opposition, réclament un système de blocage de prix qu'ils n'ont eux-mêmes pas mis en œuvre lors de la précédente crise.

  Cependant, outre le niveau national, si nous souhaitons vraiment protéger nos entreprises et nos concitoyens, les leviers se situent surtout au niveau européen.

  Dès lors, messieurs les ministres, quelles initiatives allez-vous prendre pour que l'Europe soit au rendez-vous? Quelle est votre stratégie pour renforcer la coopération européenne afin d'avancer pour une énergie décarbonée et des mécanismes d'aide financière?

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, de oorlog van de VS en Israël tegen Iran heeft dramatische gevolgen. In de eerste plaats natuurlijk voor de bevolking daar, die de prijs betaalt met haar leven en met de verwoesting van haar land. Ook hier voelen mensen de gevolgen van die oorlog. De energieprijzen gaan door het dak. Benzine, diesel en gas worden elke dag duurder en duurder. Opnieuw dreigen de werkende mensen, de gezinnen, maar ook onze industrie hier de rekening te betalen. De absolute prioriteit van deze regering moet dan ook zijn om enerzijds die oorlog te stoppen, maar anderzijds ook de mensen hier, onze werkende klasse, de gezinnen en de bedrijven te beschermen.

  Wat doet deze regering? Op het moment dat de prijzen zo hoog zijn, beslist deze regering om de accijns op gas te verhogen. Op 2 maart is daarover gestemd in de commissie voor Financiën. Alle regeringspartijen hebben voorgestemd om de belastingen op gas te verhogen. Iedereen herinnert zich nog de energiecrisis: de chauffage lager zetten, onder een dekentje in de zetel gaan liggen en kou lijden, besparen op een warm bad voor de kinderen. Dat willen we toch niet meer? Gas is geen luxeproduct. We gebruiken het om onze woningen te verwarmen en om te koken. We gebruiken het ook in onze productie.

  Mijnheer de minister, laten we duidelijk zijn, de accijns op gas moet niet omhoog, maar omlaag. Zijn we het daarover eens? De bevolking eist dat u de geplande accijnsverhoging op gas intrekt. U moet zich aanpassen aan de wil van de bevolking en niet omgekeerd. Mijn vraag is zeer eenvoudig (…)

  Christophe Bombled:

  Messieurs les ministres, depuis quelques jours les prix de l'énergie connaissent une nouvelle flambée. Le diesel a franchi la barre symbolique des 2 euros le litre tandis que les prix du mazout de chauffage, du gaz et de l'électricité repartent à la hausse. Cette situation pèse directement sur le pouvoir d’achat des ménages et sur la compétitivité de nos entreprises. Dans un contexte international instable, marqué par les tensions persistantes au Moyen ‑ Orient, le gouvernement ne peut pas se contenter d ’ observer passivement l ’é volution des march é s.

  Je rappelle é galement qu ’ avec l ’ entr é e en vigueur des directives européennes ETS2 et RED III en 2028, le signal est clair: si nous ne faisons rien de plus, les prix de l ’é nergie que les Belges paient aujourd ’ hui deviendront la norme de demain.

  Nous devons dès lors défendre des mesures ciblées, temporaires et efficaces, capables de stabiliser la situation sans compromettre l’équilibre budgétaire. Bien entendu, il ne s’agit pas de dépenser sans compter, mais de protéger celles et ceux qui travaillent et investissent.

  Le mécanisme du cliquet inversé, qui permet d’ajuster les accises lorsque les prix s’envolent, constitue un outil reconnu pour amortir les chocs sans créer de subventions structurelles sur les énergies fossiles. Notre ministre de l’Énergie l’a répété, la Belgique doit agir avec discernement et responsabilité, en préservant ses marges de manœuvre pour les cas de pénurie tout en soutenant la stabilité économique.

  Monsieur le ministre des Finances, comptez ‑ vous activer ou recalibrer le cliquet invers é afin qu ’ il joue pleinement son r ô le de protection automatique du pouvoir d ’ achat face à cette nouvelle flamb é e? Et surtout, dans quelle mesure le gouvernement entend ‑ il anticiper une aggravation de la crise plut ô t que de rester dans l ’ attentisme, au risque de devoir r é agir dans l ’ urgence si les tensions internationales se prolongent?

  Roberto D'Amico:

  Messieurs les ministres, à la suite de l'agression des États-Unis et d'Israël contre l'Iran, les prix du gaz et du carburant ont explosé. En premier, ce gouvernement doit tout faire pour arrêter la guerre. Ce n'est pas à la classe travailleuse de payer cette guerre! Aujourd'hui, le diesel a dépassé la barre symbolique des 2 euros par litre. Hier, je suis allé faire le plein et j'en ai eu pour 90 euros! Les travailleurs doivent payer toujours plus cher pour aller travailler, pour aller faire leurs courses, pour conduire les enfants à l'école. En soutenant la guerre des Américains et des Israéliens, vous nous faites payer cette crise.

  Messieurs les ministres, il faut maintenant bloquer les prix à la pompe. Avec le PTB, nous exigeons de bloquer les prix à 1,60 euro du litre, ce qui était le prix juste avant le début de la guerre en Iran. Pour financer cette mesure, faites payer les profiteurs de guerre, les multinationales du pétrole, comme Total, Shell, Exxon, qui s'enrichissent avec cette guerre.

  La semaine dernière, vous avez dit que vous regarderiez l'évolution des prix. Avez-vous regardé? Vous avez vu qu'ils ont augmenté. Eh bien, agissez maintenant! Messieurs les ministres, vous pouvez décider aujourd'hui de baisser les prix à la pompe. Allez-vous, oui ou non, le faire? Allez-vous baisser les accises sur le carburant, pour bloquer les prix et empêcher qu'ils continuent de s'envoler?

  Charlotte Verkeyn:

  Mijnheer de voorzitter, mijnheer de minister, collega’s, paniekvoetbal spelen is geen beleid. Ja, de energieprijzen zijn wispelturig. Ook al draaien en keren ze op dit ogenblik nog zoals de wind, toch vindt iedereen het opnieuw nodig om, onder het mom dat men de energiefactuur voor de burger wil bewaken, aan opbodpolitiek te doen. Voor de ene moeten er boven op het bestaande beschermingsmechanisme subsidies komen, terwijl anderen dromen van een plafond of van een blokkering.

  Een dergelijke opbodpolitiek is alleen maar goed voor de gazetten, maar niet per se voor de burger. Als er één iets is dat we uit de vorige energiecrisis hebben geleerd, dan is het wel dat. Zelfs een voormalig regeringslid – het is jammer dat ze nu afwezig is – heeft ooit letterlijk gezegd dat ze dat ze nooit met maatregelen goed voor miljarden, gestrooid zou hebben, want de factuur – zo ook de Blankenbergse – wordt naar de volgende generaties, te beginnen met de onze, doorgeschoven. We hebben vandaag een bloedrode begroting; Een verwittigd man en zeker een verwittigde vrouw is er twee waard.

  Mijnheer de minister, u hebt aangegeven doordacht te werk te willen gaan en hebt uw administratie de opdracht gegeven om de evolutie van de energieprijzen nauwgezet te monitoren en het bestaande beschermingsmechanisme eventueel te versterken. Kunt u ons bevestigen dat u achter die aanpak blijft staan? Kunt u ons daarover al iets meer vertellen?

  Jan Jambon:

  Collega's, het is primordiaal dat we het hoofd koel houden en monitoren hoe de situatie evolueert. De energieprijzen reageren momenteel heel sterk op de geopolitieke gebeurtenissen. De prijzen schieten omhoog of omlaag, telkens wanneer president Trump iets zegt of doet. Collega's, paniek is zelden een goede raadgever.

  Chers collègues, la panique est rarement bonne conseillère. Comme je l’ai déjà indiqué la semaine dernière, le gouvernement suit la situation de très près. C’était d’ailleurs l’une des conclusions du Conseil national de sécurité (CNS) de jeudi dernier. Nous surveillons en permanence les conséquences pour notre sécurité d’approvisionnement – mon collègue Bihet y reviendra dans un instant – ainsi que l’évolution des prix de l’énergie.

  Tegelijkertijd bestaan er vandaag al verschillende mechanismen die de meest kwetsbaren beschermen, zoals het sociaal tarief voor de gezinnen met de laagste inkomens, automatische loonindexering bij sterke inflatie en het prijsbeschermingsmechanisme. Over dat prijsbeschermingsmechanisme, ingevoerd door de vorige regering, heb ik vorige week al geantwoord dat op dit moment wordt onderzocht hoe we dit systeem kunnen verbeteren.

  Beste collega’s, we moeten absoluut vermijden overhaast maatregelen te nemen die weinig effect hebben. Maar, zoals ik vorige week ook gezegd heb, de energieprijzen pieken nu, en als die prijsstijging structureel blijkt, kan de regering dat uiteraard niet zomaar naast zich neerleggen.

  Mathieu Bihet:

  Chers collègues, permettez-moi d’abord d’apporter quelques éléments de clarification face aux inquiétudes exprimées.

  Premièrement, garantir la sécurité d’approvisionnement énergétique du pays est la priorité absolue de ce gouvernement. À ce stade, je le répète, il n’y a pas de difficulté d’approvisionnement en Belgique. Pour cela, nous assurons un monitoring permanent de la situation sur les marchés de l’énergie, en lien étroit avec les acteurs du secteur et nos partenaires européens, afin d’évaluer les impacts potentiels et, surtout, d’anticiper différents scénarios si la situation internationale devait évoluer négativement.

  Deze crisis herinnert ons eraan hoe belangrijk het is om onze energieonafhankelijkheid geleidelijk te versterken.

  Mijnheer Seuntjens, ik ben het met u eens. Dit betekent dat we onze energiebronnen moeten diversifiëren, de productiecapaciteit in Europa moeten ontwikkelen en de Europese samenwerking moeten versterken om onze afhankelijkheid van geopolitieke spanningen te verminderen.

  Deuxièmement, la Belgique dispose actuellement de stocks stratégiques de pétrole supérieurs à 90 jours, conformément aux obligations européennes. Ces réserves ne sont pas un instrument destiné à réguler les prix mais un mécanisme de sécurité prévu pour faire face à une interruption physique de l'approvisionnement. L'Agence internationale de l'énergie a effectivement lancé un appel sur base volontaire en vue d'une action collective. À ce stade, la libération de stocks par la Belgique n'est pas envisagée car la situation de notre approvisionnement ne le nécessite pas.

  Troisièmement, s'agissant des prix de l'énergie et des différentes mesures, les tensions au Moyen-Orient provoquent naturellement une forte nervosité sur les marchés énergétiques mondiaux. Nous observons une hausse des prix du pétrole mais également du gaz. Dans ce contexte, j'ai veillé à ce que le contrat-programme sur les carburants joue pleinement son rôle d'amortisseur, notamment via le désormais très célèbre facteur k, qui permet de modérer la volatilité des prix à la pompe pour le consommateur et donc de diminuer les prix.

  Par ailleurs – et comme indiqué jeudi dernier –, j'ai réuni l'administration de l'énergie et la C ommission de Régulation de l'Électricité et du Gaz (CREG) afin d'analyser et d'actualiser les différentes mesures qui ont été appliquées par le passé en évaluant leur pertinence, leur efficacité et surtout leur impact budgétaire et le fonctionnement du marché général de l'énergie.

  Chaque jour, nous évaluons la situation en concertation avec les acteurs du secteur énergétique afin d'en mesurer les impacts potentiels et d'anticiper les différents scénarios. Il ne s'agit pas d'agir dans la précipitation, chaque mesure éventuelle doit être analysée en fonction de son impact pour les citoyens à court mais surtout à long terme.

  La Belgique reste en concertation étroite avec ses partenaires européens car, face à une situation internationale incertaine comme nous la connaissons, la réponse doit être coordonnée avec l'Union européenne et l'Agence internationale de l'énergie.

  Notre ligne est claire: vigilance, responsabilité et protection des consommateurs.

  Je vous remercie.

  Éric Thiébaut:

  Messieurs les ministres, la semaine dernière, vous nous annonciez que vous alliez observer l’évolution des coûts et l'évolution de la situation. Aujourd’hui, vous nous annoncez qu’il faut être prudent et que vous allez observer l’évolution des prix de l’énergie. C’est surréaliste, honnêtement! En effet, la situation est aujourd’hui claire. Il faut des mesures maintenant, car la guerre en Iran risque de durer beaucoup plus longtemps que certains ne l’espèrent. Les Belges attendent donc des mesures concrètes pour les aider à payer leurs factures énergétiques, qui sont en train d’exploser.

  Lode Vereeck:

  Dit is een compleet nietszeggend antwoord. Het is duidelijk gemakkelijker om een boekje over welvaart te schrijven dan om voor welvaart te zorgen. Welvaart voor wie? Voor vrouwen die plots minder pensioen krijgen? Voor huismannen en huisvrouwen wier gezinsinkomen zal dalen? Voor gescheiden mensen die meer belastingen op hun alimentatiegeld betalen? Voor mensen die met gas en mazout verwarmen?

  Collega’s, premier De Wever is geen hystericus, maar een klepticus . Hij steelt meer en meer geld van de hardwerkende Vlamingen en dan nog slaagt hij er niet in om de begroting op orde te krijgen.

  De verhoging van de accijnzen op energie kan voor ons niet. Energie is een basisrecht, dat betaalbaar moet blijven. Als u per se wilt doorgaan met uw Belgische Green Deal , maak elektriciteit dan goedkoper en gas niet duurder.

  Ik eindig met een bekend citaat van een Brabantse bard: “Wijle zijn de mannen die de gas doen branden, de klinken repareren en de vrouwen ambeteren.” De vrouwen ambeteren is al gelukt, nu de gas nog laten branden.

  Oskar Seuntjens:

  Dank u wel voor uw antwoorden, heren ministers. Minister Bihet, uw collega, de minister van Energie in Qatar, was heel erg duidelijk. Al stopt de oorlog vandaag of morgen, de gevolgen dreigen wij sowieso nog dagen, weken en misschien zelfs maanden te voelen. Dat maakt mensen ongerust. Ze hebben nog altijd flashbacks naar de energiecrisis, toen Poetin Oekraïne binnenviel.

  De vraag is dus wat we juist moeten doen. Ik kan u alvast aanraden om niet te luisteren naar de oplossingen van het Vlaams Belang. U hebt dat hier niet durven te vertellen, maar uw voorzitter was vorige week op tv wel heel duidelijk. Hij zei toen: gas uit Rusland moeten we terug bekijken, misschien is dat een optie. Het Vlaams Belang wil de oorlogsmachine van Poetin, die een oorlog tegen Europa is gestart, dus nog altijd financieren.

  Mijnheer de minister, ik raad u om aan te luisteren naar deze duidelijke oproep: maak werk van eigen, betaalbare, zekere en propere energie. Dat is de enige oplossing, niet de nepoplossingen van het Vlaams Belang.

  Marc Lejeune:

  Messieurs les ministres, je vous remercie pour vos réponses.

  Vous l’avez dit, l’attentisme n’est pas permis. La précipitation et la panique sont mauvaises conseillères.

  Nous vous rappelons que, pour notre groupe, il faut une solution de plafonnement en cas d’aggravation de la crise, qu’il faut préparer dès aujourd'hui pour éviter, comme sous la Vivaldi, que le délai soit trop long si nous devions l’activer. Il nous faut une solution pérenne, pour que nous n’ayons plus, à chaque crise, à nous demander comment protéger notre population et nos entreprises. Nous savons que cette mesure n’est pas simple à renforcer, mais elle est indispensable et, surtout, réaliste. Les Engagés déposeront d'ailleurs prochainement une proposition de résolution sur la protection des prix à prévoir en cas d’aggravation de la crise.

  Une stratégie à long terme, avec un mix énergétique vertueux et propre est également notre seule possibilité afin de ne plus dépendre de puissances comme la Russie, notamment, qui nous insulte en faisant des propositions dès qu’une crise survient alors que nous la sanctionnons en même temps.

  Messieurs les ministres, aujourd'hui nos entreprises et nos concitoyens attendent tout simplement que nous soyons prêts.

  Robin Tonniau:

  Mijnheer de minister, zal de regering nu de accijnzen op gas verhogen of verlagen? Zal het hoger of lager zijn? U hebt daar niet op geantwoord. Dat geeft mij een beetje hoop, want daarover is ook nog altijd niet gestemd. Er komt nog een tweede lezing in de commissie.

  Ik doe dus een oproep aan alle regeringspartijen. Luister naar de mensen die vandaag op straat zijn gekomen en stop met die waanzin om in deze tijd van exploderende gasprijzen het gas nog duurder te maken door de belastingen te verhogen.

  Mijnheer Jambon, u bent minister, maar veel mensen hierbuiten zijn dat niet. Zij hebben dus ook geen ministerloon. Die mensen zijn in paniek, want ze herinneren zich de vorige energiecrisis nog. Sommige mensen betalen vandaag nog altijd schulden af die ze toen hebben gemaakt. Aan die mensen vraagt u om niet te panikeren. Tegelijk krijgen zij wel een belastingverhoging te slikken.

  Christophe Bombled:

  Monsieur le ministre des Finances, pendant que les prix du diesel, du gaz et de l'électricité s'envolent, les ménages et les entreprises n'ont pas besoin d'un gouvernement spectateur, mais d'un gouvernement qui agisse. Bien sûr, nous refusons autant la dépense aveugle que l'attente passive. Bien entendu, nous demandons de la cohérence, de la méthode et du courage. Mais il est temps d'utiliser un outil tel que le mécanisme du cliquet inversé, qui va permettre une diminution des accises, afin de protéger le pouvoir d'achat sans compromettre les finances publiques. En effet, gouverner, c'est prendre ses responsabilités. Gouverner, ce n'est pas espérer que la crise passe; c'est y faire face.

  Roberto D'Amico:

  Messieurs les ministres, ma question était simple: oui ou non, allez-vous abaisser les accises? Vous ne m'avez pas répondu, alors qu'elle était toute simple.

  Monsieur le ministre, comme je vous l'ai déjà dit, pas plus tard qu'hier, j'ai mis de l'essence dans ma voiture. Bien que ce fût moi qui tenais le pistolet à la pompe, c'est moi qui me suis fait braquer par votre gouvernement. Sur 2 euros du prix du diesel, 72 cents partent en taxes: 60 en accises et 12 en TVA. Ce qui est comique avec vous, le MR, c'est que vous dites que, grâce à vous, il n'y aura plus de nouvelles taxes. Non! Avec le MR, il y en a plus! À mon avis, vous aviez oublié le "s"…

  Monsieur Jambon, vous m'avez fait rire en affirmant qu'il ne fallait pas paniquer. Bien évidemment, avec 11 000 euros, on ne panique pas. Or la classe travailleuse, qui ne reçoit pas 11 000 euros, elle panique! Toutes les semaines, elle doit mettre de l'essence dans sa voiture et (…)

  Charlotte Verkeyn:

  Er is onze minister vandaag en de voorbije dagen al veel verweten. Daarnet werd hij nog een kamelendrijver genoemd. Ik ben alvast blij dat hem niet kan verweten worden dat hij op een tapijtenmarkt staat. Alle vorige sprekers pleiten voor het uitdelen van cadeautjes. Het stemt mij tevreden dat de minister kiest voor een doordacht beleid waarbij men het bestaande beschermingsmechanisme onder de loep neemt. Tijdens de vorige energiecrisis werden immers miljarden door de ramen gegooid. We hadden hier evengoed de verwarming helemaal open kunnen zetten met alle ramen open. Toen kreeg iedereen een beetje zijn zin; iedereen kreeg een cadeautje en wie betaalt de prijs? Dat zijn mijn generatie en de volgende generaties. De begroting is bloedrood; erger nog, op die manier gaat ze dood.

• Vraag: Het sanctiebeleid bij de federale politie (Q56001473P)

  veiligheid, justitie en defensie

  Het sanctiebeleid bij de federale politie
  

  Gesteld door

  ONAFH Jean-Marie Dedecker
  

  Beantwoord door

  MR Bernard Quintin (Minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Jean-Marie Dedecker bekritiseert scherp dat de politietop ondanks het vernietigende Corespo-rapport (chronische stress, seksisme, pestgedrag bij 1 op 2 agenten) klokkenluiders straft en daders beschermt, zoals bij directeur Wynsberghe—die een gewonde agent verdedigde en nu wordt geschorst en overgeplaatst. Minister Quintin bevestigt de noodzaak van een "respectvolle politie" maar weigert commentaar wegens lopende tuchtprocedures, wat Dedecker "goedkoop" noemt en als doofpotstrategie afschildert, met kritiek op dure, ontransparante consultancy (Cohezio) en structureel falend beleid. Dedecker eist persoonlijk ministerieel onderzoek naar wat hij ziet als systeemfalen en wraakacties tegen integriteitsfiguren.

  Jean-Marie Dedecker:

  Mijnheer de minister, op 17 juni 2025 stonden wij hier ook voor hoorzittingen met de top van onze politie. De aanleiding was toen niet alleen misbruik van het wagenpark; dat was maar een detail. Er was ook een prachtig Corespo-rapport. Dat Corespo-rapport kwam er naar aanleiding van een ondervraging van 1.798 politiemensen over de wantoestanden die daar heersten.

  Dat rapport was vernietigend. Een op twee had last van chronische stress, een op twee was getuige van conflicten, een op vier was slachtoffer van seksueel grensoverschrijdend gedrag en een op vijf van pestgedrag. Er heerste kortom een cultuur van angst, seksisme, intimidatie, machtsmisbruik en toxisch leiderschap.

  Er werd toen beloofd dat alles zou veranderen. In plaats van te veranderen kwamen er echter repercussies. Klachten werden geseponeerd en in de doofpot gestopt. Het ergste is dat de klokkenluiders worden geviseerd en de daders beschermd. Daarom sta ik hier vandaag. Er zijn tientallen voorbeelden, maar ik treed vandaag op voor één persoon, omdat toen één iemand zijn nek heeft uitgestoken, namelijk de heer Wynsberghe, directeur van de medische dienst.

  Wat gebeurt er vandaag met die man, die 66 jaar oud is? Men heeft het gevonden: hij zal worden gestraft. Men zal hem overplaatsen van Brussel naar Brugge, hem vier maanden schorsen en 25 % van zijn loon afnemen. Dat betekent een verlies van brutoloon. Wat heeft hij gedaan waarvoor hij nu nog eens voor de tuchtraad wordt gebracht? Hij heeft een agent beschermd die is verlamd door een kogel en hij heeft gevraagd om 1 miljoen euro uit te trekken om het huis van die agent aan te passen.

  Wat is er gebeurd sinds die dag? Ik zal het verhaal straks verder vertellen. Ik heb straks nog een minuutje.

  Bernard Quintin:

  Mijnheer Dedecker, dank u dat u aandacht hebt voor deze specifieke kwestie. Ik ken uw bezorgdheid dat er een goed functionerende politie moet zijn, een respectvolle en een respectabele politie. U weet dat ik die visie op de politie deel. Ik besteed elk uur en elke dag van mijn werk aan het steunen van die respectvolle en een respectabele politie.

  Ik ben dus heel droevig, omdat ik u moet teleurstellen, mijnheer Dedecker. Daar er een tuchtprocedure loopt, kan ik mij hierover niet uitspreken, gelet op de bepalingen van de AVG die in dit verband van toepassing zijn.

  Jean-Marie Dedecker:

  Mijnheer de minister, dat is goedkoop. Ik heb dat ene voorbeeld gegeven, maar het gaat niet alleen over de directeur van de medische dienst. Het gaat over tientallen mensen. Ik weet een beetje hoe het ineenzit. U misschien ook. Men heeft iets gedaan. Men heeft weer aan oogverblinding gedaan. Men heeft een consultancybureau ingehuurd, Cohezio, om aan extra preventieadviseurs te geraken. Dat kost opnieuw veel poen. We weten hoeveel poen kost: tussen 70 en 270 miljoen voor een computer. Er is opnieuw geen transparantie. Het gaat niet alleen over die persoon, maar hoe kunt u zich inzake een monument en een absolute legende bij de federale politie – want dat is die persoon – wegsteken achter een tuchtprocedure? Ik vraag me af hoe men deze man een tuchtprocedure durft aan te doen. Ik vraag u, mijnheer de minister, onderzoek het persoonlijk.

• Vraag: De zorgwekkende nieuwe informatie over de Iraanse sleeper cell (Q56001483P)

  gezondheid en welzijn

  De zorgwekkende nieuwe informatie over de Iraanse sleeper cell
  

  Gesteld door

  N-VA Jeroen Bergers
  

  Beantwoord door

  MR Bernard Quintin (Minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Jeroen Bergers (N-VA) wijst op een golf van terreur in Europa, gelinkt aan Iraanse proxygroepen die joodse en Amerikaanse doelen aanvallen, en dringt aan op een nieuwe dreigingsanalyse door OCAD, een herziening van het dreigingsniveau (nu niveau 3) en expliciete veroordeling van antisemitisme, met kritiek op trage politieke actie. Minister Quintin bevestigt verhoogde waakzaamheid, noemt Iran een "crimineel regime" dat terreur exporteert, en kondigt extra beveiliging (inclusief militaire inzet in Antwerpen) aan, maar bekritiseert tegelijk "politieke spelletjes" die de inzet van militairen vertragen. Bergers reageert verontwaardigd op die vertraging, stelt dat wetgevend werk voor militaire steun klaar is, en noemt het "fundamenteel onverantwoord" om veiligheid te politiseren tijdens een acute terreurdreiging. Quintin benadrukt dat niveau 3 voldoende is voor versterkte maatregelen, maar erkent de nood aan snelle actie.

  Jeroen Bergers:

  Europa werd afgelopen weekend opgeschrikt door een golf van terreur. Er werd een aanslag gepleegd op de Amerikaanse ambassade in Oslo en er was een antisemitische aanslag op een synagoge in Luik, gisterennacht opgeëist door Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiyyah. Die lange naam staat in feite voor een Iraanse proxy. Dat die Iraanse proxy’s nu in heel Europa aanslagen plegen, is het rechtstreekse gevolg van het feit dat het Iraanse regime heeft opgeroepen om specifiek aanslagen en terreur te plegen gericht tegen de joodse en de Amerikaanse gemeenschappen. Mijnheer de minister, we delen de overtuiging dat we antisemitisme in onze samenleving nooit kunnen aanvaarden. We kunnen nooit aanvaarden dat er terreur plaatsvindt in onze samenleving, en al zeker niet wanneer die gericht is tegen specifieke gemeenschappen.

  Mijnheer de minister, ik denk dat het tijd is om een nieuwe dreigingsanalyse te maken. Degenen die de aanslag in Luik hebben gepleegd, zijn nog niet gevat. Ze zijn er zelfs heel trots op dat ze die aanslag hebben gepleegd en zullen wellicht nog nieuwe aanslagen plegen. Onze fractie roept daarom alle mensen hier in het Parlement – dat is soms moeilijk – op om, ten eerste antisemitisme te veroordelen. Ten tweede vragen we dat het OCAD een nieuwe dreigingsanalyse maakt. Ten derde moeten we de niveaus waarop het OCAD de dreiging inschat, herbekijken. Sinds oktober 2023 zit ons land al op niveau drie. Het spreekt echter voor zich dat we nu in een andere situatie zitten dan enkele maanden geleden. Het spreekt ook voor zich dat bepaalde gemeenschappen en bepaalde locaties zwaarder worden geviseerd dan andere.

  Mijnheer de minister, wat is uw analyse van die feiten en wat zult u doen om de veiligheid van onze bevolking te waarborgen?

  Bernard Quintin:

  Mijnheer Bergers, nooit, nooit zal onze regering toestaan dat terreur zegeviert. Ik bevestig u ook dat onze veiligheidsdiensten sinds het begin van de oorlog in Iran in een verhoogde staat van waakzaamheid verkeren en nog meer na de antisemitische aanslag die in het hart van Luik werd gepleegd.

  Het Iraanse regime is een crimineel regime dat zijn eigen volk onderdrukt en vermoordt. Het heeft ook nooit geaarzeld zijn netwerk te gebruiken om terroristische acties in derde landen te laten uitvoeren. Dat alles wordt dagelijks gevolgd door onze diensten, die de gisteren verspreide beelden verder analyseren. Volgens de informatie waarover ik vandaag beschik, was de groep die de aanslag zou hebben opgeëist, niet eerder bekend. Het onderzoek wordt voortgezet.

  Ons systeem omvat vier dreigingsniveaus. Ik kan u verzekeren dat het huidige dreigingsniveau drie voldoende ruimte biedt om de beveiliging rond een aantal potentieel geviseerde locaties aanzienlijk te versterken, wat wij ook hebben gedaan. Ik hoop dat ik in de komende dagen tientallen militairen in Antwerpen kan inzetten om de joodse sites te beveiligen. Die beveiliging wordt vandaag verzekerd door de lokale en de federale politie. Iedereen moet zijn verantwoordelijkheid nemen. Ik neem de mijne en stel de veiligheid van de ene niet tegenover die van de andere. Laten we wel duidelijk zijn. Ik weet dat men hier soms graag woorden in iemands mond legt. Het is uiterst betreurenswaardig dat er geen militairen op straat zijn ter ondersteuning van de politie. De politie stelt in ieder geval alles in het werk om een maximale veiligheid voor iedereen te garanderen, ondanks de politieke spelletjes.

  Jeroen Bergers:

  Mijnheer de minister, het is alvast een goede zaak is dat het OCAD opnieuw een dreigingsanalyse zal maken. Dat is ook nodig, aangezien het Iraanse regime zijn nieuwe, slapende terreurcellen aanstuurt. U pleit ook voor militairen op straat. Dat horen we al langer. Al het wetgevend werk daarrond is eigenlijk klaar om die maatregel ook effectief uit te voeren. Ik begrijp dat men in de politiek soms water bij de wijn moet doen en dat iedereen over de brug moet komen. Wat ik als nieuw en jong parlementslid niet begrijp, is dat op het moment dat onze collectieve veiligheid door een verhoogde terreurdreiging in het gedrang is en dat er concrete aanwijzingen zijn dat er een dreiging is ten opzichte van de maatschappij, er politieke spelletjes worden gespeeld in verband met onze veiligheid en in verband met onze militairen. Dat kan niet gebeuren. Dat is fundamenteel onverantwoord.

• Vraag: De permanente cyberaanvallen op ons land (Q56001484P)

  veiligheid, justitie en defensie

  De permanente cyberaanvallen op ons land
  

  Gesteld door

  Vooruit Axel Weydts
  

  Beantwoord door

  N-VA Theo Francken (Minister van Defensie)
  

  op 12 maart 2026

  Bekijk antwoord

  Samenvatting summaryExplanation

  Axel Weydts (N-VA) wijst op de alarmerende 4000 maandelijkse cyberaanvallen op het Belgisch leger en benadrukt dat Rusland, China, Noord-Korea en Iran via hybride oorlogsvoering de Belgische veiligheid, economie en kritieke infrastructuur permanent bedreigen, waarbij hij de dringende uitvoering van de Strategische Visie voor verdubbeling van de Cybermacht eist. Minister Francken bevestigt de snelle evolutie van cyberdreigingen, met toenemende professionalisering en desinformatie, en schetst drie actiepunten: personeelsuitbreiding (samenwerking met universiteiten en bedrijven), technologische modernisering (NAVO/EU-investeringen) en structurele integratie van cyberdefensie in alle militaire operaties, die hij als "noodzaak, geen luxe" bestempelt. Weydts onderschrijft Franckens aanpak volmondig en hamert op de urgentie van weerbaarheid tegen cyberaanvallen, desinformatie en bedreigingen van kritieke infrastructuur als kernprioriteit in de lopende hybride oorlog. Francken benadrukt dat de uitbreiding al gaande is, maar erkent impliciet dat de dreiging blijft groeien en systematische inbedding in defensiebeleid vereist.

  Axel Weydts:

  Mijnheer de minister, er zijn 4.000 ernstige cyberaanvallen per maand op het Belgisch leger alleen, 4.000! Dat zijn indrukwekkende cijfers, die de commandant van de Cybermacht vandaag heeft bekendgemaakt in een interview in De Morgen . Ze moeten ons zorgen baren.

  Dan hebben we het immers nog niet gehad over de permanente cyberaanvallen op onze industrie en op onze zorginstellingen, noch over de permanente aanvallen op het vlak van desinformatie op onze sociale media en de bedreiging van onze kritieke infrastructuur op de Noordzee en elders.

  Cyberwarfare, beste collega’s, is een belangrijk instrument geworden uit de toolbox van de hybride oorlog waarin we ons vandaag bevinden. Rusland, maar ook China, Noord-Korea en Iran bedreigen onze veiligheid op permanente basis. Onze economie wordt daarmee bedreigd en dus ook onze koopkracht.

  Dat is een permanent probleem en dus een echte prioriteit voor deze regering. Het moet ook een echte prioriteit zijn voor onze defensie om werk te maken van wat afgesproken is in de Strategische Visie. Die Strategische Visie is heel duidelijk. Ze stelt dat we meer gaan investeren in onze Cybermacht. We gaan de capaciteit van onze Cybermacht verdubbelen.

  Mijnheer de minister, daarom heb ik een heel korte vraag voor u. Hoever staat u intussen met die noodzakelijke uitbreiding van onze Cybermacht? Hoever staat u intussen met het in plaats stellen van die broodnodige capaciteiten om die permanente cyberaanvallen te kunnen weerstaan? Ik dank u alvast.

  Voorzitter:

  Bedankt, mijnheer Weydts.

  Ik heb zelf nog niet gestemd voor het Grondwettelijk Hof. Ik zal dat nu doen, vandaar dat collega Vermeersch mij zal vervangen. Ik doe hierbij ook een warme oproep aan wie nog niet heeft gestemd. Het is immers bijna 16.30 uur. Alvast bedankt.

  Voorzitter: Wouter Vermeersch, ondervoorzitter.

  Président: Wouter Vermeersch, vice-président.

  Theo Francken:

  Mijnheer Weydts, bedankt voor uw vraag. Excuus dat ik een beetje later ben. Ik kom rechtstreeks van Bedex, waar ik een bilateraal overleg had met de Armeense minister van Defensie. Armenië heeft uiteraard wel wat vragen aan ons. Het is daar geen gemakkelijke situatie. Ik hoop u daar trouwens straks nog te zien. Hopelijk zijn we hier op tijd klaar.

  Laat mij alvast duidelijk zijn: het digitale dreigingslandschap evolueert bijzonder snel. Zoals de chef Cybermacht, generaal-majoor Ciparisse, het stelde, wordt België inderdaad dagelijks geconfronteerd met duizenden cyberaanvallen, waarvan een groot deel gericht is op onze strategische sectoren of overheidsdiensten. Statelijke actoren en aan hen gelieerde groepen zitten vaak achter deze complexe aanvallen. Er zijn echter ook pogingen van criminelen en opportunisten.

  De aanvallen zijn niet nieuw, maar we zien wel een toenemende professionalisering en automatisering, een snellere verspreiding en een bredere inzet van desinformatie en cyberspionage. In de Strategische Visie hebben we daarom een aantal lijnen uitgezet.

  Ten eerste is er de capaciteitsuitbreiding in personeel. We gaan sowieso de teams binnen de Cybermacht en de ADIV versterken. Jaar na jaar komt er meer personeel bij en die inspanning zullen we voortzetten. We werken daarbij ook samen met universiteiten, bedrijven, private partners en internationale instellingen.

  Ten tweede is er de technologische modernisering. Samen met de NAVO en de Europese Unie investeren we in moderne cyberdefensie-infrastructuur, met test- en opleidingsomgevingen voor realistische cyberoefeningen.

  Tot slot is er de integratie in operaties. Cyber is niet langer puur ondersteunend, maar moet structureel geïntegreerd worden in alle aspecten van operaties, planning en paraatheid. Dat betekent dat de cyberdreigingsanalyse een essentieel onderdeel moet uitmaken van het volledige operationele missievoorbereidingsproces. Dat is geen toekomstscenario, maar de huidige realiteit. De uitbreiding van onze cybercapaciteiten is dan ook geen luxe, maar een noodzaak.

  Axel Weydts:

  Mijnheer de minister, ik ben het volmondig met u eens. Ik ben zeer blij met uw antwoord. Het stelt mij ook gerust dat we absoluut werk maken van de uitbreiding van onze Cybermacht. Die moet er absoluut komen. Dat is de oorlog die zich hier en nu afspeelt – soms tastbaar, soms minder tastbaar, eigen aan de hybride oorlogsvoering.

  Het moet daarom echt onze prioriteit zijn om werk te maken van weerbaarheid tegen cyberaanvallen, tegen desinformatie en tegen het in kaart brengen en bedreigen van onze kritieke infrastructuur. Kort gezegd, we moeten weerbaarder worden in de hybride oorlog die ons vandaag bedreigt.

  Voorzitter:

  Dank u, collega Weydts. Bij dezen is het vragenuurtje voorbij.

Voorstellen

De voorstellen en wetsontwerpen die besproken werden tijdens deze vergadering en de bijbehorende stemmingen.

• Voorstel: Voorstel van resolutie betreffende de preventie van partner- en seksueel geweld en de begeleiding van daders van seksuele misdrijven

  Voorstel van resolutie betreffende de preventie van partner- en seksueel geweld en de begeleiding van daders van seksuele misdrijven

  Ingediend door

  PS Marie Meunier
  PS Caroline Désir
  

  5 stemmingen

  Stemming over amendement nr. 2 van Ayse Ygit tot invoeging van een considerans A/1(n). (1385/4)

  15.0%

  81.2%

  3.8%

  yes (20) no (108) abstain (5)

  totalVotes: 133/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Stemming over amendement nr. 1 van Katleen Bury cs op considerans M. (1385/4)

  13.0%

  87.0%

  yes (17) no (114) abstain (0)

  totalVotes: 131/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Stemming over amendement nr. 3 van Ayse Yigit tot invoeging van een verzoek 1.7(n). (1385/4)

  22.4%

  61.2%

  16.4%

  yes (30) no (82) abstain (22)

  totalVotes: 134/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Stemming over amendement nr. 4 van Ayse Yigit tot invoeging van een verzoek 9.5(n). (1385/4)

  22.4%

  61.2%

  16.4%

  yes (30) no (82) abstain (22)

  totalVotes: 134/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Geheel van het voorstel van resolutie betreffende de preventie van partner- en seksueel geweld en de begeleiding van daders van seksuele misdrijven (1385/3)

  100.0%

  yes (134) no (0) abstain (0)

  totalVotes: 134/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Bekijk dossier 1385

• Voorstel: Wetsontwerp tot omzetting van Richtlijn (EU) 2023/2226 van de Raad van 17 oktober 2023 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen en tot aanpassing van het bestaande kader inzake administratieve samenwerking op het gebied van de fiscaliteit

  Wetsontwerp tot omzetting van Richtlijn (EU) 2023/2226 van de Raad van 17 oktober 2023 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen en tot aanpassing van het bestaande kader inzake administratieve samenwerking op het gebied van de fiscaliteit

  Ingediend door

  overheid
  

  2 stemmingen

  Stemming over amendement nr. 2 van Vincent Van Quickenborne tot weglating van artikel 3. (1249/5)

  4.5%

  77.6%

  17.9%

  yes (6) no (104) abstain (24)

  totalVotes: 134/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Geheel van het wetsontwerp tot omzetting van Richtlijn (EU) 2023/2226 van de Raad van 17 oktober 2023 tot wijziging van Richtlijn 2011/16/EU betreffende de administratieve samenwerking op het gebied van de belastingen en tot aanpassing van het bestaande kader inzake administratieve samenwerking op het gebied van de fiscaliteit (1249/1)

  80.6%

  19.4%

  yes (108) no (0) abstain (26)

  totalVotes: 134/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Bekijk dossier 1249

• Voorstel: Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 5 maart 1952 betreffende de opdécimes op de strafrechtelijke geldboeten, van het Sociaal Strafwetboek en van verscheidene bepalingen van het sociaal strafrecht

  Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 5 maart 1952 betreffende de opdécimes op de strafrechtelijke geldboeten, van het Sociaal Strafwetboek en van verscheidene bepalingen van het sociaal strafrecht

  Ingediend door

  overheid
  

  1 stemming

  Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 5 maart 1952 betreffende de opdecimes op de strafrechtelijke geldboeten, van het Sociaal Strafwetboek en van verscheidene bepalingen van het sociaal strafrecht (nieuw opschrift) (1373/3)

  55.2%

  17.2%

  27.6%

  yes (74) no (23) abstain (37)

  totalVotes: 134/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Bekijk dossier 1373

• Voorstel: Wetsontwerp tot verzwaring van de straffen inzake drugshandel, wapenhandel, criminele organisatie en witwassen, en tot harmonisatie van de wet van 24 februari 1921 betreffende het verhandelen van giftstoffen, slaapmiddelen en verdovende middelen, psychotrope stoffen, ontsmettingsstoffen en antiseptica en van de stoffen die kunnen gebruikt worden voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen en psychotrope stoffen, en de wet van 8 juni 2006 houdende regeling van economische en individuele activiteiten met wapens, met het Strafwetboek van 29 februari 2024

  Wetsontwerp tot verzwaring van de straffen inzake drugshandel, wapenhandel, criminele organisatie en witwassen, en tot harmonisatie van de wet van 24 februari 1921 betreffende het verhandelen van giftstoffen, slaapmiddelen en verdovende middelen, psychotrope stoffen, ontsmettingsstoffen en antiseptica en van de stoffen die kunnen gebruikt worden voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen en psychotrope stoffen, en de wet van 8 juni 2006 houdende regeling van economische en individuele activiteiten met wapens, met het Strafwetboek van 29 februari 2024

  Ingediend door

  overheid
  

  1 stemming

  Wetsontwerp tot verzwaring van de straffen inzake drugshandel, wapenhandel, criminele organisatie en witwassen, en tot harmonisatie van de wet van 24 februari 1921 betreffende het verhandelen van giftstoffen, slaapmiddelen en verdovende middelen, psychotrope stoffen, ontsmettingsstoffen en antiseptica en van de stoffen die kunnen gebruikt worden voor de illegale vervaardiging van verdovende middelen en psychotrope stoffen, en de wet van 8 juni 2006 houdende regeling van economische en individuele activiteiten met wapens, met het Strafwetboek van 29 februari 2024 (1163/8)

  74.6%

  22.4%

  3.0%

  yes (100) no (30) abstain (4)

  totalVotes: 134/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Bekijk dossier 1163

• Voorstel: Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 29 februari 2024 tot invoering van boek I van het Strafwetboek en de wet van 29 februari 2024 tot invoering van boek II van het Strafwetboek

  Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 29 februari 2024 tot invoering van boek I van het Strafwetboek en de wet van 29 februari 2024 tot invoering van boek II van het Strafwetboek

  Ingediend door

  overheid
  

  1 stemming

  Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 29 februari 2024 tot invoering van boek I van het Strafwetboek en de wet van 29 februari 2024 tot invoering van boek II van het Strafwetboek (1160/10)

  68.4%

  22.6%

  9.0%

  yes (91) no (30) abstain (12)

  totalVotes: 133/150

  Bekijk stemmingsdetails

  Bekijk dossier 1160

Mededelingen

• Federaal Instituut voor de bescherming en de bevordering van de rechten van de mens – Hernieuwing van een derde van de leden van de raad van bestuur

• Raad van State – Voordracht van een Nederlandstalige staatsraad

• Urgentieverzoek van de regering

• Inoverwegingnemingen

Stemmingen

De voorstellen en wetsontwerpen die besproken werden tijdens deze vergadering en de bijbehorende stemmingen.

Moties ingediend tot besluit van de interpellaties van: - de heer Dimitri Legasse over 'de schrapping van banen bij Proximus'

55.2%

41.0%

3.7%

yes (74) no (55) abstain (5)

totalVotes: 134/150

Bekijk stemmingsdetails

Moties ingediend tot besluit van de interpellaties van: - mevrouw Claire Hugon Lecharlier aan Anneleen Van Bossuyt

54.2%

42.7%

3.1%

yes (71) no (56) abstain (4)

totalVotes: 131/150

Bekijk stemmingsdetails

Moties ingediend tot besluit van de interpellaties van de heer Kurt Ravyts aan Bart De Wever

63.4%

27.6%

9.0%

yes (85) no (37) abstain (12)

totalVotes: 134/150

Bekijk stemmingsdetails

Vorige vergaderingen